Με το ξεκίνημα του 21ου αιώνα, συνεχίζεται έντονα μια συζήτηση γύρω από τη διαχείριση του νερού. Επισημαίνουμε, όμως, ότι είναι άλλο η ανομβρία, η οποία είναι επαναλαμβανόμενο φυσικό φαινόμενο κι άλλο η λειψυδρία, η οποία είναι η αδυναμία του κάθε αστικού κράτους και των κυβερνήσεων να καλύψουν τις λαϊκές ανάγκες σε άρδευση και ύδρευση.
Διεθνής κατάσταση
Η σύγχρονη και η ιστορική διεθνής πείρα επιβεβαιώνει την πολλαπλή αρνητική επίδραση του καπιταλισμού για το σύνολο των λαϊκών αναγκών που σχετίζονται με το νερό. Σε παγκόσμιο επίπεδο ο καπιταλιστικός δρόμος ανάπτυξης ευθύνεται για το γεγονός ότι πάνω από δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν σήμερα καθημερινή πρόσβαση σε επαρκές και καθαρό νερό, μεταξύ αυτών και 500 εκατομμύρια παιδιά. Πέντε εκατ. άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασθένειες σχετιζόμενες με μολυσμένα ύδατα.
Η διαχείριση των υδάτων έχει μεγάλη γεωστρατηγική σημασία. Αποτελεί παράγοντα των αντιθέσεων και των ανταγωνισμών μεταξύ των αστικών τάξεων στις περιοχές που υπάρχουν διασυνοριακά ή συνοριακά ποτάμια, λίμνες και παράκτια νερά, τα οποία δεν γνωρίζουν σύνορα. Χρησιμοποιείται ως πρόφαση για ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις. Ο έλεγχος της ροής των υδάτων, η κατασκευή τεχνητών λιμνών, φραγμάτων κλπ., χρησιμοποιείται γεωπολιτικά – γεωστρατηγικά από την άρχουσα τάξη μιας χώρας.
Με αυτήν την έννοια έχει την αξία της η απόφανση του Γενικού Διευθυντή της DOW Chemical. Ο ελληνικής καταγωγής Αυστραλός Andrew Liveris που είχε δηλώσει το 2008 πως «το νερό είναι το πετρέλαιο του 21ου αιώνα».
Σύμφωνα με τον ΟΗΕ υπάρχουν 263 διεθνείς διασυνοριακές λεκάνες απορροής, οι οποίες μπορεί να αποτελέσουν αιτία συγκρούσεων. Οι περιοχές αυτές καλύπτουν το 45% της επιφάνειας της ξηράς στον πλανήτη, επηρεάζουν το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού και 145 κράτη.
Οι διαμάχες και οι αντιπαραθέσεις για την κατοχή των υδάτινων πόρων καταγράφονται στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή. Ο κύριος ένοχος πίσω από την έλλειψη τρεχούμενου νερού στο Ιράκ είναι η κατά διαστήματα διακοπή των ροών νερού από τον Τίγρη και τον Ευφράτη, από την Τουρκία. Η Τουρκία, πριν την αλλαγή καθεστώτος στη Συρία, μείωνε συχνά την καθημερινή ποσότητα νερού που παρείχε (από 500 σε 160 κυβικά μέτρα/δευτερόλεπτο), με σοβαρές επιπτώσεις για τον συριακό λαό, στη γεωργία και στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Το Ισραήλ καταστρέφει συστηματικά υποδομές των Παλαιστίνιων και περιορίζει την πρόσβασή τους σε πόσιμο νερό. Τα υψώματα του Γκολάν, που κατέχει το Ισραήλ μετά τον πόλεμο του 1967 από τη Συρία, αποτελούν μέρος της λεκάνης απορροής της λίμνης Γαλιλαίας, της μεγαλύτερης επιφανειακής πηγής νερού του Ισραήλ που τροφοδοτεί το Εθνικό Δίκτυο Διανομής Νερού. Το 20-40% των αποθεμάτων νερού του Ισραήλ προέρχονται από την περιοχή των λόφων της Δυτικής Όχθης.
