Από τις ηρωικές μνήμες της «Νέας Φρουράς»

Από τις ηρωικές μνήμες της «Νέας Φρουράς»

Στις 6-Ιούλη του 2008 έφυγε από τη ζωή μια από τις μεγαλύτερες ηθοποιούς της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά και του κόσμου ολόκληρου, η Νόννα (Νοεμβρίνα) Μορντιούκοβα (Нонна Мордюкова).

Γεννήθηκε σε ένα μικρό χωριό της Ουκρανίας, στις 25-Νοε-1925 σπούδασε υποκριτική στο Ινστιτούτο Κινηματογράφου της Μόσχας και έκανε το ντεμπούτο της το 1948 στην ταινία «η Νέα Φρουρά», όπου ερμήνευσε το ρόλο ενός από τα βασικά μέλη της γνωστής από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Φαντέγιεφ αντιστασιακής οργάνωσης εφήβων στα χρόνια του πολέμου.
Ηρωικές ρομαντικές νότες, ηχούν με ιδιαίτερη δύναμη αναδεικνύοντας σεμνά τις πατριωτικές πράξεις της παράνομης κομσομόλικης οργάνωσης του Κρασνοντόν, εξυμνώντας τον αγώνα του σοβιετικού λαού κατά των Γερμανοφασιστών κατακτητών.
Στις μορφές του Ολέγκ Κοσεβόι, του Σεργκέι Τιουλένιν, της Λιούμπκα Σεφτόβα και άλλων μελών της οργάνωσης ενσαρκώθηκε το αγνό σοσιαλιστικό ιδανικό: θρίαμβος! -η 23χρονη ηθοποιός βραβεύτηκε με το βραβείο του Στάλιν

Ο ρόλος την στιγμάτισε, όπως και τους υπόλοιπους ηθοποιούς, αλλά δεν της άφησε περιθώρια: μέσα στα επόμενα χρόνια έπαιξε σε 62 ταινίες – μικρούς ή μεγάλους, αλλά πάντα αξέχαστους ρόλους, αμιγώς κωμικούς ή αμιγώς τραγικούς. Χωριατοπούλα, είχε εκείνη την ξεχωριστή ομορφιά, που φτιάχνει μόνο η φύση, η ύπαιθρος και η …λαϊκή τέχνη: δεν ήταν τυχαίο, ότι ο μεγάλος μαιτρ του σύγχρονου κινηματογράφου, Αλεξάντρ Ντοβζένκο, μόλις αντίκρισε τη νεαρή Νόννα είπε, ότι είδε αυτό το πρόσωπο στα σκυθικά αγγεία…
Πρωταγωνιστώντας σε κινηματογραφικές προσαρμογές κλασικών ταινιών για τον πόλεμο, δράματα και κωμωδίες και εντυπωσίασε πάντα το κοινό με την αμεσότητά της. «Ήρωάς μου είναι οι άνθρωποι», έλεγε.
Τιμήθηκε πάνω από μια φορά με το βραβείο «καλλιτέχνης του λαού της ΕΣΣΔ».
«Ζούσε για το σινεμά και μέχρι το τέλος της ζωής της ονειρευόταν καινούργιους ρόλους» είπε για τη μητέρα της η επίσης καλλιτέχνης κόρη της, Ναταλία Μορντιούκοβα.

Η ζωή της

Η Nonna Mordyukova γεννήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 1925 στο ουκρανικό χωριό Konstantinovka και πέρασε την παιδική της ηλικία στο χωριό Glafirovka, της περιφέρειας Krasnodar όπου η μητέρα της – η Ιρίνα – ήταν πρόεδρος κολχόζ.  Ήταν εκείνη που έδωσε στο κορίτσι το ηχηρό και ασυνήθιστο όνομα Ноябрина (Νοεμβρίνα Noyabrina) και της ενστάλαξε την αγάπη για το θέατρο, τη μουσική και την τέχνη. «Ήμουν ακόμα μικρή, όταν κληρονόμησα το μουσικό αυτί μου, από τη μητέρα και τους γονείς της -η μαγική της βιόλα, όπως λένε, τρέλλενε τους πάντες», υπενθύμιζε η μελλοντική ηθοποιός.