Ρωσία και Ουκρανία στη μεταξύ τους σύγκρουση εναλλάσσονται στη χρήση του νερού ως όπλου με διακοπές νερού αλλά και με μόλυνση σε πολλά πηγάδια και δίκτυα.
Στον Έβρο εμπλέκονται οι αστικές τάξεις Ελλάδας, Βουλγαρίας, Τουρκίας. Η ορθολογική διαχείριση των υδάτων αποτελεί προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής, την εξασφάλιση των υγιεινών συνθηκών διαβίωσης των λαών και της προστασίας του περιβάλλοντος, αλλά αποτελεί και στοιχείο μονίμων αντιθέσεων και ανταγωνισμού για θέματα, όπως η ρύπανση των διασυνοριακών ποταμών, οι πλημμύρες, τα έργα ανάπτυξης στις λεκάνες απορροής.
Πλευρές της ιδιοκτησίας και της χρήσης του νερού
Στα μέσα του 19ου αιώνα τα δίκτυα ύδρευσης των μεγαλουπόλεων ανήκαν σε επιχειρηματίες αλλά εγκαταλείφθηκαν λόγω του ότι δεν ήθελαν να τοποθετήσουν κεφάλαια από τα οποία δεν θα εξασφάλιζαν μεγάλο ποσοστό κέρδους, τα οποία ανέλαβαν τα κράτη και οι δήμοι. Όμως η τάση αντιστράφηκε (με κριό τη Βρετανία της Θάτσερ και τη Χιλή) και η εμπορευματοποίηση του νερού επιταχύνθηκε μετά το 2000, περίοδο που φάνηκε ότι το κεφάλαιο είχε, με την ενίσχυση των καπιταλιστικών κρατών, εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις για μεγάλη κερδοφορία από τη διαχείριση του νερού σε μεγάλες πόλεις ακόμη και σε κράτη.
Σύμφωνα με μετριοπαθείς υπολογισμούς το 2025 πάνω από 1 δισ. άνθρωποι υδρεύονταν από «ιδιώτες παίκτες» έναντι 681 εκατ. το 2007.
Τραπεζικοί κολοσσοί, όπως οι Goldman Sachs, JP Morgan Chase, Citigroup, UBS, Deutsche Bank, Credit Suisse, Macquarie Bank, Barclays, Blackstone, Allianz και HSBC Bank, μεταξύ άλλων, επιδιώκουν την κυριαρχία τους πάνω στον έλεγχο του νερού.
Μετά την υποβάθμιση της ποιότητας του νερού και την αυξημένη τιμή του από τη διαχείριση των μονοπωλιακών ομίλων, μεταξύ των οποίων, η Suez, η Veolia κλπ., σε Παρίσι και Βερολίνο, σε πάνω από 84 ακόμα μεγάλες πόλεις σε διάφορες περιοχές του κόσμου τη διαχείριση ανέλαβε η Τοπική Διοίκηση. Με την ίδια, όμως, αντίληψη του κόστους–οφέλους και πάρα τις όποιες δηλώσεις περί “δημόσιου αγαθού”, με τα ίδια ή ανάλογα ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια θα διαχειριστούν το νερό και οι δήμοι.
Στις μέρες μας αρκετοί λαοί λόγω των προβλημάτων ποιότητας του νερού αναγκάζονται να αγοράζουν όλο και περισσότερο το πολλαπλάσια πιο ακριβό εμφιαλωμένο νερό, οι πωλήσεις του οποίου πολλαπλασιάζονται κάθε χρόνο.
Υπολογίζεται πως 200 δισ. μπουκάλια εμφιαλωμένου νερού τον χρόνο πωλούνται παγκοσμίως, ενώ μόνο στις ΗΠΑ οι πωλήσεις αυτές φτάνουν τα 50 δισ. μπουκάλια ετησίως. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η μέση κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού είναι 109 λίτρα ανά άτομο, ενώ σε παγκόσμια κλίμακα καταναλώνονται 115.000.000 κυβικά μέτρα. Τα κέρδη της βιομηχανίας μεταλλικού νερού αγγίζουν τα 60 δισ., ενώ τη μερίδα του λέοντος κατέχουν εταιρείες κολοσσοί, όπως η Nestle, η Coca Cola και η Pepsi.
Ο Peter Brabeck-Letmathe, πρόεδρος της Nestlé, της μεγαλύτερης εταιρείας παραγωγής τροφίμων στον κόσμο, φρόντισε από το 2013 να δείξει τα δόντια του: «Το νερό, όπως κάθε άλλο διατροφικό αγαθό, θα πρέπει να έχει αγοραστική αξία. Η ιδέα ότι το νερό αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα προέρχεται από εξτρεμιστικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις», ενώ κατηγόρησε την παραδοσιακή γεωργία πως απορροφά, σε αντίθεση με την καλλιέργεια μεταλλαγμένων, το 95% του γλυκού νερού!
Ενθαρρυνόμενοι από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα, η Γουόλ Στριτ, τα hedge funds και Ασφαλιστικές εταιρίες ετοιμάστηκαν για γενικευμένη επιδρομή στο νερό. Η Goldman Sachs συγκέντρωσε μεταξύ 2006 και 2012 περίπου 10 δισ. δολάρια για «επενδύσεις» στο νερό. Μόνο το 2008, όπως έγραψε η New York Times, οι Goldman Sachs, Morgan Stanley, Credit Suisse, Kohlberg Kravis Roberts, και Carlyle είχαν συγκεντρώσει 250 δισ. δολάρια για μια παγκόσμια σταυροφορία εξαγοράς υδάτινων πόρων. Οι κερδοσκόποι αυτοί χαρακτηρίζουν σε εκθέσεις τους «το νερό πιο ζωτικό από το πετρέλαιο».
Η Goldman Sachs σημείωνε πως «οι επενδυτές που ξέρουν πώς να παίξουν με το “μπουμ” των υποδομών θα ανταμειφθούν πλουσιοπάροχα. Το νερό αποτελεί στις ΗΠΑ μίαν αγορά 425 δισ. δολαρίων και μια επικίνδυνη ανεπάρκεια νερού θα ήταν πιο σοβαρή απειλή για την ανθρωπότητα τον 21ο αιώνα από την έλλειψη τροφής». Οι πιέσεις που ασκούνται σε χώρες που έχουν υδάτινους πόρους είναι ασφυκτικές. Η κυβέρνηση της Βολιβίας είχε υπογράψει, υπό την πίεση της Παγκόσμιας Τράπεζας, το 1997 μυστική συμφωνία για ετήσιες αποδόσεις 15% στους «επενδυτές» στην πόλη Cochabamba. Με μυστικό άρθρο, εγγυημένες αποδόσεις υπήρχαν και στο συμβόλαιο για την ιδιωτικοποίηση του νερού του Βερολίνου το 1999. Μία παράμετρος που προσελκύει τους διψασμένους κερδοσκόπους είναι και η προοπτική της αυξανόμενης βιομηχανοποίησης και αστικοποίησης Κίνας, Ινδίας και άλλων περιφερειακών δυνάμεων. Η Ινδία εξάλλου έχει υποστεί την εμπειρία της ιδιωτικοποίησης του νερού (Citi, Blackstone, IDFC) αν και χώρες όπως η Γαλλία (Veolia, Suez) και η Βρετανία (Deutsche Bank, Cheung Kong Infrastructure) είχαν προηγηθεί.
Οι εταιρείες κατά κανόνα συνδυάζουν τις εξαγορές αυτές συχνά, με την απαγόρευση συλλογής ακόμα και βρόχινου νερού από ιδιώτες, όπως συνέβη στο Περού, όπου το ΔΝΤ επέβαλε στη «συνεργάσιμη» κυβέρνηση Φουχιμόρι να απαγορεύσει στους ιθαγενείς να μαζεύουν νερό ακόμα και από τις στέγες των σπιτιών τους. Όπως συνέβη και στον μεγαλοκτηματία Gary Harrington από το Όρεγκον που καταδικάστηκε σε φυλάκιση 30 ημερών, επειδή άντλησε νερό από το κτήμα του που έχει έκταση 170 εκταρίων. Μετά από καταγγελία του δισεκατομμυριούχου T. Boone Pickens, ο οποίος κατέχει «δικαιώματα νερού» στον υδροφορία Ogallala έκτασης 200.000 εκταρίων για άντληση και πώληση 246 δισ. λίτρων νερού.