Στην πρώιμη παιδική ηλικία, η Nonna μάθαινε ουκρανικά λαϊκά τραγούδια και ρωσικά ρομάντζα, ονειρευόταν μια καριέρα υποκριτικής, αλλά ως μεγαλύτερη κόρη της οικογένειας, είχε πολλά βάρη τις δουλειές του σπιτιού, φροντίζοντας τα μικρότερα αδέλφια και τις αδελφές της.
Τα παιδιά σπάνια είδαν τον πατέρα τους, Βίκτορ Μορντούκοφ, που ήταν στρατιωτικός και απουσίαζε για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η ευθύνη και η δέσμευση στο χαρακτήρα της μελλοντικής ηθοποιού συνδυάστηκαν με την ανεξαρτησία και την αυξημένη αίσθηση δικαιοσύνης, με επιχειρήματα, που αψηφούσαν τους δασκάλους και δεν φοβόταν να εκφράσει τη γνώμη της.
Ατίθαση όπως ήταν, θεωρούσε το σχολείο «αναγκαίο κακό» αλλά καταλάβαινε ότι χωρίς πτυχίο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δεν θα μπορούσε να εκπληρώσει το όνειρό της να σπουδάσει για να γίνει ηθοποιός. Επιπλέον, ο τότε διάσημος ηθοποιός Николай Мордвинов (Nikolai Mordvinov) την συμβούλεψε να τελειώσει οπωσδήποτε το σχολείο και να έρθει στη Μόσχα, να τον βρει για να την βοηθήσει να μπει σε σχολή θεάτρου.
Όταν είδε για πρώτη φορά στην ταινία «Богдан Хмельницкий» (Μποχντάν Κμέλντσκι ) “Bohdan Khmelnitsky” εντυπωσιάστηκε τόσο που έγραψε γράμμα στην πρωταγωνίστρια, ρωτώντας τι πρέπει να κάνει «για να γίνει σαν την Ορλόβα Λιουμπόφ (Любовь Петровна Орлова σσ. ρωσίδα ηθοποιός και τραγουδίστρια κινηματογράφου και θεάτρου, η πρώτη μεγάλη αστέρας του σοβιετικού σινεμά) 

Η Νόννα δεν τα κατάφερε να φύγει για την πρωτεύουσα: το 1941, ο πόλεμος ξεκίνησε και η ήδη δύσκολη ζωή του χωριού έγινε ακόμη πιο δύσκολη: ο πατέρας πήγε στο μέτωπο, απ’ όπου γύρισε το 1943 έχοντας χάσει ένα πόδι στις μάχες και η μητέρα με τα παιδιά κυνηγιόντουσαν από τους γερμανούς φασίστες. Αρχές του 1944 η οικογένεια διαλύθηκε και η μητέρα πήρε τα παιδιά και έφυγε για το Ейск (Yeisk) όπου η Nonna αποφοίτησε από το λύκειο και από εδώ, λίγο μετά το τέλος του πολέμου, το 1945, ξεκίνησε να κατακτήσει την πρωτεύουσα, όπου έγινε δεκτή στο ВГИК (VGIK σσ. υπάρχει ακόμη σήμερα ως Ινστιτούτο Κινηματογραφίας Gerasimov, στη Μόσχα).
Στις εισαγωγικές εξετάσεις πήρε μόνο ένα 5άρι τελείως απροετοίμαστη: αντί –ως είθισται να απομνημονεύσει αποσπάσματα από έργα, έπαιξε αυτοσχέδιες σκηνές μπροστά από την επιτροπή, όπου οι πραγματικές ιστορίες από την παιδική ηλικία και φανταστικές λεπτομέρειες ήταν αλληλένδετες, παρ’ όλ’ αυτά εκτιμήθηκε σαν μελλοντικό ταλέντο.

Από τη «Νέα Φρουρά» στη «Μάνα»

Όταν η Nonna Mordyukova μπήκε στο δεύτερο έτος του VGIK, ο σκηνοθέτης Σεργκέι Γκεράσιμοφ την προσκάλεσε να πρωταγωνιστήσει στην ταινία «Νέα Φρουρά» που έγινε θρύλος (οκτώ ηθοποιοί, συμπεριλαμβανομένης της Nonna, τιμήθηκαν με βραβείο Στάλιν).
Η ηθοποιός θυμόταν αργότερα: «Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε. Υπήρχαν πολλές φωτογραφίες, ταινίες, ρόλοι, αλλά η «Νέα Φρουρά» παρέμεινε ό,τι πιο αγαπητό, σαν αδερφή – ήταν το εισιτήριό μας για μια δημιουργική ζωή. Φυσικά, ήμασταν ακόμα “ψάρια” σαν καλλιτέχνες, δεν είχαμε αρκετό επαγγελματισμό, αλλά η ζωντανή ιστορία του πολέμου, που βλέπαμε με τα μάτια μας, η ατμόσφαιρα του Κρασνοντόν, όπου ζήσαμε για τέσσερις μήνες και όπου όλοι μας αγκάλιασαν και μας έβαλαν στην καρδιά τους – όλα αυτά δημιούργησαν μια τέτοια ατμόσφαιρα γύρω μας, που εξαφάνισε κάθε επίπλαστο»

Τα επόμενα χρόνια στον κινηματογράφο, το όνομα της εντυπωσιακά όμορφης γυναίκας – κοζάκου συνδέθηκε στενά από τους σκηνοθέτες με την Γιουλιάνα Γκρόμοβα (σσ. Ulyana Matveevna Gromova Ульяна Матвеевна Громова μέλος της Σοβιετικής αντίστασης της Ουκρανίας στον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, που εκτελέστηκε στα 19 της χρόνια από τους Ναζί).
Οι σκηνοθέτες είδαν τη νεαρή ηθοποιό ως τραγική ηρωίδα, για σοβαρούς δραματικούς ρόλους αν -και η ίδια ήθελε να παίξει την «απλή σοβιετική γυναίκα». Τελικά, το 1955 πρωταγωνίστησε στην ταινία του Μιχαήλ Σβάιτσερ (Mikhail Shvejtser) Чужая родня “Other People’s Relatives“. Μετά από αυτό, η καριέρα της απογειώθηκε.

Η Μορντιούκοβα ζήτησε να παίξει το κορίτσι Κοζάκο Aksinya στην ταινία ο ήρεμος Δον, αλλά ο Gerasimov δεν την προσκάλεσε. Ωστόσο, ακόμη και χωρίς αυτό, η ηθοποιός είχε πολλούς ρόλους που θυμόταν το κοινό: η έμπορος Domna Belotelova στο The Marriage of Balzaminov, η Klavdia Vavilova στο The Commissar, η διευθύντρια του σπιτιού στο The Diamond Hand, η Donya Trubnikova στην προεδρία, η Maria Konovalova στη Ρόντα “.
Αγαπήθηκε για την ειλικρίνεια και την αλήθεια της. «Είσαι η ελπίδα ολόκληρης της χώρας. Απλή όπως εμείς οι γυναίκες» της έγραψε το κοινό. Η ίδια η ηθοποιός στα απομνημονεύματά της είπε ότι προσπαθούσε πάντα να μην παίζει, αλλά να ζει τη μοίρα του χαρακτήρα της, προσθέτοντας πραγματικά συναισθήματα.

Τη δεκαετία του 1980, άρχισε να εμφανίζεται λιγότερο. Οι ανατροπές είχαν ξεκινήσει πριν το 89-91 και η εικόνα μιας απλής σοβιετικής γυναίκας της μαχήτριας άρχισε να αφήνει τις οθόνες.
Η τελευταία της δουλειά σε ταινία μεγάλου μήκους ήταν ο κύριος ρόλος στην ταινία “Μάνα” του Denis Evstigneev (σσ. δεν έχει σχέση –ούτε θα μπορούσε με τη θρυλική «Μάνα» του Γκόρκι, είναι το χρονικό μιας σοβιετικής οικογενειακής λαϊκής μπάντας που ιδρύθηκε από μια μητέρα έξι παιδιών).
Ο σεναριογράφος Arif Aliyev, είπε αργότερα ότι η ταινία δημιουργήθηκε ειδικά για την ίδια, μια δυναμική ηρωίδα στο επίκεντρο.