Η όξυνση των αντιθέσεων για ζητήματα διαχείρισης των υδάτων και η επέκτασή τους και σε άλλες περιοχές μπορεί να πάρουν τον χαρακτήρα και πολεμικών συγκρούσεων.
Δεν είναι τυχαίο ότι ορισμένοι αναλυτές λένε ότι αν ο 3ος Παγκόσμιος Πόλεμος γίνει για τις αγορές και την ενέργεια, ο 4ος θα γίνει για τις αγορές και το νερό.
Όλες οι προαναφερόμενες εξελίξεις δείχνουν τη σημασία που οφείλουν οι λαοί να δώσουν σε αυτό το μεγάλο ζήτημα. Να μην γελιόμαστε, χωρίς νερό ή νερό με τιμή που θα καθορίζουν οι διάφοροι επιχειρηματικοί όμιλοι, οδηγεί σε ένα εξαιρετικά δυστοπικό μέλλον.
Τι γίνεται στην Ελλάδα
Η χώρα είναι ανοχύρωτη. Στη ζέστη ασφυκτιά, καίγεται και διψά. Στο χιόνι παραλύει, στον σεισμό καταστρέφεται, σκοτώνεται, στη βροχή πλημμυρίζει και πνίγεται. Ανθρώπινες ζωές χάνονται, περιουσίες εξαφανίζονται, εγκαταστάσεις, δίκτυα και έργα υποδομής παθαίνουν ανεπανόρθωτες ζημιές. Πρόσφατα τα παραδείγματα των τεράστιων πυρκαγιών σε Έβρο και Ρόδο το 2023, ενώ με το που ξεκίνησε η αντιπυρική περίοδος το 2025, δεν υπάρχει μέρα που να μην εκδηλώνεται πυρκαγιά, σε όλη τη χώρα! Το 112 έχει «ανάψει»! Οι έντονες βροχοπτώσεις κατέστρεψαν μια ολόκληρη περιφέρεια, αυτήν της Θεσσαλίας το 2023, ενώ τέλη του Νοέμβρη 2024 πνίγηκε η Ρόδος. Λειψυδρία, πλημμύρες, ρύπανση, πυρκαγιές έγιναν πλέον μόνιμοι «επισκέπτες» και επεκτείνονται σε όλες σχεδόν τις περιοχές. Τεράστιες είναι οι αρνητικές συνέπειες στην αγροτική παραγωγή και στους κατοίκους των πόλεων. Ολόκληρες πόλεις ζουν με τον εφιάλτη της στέρησης του νερού.
Η Ελλάδα με πάνω από 1500 χειμάρρους χάνει κάθε χρόνο περίπου 86 εκατ. κυβικά μέτρα εδάφους από τις ορεινές και ημιορεινές περιοχές, τα οποία μεταφέρονται και αποθέτονται στις πεδινές, προκαλώντας σοβαρές πλημμύρες και άλλες καταστροφές.
Έχει όμως και από τα χαμηλότερα ποσοστά αξιοποίησης των ωφέλιμων εσωτερικών υδάτινων πόρων (12,5%) που γίνονται ακόμα πιο χαμηλά (10%), αν υπολογισθούν και οι εξωτερικοί υδάτινοι πόροι που έρχονται από τις βαλκανικές χώρες που βρίσκονται στα βόρεια σύνορά μας.
Αυτό είναι αποτέλεσμα της μέχρι σήμερα διαχείρισης των χειμάρρων, της μη αξιοποίησης των σημαντικών βροχών και χιονιών που δέχεται η χώρα μας, της απογύμνωσης από βλάστηση λεκανών απορροής και της μείωσης της δασοκάλυψης σε κρίσιμες περιοχές που συμβάλλει στη συγκράτηση του νερού και στην αντιδιαβρωτική προστασία του εδάφους.