Ο σκηνοθέτης το αποκαλεί «οικογενειακό χρονικό». Η Πολίνα, μητέρα έξι παιδιών, χάνει τον σύζυγό της, ο οποίος πήγε στη φυλακή για …κλοπή κάρβουνου και σκοτώθηκε όταν προσπάθησε να δραπετεύσει, μένει πίσω χωρίς καμία υποστήριξη.
Για να μπορέσει να επιβιώσει, ξεκινούν με τα παιδιά μια λαϊκή μπάντα, αλλά σύντομα καταλαβαίνει ότι η οικογένεια αξίζει καλύτερη μοίρα και παίρνει την απελπισμένη απόφαση να κλέψει ένα αεροπλάνο και να πάει στο εξωτερικό …
15 χρόνια αργότερα, η Πολίνα αποφυλακίζεται και ανακαλύπτει ότι η μοίρα έχει διασκορπίσει τα παιδιά της σε όλη τη χώρα: το ένα στο στρατό, το άλλο ανθρακωρύχος στο Donbass, και ο μεγαλύτερος, ο Λυοντσίκ, που ήταν σε ψυχικό ίδρυμα, τώρα προσποιείται ότι είναι τρελός.
Η Πολίνα μαζεύει όλους τους γιους της για να ελευθερώσει τον μεγαλύτερο αδερφό τους από το ψυχιατρικό νοσοκομείο …—Russart.com

40 χρόνια μετά

Ύστερα από 40 χρόνια οι μαθητές του Γκεράσιμοφ, Ρενίτα και Γιούρι Γκριγκόριεφ δημιούργησαν το κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ μεγάλης διαρκείας «Στα ίχνη της ταινίας “Νέα Φρουρά”».
Οταν στο Κρασνοντόν –μετά τις ανατροπές, το 1999 έγινε η προβολή της ταινίας μας –είπε η Ρενίτα, ένιωσα ένα αίσθημα συγκλονισμού, και να γιατί:
Είχαμε γυρίσει τα πάντα όπως είναι, γι’ αυτό και τα πάντα που βλέπει ο θεατής, είναι φρικαλέα: και η τύχη των παιδιών, και τα βασανιστήρια που υποβλήθηκαν… Και μετά την παρουσίαση της ταινίας στο Κρασνοντόν με πλησίασαν δυο νεαρές κοπέλες και, κλαίγοντας, μια απ’ αυτές είπε:
«Ξέρετε, υπήρξαν πιο ευτυχείς από μας». Αυτό με κατέπληξε. «Πώς πιο ευτυχείς;», ρώτησα.
«Να…, οι σχέσεις μεταξύ τους ήταν τόσο καταπληκτικές, που δε μοιάζουν με τις σημερινές… Έζησαν λίγο, αλλά έζησαν μια γεμάτη ζωή που εμείς χάνουμε τώρα».
Και αντιλαμβάνεστε, αφού οι σημερινοί συνομήλικοι ζηλεύουν αυτούς που χάθηκαν από έναν τέτοιο μαρτυρικό θάνατο, σημαίνει ότι δε χάθηκαν άδικα

Προσωπική ζωή

“Δύο αστέρια” – έτσι είπαν την ένωση της Μορντούκοβα και του συζύγου της – ηθοποιό Βιάτσσλαβ Τιχόνοφ. Σπούδασαν μαζί στο στούντιο του Μπόρις Μπίμπκοφ στο VGIK, και στη συνέχεια οι δύο τους έπαιξαν στη «Νέα Φρουρά». Το 1950, το ζευγάρι απόκτησε έναν γιο, τον Βλαντίμιρ (λίγο μετά τη γέννηση του παιδιού, παντρεύτηκαν).
Ο Βλαντίμιρ, που αγαπούσε τη μάνα του «πικρά και δυνατά» έγραψε περισσότερες από μία φορές, τη σχέση της με τον Βιάτσσλαβ με θλίψη: ήταν πολύ ανόμοιοι σε χαρακτήρα και συνήθειες – η μάνα  θορυβώδης και χαρούμενο «κορίτσι Kuban», αγαπούσε να τραγουδά και να μιλάει και ο πατέρας σεμνός και σιωπηλός, “ξερό ψωμί” – έγραψε για αυτόν η Mordyukova στα απομνημονεύματά της.