Της εμπορευματοποίησης της γης. Της απώλειας εδαφών από τη μη πραγματοποίηση των αναγκαίων αντιπλημμυρικών και υδρονομικών έργων, τα οποία άλλωστε δεν αποδίδουν ουσιαστικό αποτέλεσμα, αν δεν γίνουν ευρύτατες αναδασώσεις στα ορεινά, για να καταπολεμηθεί η πλημμυρογένεση στην αρχή της.
Την ίδια στιγμή η αγορά εμφιαλωμένου νερού καλά κρατεί. Το 2021 το ΙΟΒΕ εκτιμούσε ότι στην Ελλάδα η κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού ελληνικών εταιρειών έφτασε τα 2,16 δισ. λίτρα, ενώ το 2022 έφτασε στα 2,25 δισ. Λίτρα. Ο συνολικός τζίρος του ελληνικού εμφιαλωμένου νερού σε τιμές καταναλωτή διαμορφώθηκε το 2021 στα 1,2 δισ. ευρώ και το 2022 στα 1,32 δισ. ευρώ.
Για τη λειψυδρία, αστικές κυβερνήσεις κι από κοντά σύσσωμη η αστική αντιπολίτευση τα ρίχνουν όλα στη λεγόμενη κλιματική κρίση που αποτελεί και την ομπρέλα αλλά και την απάντηση «δια πάσαν νόσον», αλλά και στην έλλειψη ατομικής ευθύνης. Όσο κι αν προσπαθούν δεν πρόκειται να μπορέσουν να κρύψουν τα σχέδια μετατροπής του νερού σε πανάκριβο εμπόρευμα. Πίσω, δε, απ’ τη διαμάχη των κομμάτων του συστήματος σχετικά με το πόσο ευθύνεται το καθένα για τις τεράστιες ελλείψεις κρατικών υποδομών, κρύβεται η συμφωνία τους στην πολιτική που θυσιάζει τις ανάγκες μας και τις ζωές μας στον βωμό των κερδών του κεφαλαίου.
Η κυβέρνηση της ΝΔ εμφανίζεται αποφασισμένη να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της λειψυδρίας με μια «νέα εθνική στρατηγική». Προς όφελος ποιού, όμως, θα το αντιμετωπίσει αποκαλύπτεται χαρακτηριστικά.
Τον Ιούνη που μας πέρασε οργάνωσε μεγάλη σύσκεψη στο Μέγαρο Μποδοσάκη υπό τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης κ. Κωστή Χατζηδάκη για τη διαχείριση του νερού και την άμεση ανάγκη λήψης μέτρων για τη λειψυδρία. Τη βάση για τη διαμόρφωση της νέας εθνικής στρατηγικής για το νερό θα αποτελέσει, σύμφωνα με την κυβέρνηση, η μελέτη της Deloitte που υλοποιήθηκε για λογαριασμό της κυβέρνησης, η οποία αποτυπώνει τη σημερινή κατάσταση και εξετάζει πιθανά σενάρια επαναπροσδιορισμού της διαχείρισης των υδάτων για ύδρευση και άρδευση.
Για να υλοποιηθεί το σχέδιο διαμορφώνεται ένας «οδικός χάρτης» με τα αναγκαία έργα και τις δράσεις για τη διαχείριση των υδάτων, αλλά και η διασφάλιση των αναγκαίων οικονομικών πόρων.
Σύμφωνα με την αποτύπωση που έγινε, για τα έργα ύδρευσης και άρδευσης απαιτούνται συνολικά 10,24 δισ. ευρώ, με βάση τα στοιχεία του 2022 που αναμένεται να επικαιροποιηθούν εντός του 2025. Σε αυτά δεν περιλαμβάνονται τα 500-700 εκατ. ευρώ (ανάλογα με τα έργα που τελικά θα προκριθούν), τα οποία απαιτούνται για να «ξεδιψάσει» η Αττική.
Πέρα από το Λεκανοπέδιο, η μελέτη αναδεικνύει ως κρίσιμες περιοχές εκείνες των νησιών του Νοτίου Αιγαίου και των Ιονίων νήσων, την Κρήτη, τη Θεσσαλία και την Πελοπόννησο.
Σε κάθε περίπτωση το επικρατέστερο σενάριο της μελέτης προτείνει τη δημιουργία μιας νέας νομικής οντότητας με τη μορφή Ανώνυμης Εταιρείας για κάθε Λεκάνη Απορροής Ποταμού (συνολικά υφίστανται 45 ΛΑΠ στην Ελλάδα) ή για κάθε γεωγραφική περιοχή. Αυτές οι εταιρείες θα αναλάβουν την υλοποίηση των νέων έργων και θα έχουν στην ιδιοκτησία τους τα υφιστάμενα έργα.
Ουσιαστικά, σε κάθε περιοχή που θα οριστεί, όλες οι ΔΕΥΑ και οι ΤΟΕΒ – ΓΟΕΒ θα πρέπει να εισφέρουν τα πάγια περιουσιακά τους στοιχεία και τις υποχρεώσεις τους και θα συμμετέχουν μετοχικά στη νέα νομική οντότητα που θα συσταθεί. Παράλληλα, θα υπογράφουν και μια συμφωνία για την παροχή των διαφόρων υπηρεσιών, όπως είναι π.χ. η είσπραξη οφειλών κλπ.
Επίσης, στη συγκεκριμένη εταιρεία θα εισφέρουν τα μεγάλα έργα που διαχειρίζονται στην περιοχή και οι φορείς του Δημοσίου, δηλαδή φράγματα, δίκτυα και άλλες υποδομές. Το σκεπτικό είναι η συγκέντρωση των παγίων να δημιουργεί μια Ρυθμιζόμενη Περιουσιακή Βάση (ΡΠΒ) και να φέρνει έσοδα στη νέα εταιρεία.
Όσο για τους αναγκαίους πόρους, θα αναζητηθεί σε χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κυβέρνησης και Deloitte, και μπορεί να παρέχει χρηματοδότηση δύο-τριών δισ. ευρώ ανά έτος για έργα που σχετίζονται με τη διαχείριση των υδάτων (δίκτυα, φράγματα κλπ.) στις Ανώνυμες αυτές Εταιρείες που θα έχουν εξασφαλίσει την απαραίτητη πιστοληπτική ικανότητα, η οποία προϋποθέτει μεγάλες αυξήσεις στην τιμή του νερού!
Και για τον πλέον καλόπιστο, είναι ξεκάθαρο πως οδεύουμε προς επιτάχυνση της εμπορευματοποίησης της διαχείρισης του νερού, εκχωρώντας την πλήρως στο ιδιωτικό κεφάλαιο, με αναγκαστική συμμετοχή των ΕΥΑ , των ΤΟΕΒ, ΓΟΕΒ κλπ. Αυτή η πολιτική ήταν και είναι από τις βασικές επιδιώξεις όλων των αστικών κομμάτων, που διατυπώνουν στα επιμέρους διαφωνίες, όταν ήδη ο κάθε επόμενος συνεχίζει το έργο του κάθε προηγούμενου, κάνοντας το αντιλαϊκό αντιλαϊκότερο.
Η λειψυδρία και πλημμύρες είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος
Με βάση τις οδηγίες της ΕΕ και της πολιτικής της κυβέρνησης της ΝΔ κι όλων των προηγούμενων, οι υδάτινοι πόροι αντιμετωπίζονται ως εμπόρευμα και παραδίδονται στους επιχειρηματικούς ομίλους, σε βάρος των αναγκών των λαϊκών νοικοκυριών, είτε διατηρείται ο «δημόσιος» έλεγχος και γενικεύονται οι Συμπράξεις Δημοσίου Ιδιωτικού Τομέα, είτε μετατρέπονται αυτές σε «Ανώνυμες Εταιρείες», ο εφιάλτης δεν πρόκειται να τελειώσει.
Οι πραγματικές αιτίες πρέπει να αναζητηθούν στην Οδηγία–πλαίσιο για το Νερό (2000/60/ΕΚ) της ΕΕ, που αναθεωρήθηκε το 2023 και έχει διαμορφώσει το πλαίσιο εμπορευματοποίησης του νερού, θέτοντας ως προτεραιότητα τον περιορισμό της ζήτησης αντί τη μεγιστοποίηση της προσφοράς και επέβαλε στα κράτη-μέλη την «ανάκτηση κόστους».