Ο γάμος τους διήρκεσε 13 χρόνια – κυρίως χάρη στις προσπάθειες της μητέρας της, η οποία υποστήριζε τον γαμπρό της και ήθελε τον εγγονό της να μεγαλώσει σε οικογένεια. Μετά τον Tikhonov, υπήρχαν αρκετοί άντρες στη ζωή της (που η ίδια παραδέχτηκε ότι ήταν ερωτική).

Το 1990, ο Βλαντιμίρ πέθανε. Η απώλεια του μοναδικού της παιδιού ήταν ένα βαρύ πλήγμα από το οποίο δεν μπόρεσε να ανακάμψει μέχρι το θάνατό της.
«Ο γιος ήταν ο μόνος άντρας που η Νόννα αγάπησε πιστά και πιστά όλη της τη ζωή, ανεξάρτητα από οτιδήποτε», είπε η μικρότερη αδερφή της, Ναταλία Μορντουκόβα-Κάταβα.

Παίζω έναν ρόλο όλη μου τη ζωή και ηρωίδα μου είναι οι άνθρωποι

Τα τελευταία χρόνια της σχεδόν δεν εμφανίστηκε σε ταινίες μεγάλου μήκους – μόνο σε ντοκιμαντέρ αφιερωμένα στην καριέρα της και στον σοβιετικό κινηματογράφο. Για αρκετά χρόνια η ηθοποιός ζούσε με τη μικρότερη αδερφή της.
Τα εγγόνια – Vasily και Vladimir – σπάνια την είδαν, υπέφερε από μοναξιά, λαχταρώντας μόνο το γιο της.
Το 2000, η Nonna Mordyukova πρωταγωνίστησε στην ταινία ντοκιμαντέρ της Renata Litvinova «Нет смерти для меня», “Δεν υπάρχει θάνατος για μένα”, αφιερωμένη σε διάσημους σοβιετικούς ηθοποιούς.
Σε αυτό, εξέφρασε την πίστη ολόκληρης της καριέρας της «Παίζω έναν ρόλο όλη μου τη ζωή, και η ηρωίδα μου είναι οι άνθρωποι»

Το 1997, η Nonna Mordyukova έγραψε ένα βιβλίο με απομνημονεύματα «Не плачь, казачка!» (μην κλαις κοζάκα). Σε ένα από τα τελευταία κεφάλαια γράφει: «Ωστόσο, κοιτάζοντας τον γαλάζιο ουρανό, αποφάσισα να αναλάβω δράση πρέπει!… Θα πάω διακοπές, θα είμαι στη φύση. Θα ζήσω και θα χαρώ … Ευχαριστώ το κοινό που δεν με άφησε σε ηρεμία. Το κοινό είναι η ζωή μου»

Η Nonna Mordyukova θάφτηκε, σύμφωνα με την τελευταία της επιθυμία, στο νεκροταφείο Kuntsevo, δίπλα στο γιο της.

Σχεδόν όλες οι αναρτήσεις που γίνονται κατά καιρούς στη χώρα μας –για να τονίσουν το ταλέντο της αναφέρουν «δεν είναι τυχαίο, ότι η Βρετανική εγκυκλοπαίδεια την συμπεριέλαβε στη λίστα των μεγαλύτερων ηθοποιών του 20ου αιώνα -από τις Ρωσίδες μόνο η μεγάλη ηθοποιός του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας, η αστείρευτη Φαϊνα Ρανέφσκαγια είχε θέση σ’ αυτή τη λίστα»: αναρωτιόμαστε ποιος ο λόγος; Η Encyclopædia Britannica, δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα εκδοτικό μονοπώλιο, με ιδιοκτησιακό καθεστώς να έχει αλλάξει πολλές φορές, από τον σκωτσέζο εκδοτικό οίκο A & C Black, στον Οράτιο Έβερετ Χούπερ, τον Σίαρς Ρέμπακ και τον Γουίλιαμ Μπέντον μέχρι τον τωρινό (γνωστό ελβετό εκατομυριούχο ηθοποιός) Ζακί Σάφρα.
Όπως η «νέα ανάγνωση της ιστορίας» (στρατιωτική σειρά ονόμασαν τη νέα φρουρά) του 2015, ταινία 12 επεισοδίων …

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαγιάννης

Δείτε ακόμα...