Εκτός από την Οδηγία-πλαίσιο, υπάρχει και ο Οδηγός για τα Πρότυπα Προστασίας και Ασφάλειας από Πλημμύρες που συντάχθηκε από το Κέντρο Έρευνας Κινδύνων Πλημμύρας του πανεπιστημίου του Middlesex (4) και που ουσιαστικά ξεκαθαρίζει το ζήτημα πότε και για ποιους χρειάζεται να γίνουν αντιπλημμυρικά έργα. Ένα πλέγμα Οδηγών και Οδηγιών που ενσωματώνονται και γίνονται νόμοι από την ΕΕ ουσιαστικά καθορίζουν πως ξεκάθαρα μπαίνει το δίλημμα «τα κέρδη τους ή οι ζωές μας».
Η κυβέρνηση της ΝΔ ψήφισε το νόμο 5037/2023 (υπουργείο Περιβάλλοντος) που προωθεί την παραπέρα ιδιωτικοποίηση του νερού. Πολιτική που πατάει στην πολιτική των προηγούμενων κυβερνήσεων του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ. Αυτή προβλέπει μέσω της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), δύο επιπλέον χαράτσια (περιβαλλοντικό τέλος και τέλος ανάκτησης πόρου), το ύψος των οποίων θα καθορίζεται από τις κατά τόπους αποκεντρωμένες διοικήσεις και θα αποδίδεται στο πράσινο ταμείο για να γίνονται στο όνομα της ανταποδοτικότητας οι λεγόμενες «πράσινες μπίζνες» από τους ομίλους. Ουσιαστικά ο στόχος είναι να επιταχύνει την εμπορευματοποίηση του νερού, την υιοθέτηση κανόνων τιμολόγησης, να βαθύνει η εμπορευματική λειτουργία των δημοτικών επιχειρήσεων και να προχωρήσουν οι άμεσες ιδιωτικοποιήσεις.
Άλλωστε παρά την αρνητική εμπειρία για τους λαούς από τη διαχείριση των υδάτων από τις πολυεθνικές, η ΕΕ συνεχίζει να επιδιώκει ηγετικό ρόλο παγκοσμίως στην ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης, με βάση το λεγόμενο «γαλλικό μοντέλο» της σύμπραξης εταιρικής σχέσης μεταξύ δημόσιου-ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ). Οι οδηγίες της ΕΕ είναι να επενδύσουν οι ιδιώτες στο νερό, αφού εκτιμούν ότι θα εξελιχθεί σε βασικό χώρο άντλησης υπερκερδών. Δημοσιεύματα ήδη από το 2023, κάνουν λόγο για «Δίψα» της Γουόλ Στριτ για νερό της αμερικάνικης Δύσης, που την χαρακτηρίζουν ως την «επόμενη μεγάλη επενδυτική της ευκαιρία». Την ίδια στιγμή ο πρόεδρος της Water Asset Management, Matt Diserio, χαρακτήρισε το νερό «μια αγορά-ευκαιρίας τρισεκατομμυρίων δολαρίων». Οι πέντε μεγάλοι παίχτες που δραστηριοποιούνται στον χώρο («Veolia», «Suez», «Agbar», RWE, «Saur») κατέχουν σήμερα το 34% της αγοράς.
Όσο τα απαιτούμενα έργα υποδομών, δικτύου και προστασίας για την εξασφάλιση της επάρκειας νερού και της βελτίωσης της ποιότητας των υπηρεσιών δεν αποτελούν προτεραιότητα, αν δεν συμβαδίζουν με την κερδοφορία των μεγάλων ομίλων, θα οδηγούμαστε πάντα σε αυτήν την απαράδεκτη κατάσταση.
Ειδικότερα στα νησιά, που το πρόβλημα της λειψυδρίας δεν εμφανίζεται μόνο κατά τους θερινούς μήνες, υπάρχει ΑΜΕΣΗ ανάγκη λήψης μέτρων που και θα εξασφαλίζει πόσιμο νερό και θα παρέχει τη δυνατότητα άρδευσης των καλλιεργούμενων εκτάσεων.
Η λύση που προτείνουν τα αστικά κόμματα είναι η αφαλάτωση. Μια διαδικασία που εξασφαλίζει τεράστια κέρδη στους κατασκευαστές είναι εξαιρετικά δαπανηρή και ενεργοβόρα. Για να εξασφαλίσει, όμως, τη βιωσιμότητά της, πρεπει να αυξάνεται συστηματικά η τιμή του νερού, ενώ τα υπολείμματα της αφαλάτωσης κάνεις δεν ξέρει που πάνε και τι επιπτώσεις έχουν στην υγεία του λαού και στο περιβάλλον.
Για δε την άρδευση, η λύση της επαναχρησιμοποίησης των λυμάτων με εγκαταστάσεις τριτοβάθμιας επεξεργασίας δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες.
Η πρόταση του ΚΚΕ
Όλα αυτά βέβαια απαιτούν ολοκληρωμένη διαχείριση του νερού σε ολόκληρη την υδρολογική λεκάνη, ανάλογα με τις γεωμορφολογικές συνθήκες κάθε περιοχής με κριτήριο την ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών και της προστασίας του περιβάλλοντος που ούτε θέλει ούτε μπορεί να υλοποιήσει καμιά αστική κυβέρνηση κανένα αστικό κράτος που είναι εχθρικό για τον λαό, γιατί υπηρετεί την κερδοφορία των επιχειρηματικών ομίλων, την εξουσία της αστικής τάξης και του κεφαλαίου.
Το ΚΚΕ καταγγέλλει διαρκώς τις πολιτικές ευθύνες των αστικών κυβερνήσεων και κομμάτων για την εμπορευματοποίηση του νερού. Η μετατροπή των υδάτινων πόρων σε εμπόρευμα και η διαχείρισή του με κριτήριο την κερδοφορία των επιχειρηματικών ομίλων είναι πολιτικό έγκλημα διαρκείας του αστικού πολιτικού συστήματος.
Μπορούμε να διασφαλίσουμε ασφαλή και προσιτή σε όλους ύδρευση, αποτελεσματική άρδευση, αντιπλημμυρική προστασία, παραγωγή φθηνής εγχώριας ηλεκτρικής ενέργειας, προστασία του περιβάλλοντος, της δημόσιας υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, ισόρροπη ανάπτυξη περιοχών και κλάδων.
Αν αναμετρηθούμε και τελικά ανατρέψουμε αυτούς που εμποδίζουν να ζήσουμε τη ζωή που μας αξίζει στον τόπο μας, την άρχουσα τάξη, την ΕΕ, τις κυβερνήσεις και τα κόμματά τους.
Η ριζική αλλαγή της σημερινής απαράδεκτης κατάστασης είναι όχι μόνο αναγκαία αλλά και εφικτή, με την ανατρεπτική διέξοδο του Σοσιαλισμού.
Γιατί στον Σοσιαλισμό αλλάζει ο σκοπός της παραγωγής, καταργείται η καπιταλιστική ιδιοκτησία και οι βασικές υποδομές, τα εργοστάσια, το νερό, η γη, τα δάση κοινωνικοποιούνται, για να υπηρετήσουν την κοινωνική ευημερία.
Οι εργαζόμενοι θα έχουν ενεργό ρόλο στη λήψη και στον έλεγχο των αποφάσεων.
Μόνο με τον επιστημονικό κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας που θα αντιμετωπίζει και το νερό ως κοινωνικό αγαθό μπορεί να γίνει δυνατή η ολοκληρωμένη και συνδυασμένη διαχείρισή του, με κριτήριο τις λαϊκές ανάγκες, η προγραμματισμένη αξιοποίηση των εργοστασίων επεξεργασίας νερού, των δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης, τα οποία θα αποτελούν κοινωνική ιδιοκτησία και θα ανήκουν στον Ενιαίο Κρατικό Φορέα Νερού. Για να απολαμβάνει ο λαός φτηνό, ελεγμένο, ποιοτικό νερό, με άμεση υλοποίηση των αναγκαίων έργων υποδομής.
Γιάννης Αγγέλου, ε.α.συνταγματάρχης (ΜΧ), με ΜΒΑ και Ms’c,
περιφερειακός σύμβουλος και επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης» Νοτίου Αιγαίου
