Δασικές Πυρκαγιές: Ένα πολυδιάστατο φαινόμενο που ζητά απαντήσεις.

Δέντρα Δάσος Βουνό
Φώτο Αρχείου / Ορεινή Λάρισα / Πηγή : Eurokinissi

Του Γεώργιου Βρεττάκη, Δασολόγου – Περιβαλλοντολόγου

Οι δασικές πυρκαγιές είναι ένα φυσικό φαινόμενο που προϋπήρχε πριν την εμφάνιση του ανθρώπινου είδους. Η ανακάλυψη της φωτιάς και η χρήση της σαν εργαλείο από τον άνθρωπο, πρόσθεσε στις δασικές πυρκαγιές και κοινωνική διάσταση, η οποία πρέπει πάντα να εξετάζεται στον ιστορικό χρόνο και στις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες.

Σύμφωνα με την δασολογική επιστήμη και με εργαλείο τα διαγράμματα γύρης, από τον 8ο με 9ο αιώνα μ.Χ., το ανθρώπινο είδος πάνω στον πλανήτη μας, επιδρά αποφασιστικά στο φυσικό περιβάλλον, σε τέτοιο βαθμό, που από εκείνη την περίοδο παρατηρείται ότι τα δασικά οικοσυστήματα της Ευρώπης και της Ασίας παύουν να εξελίσσονται με τον φυσικό τους τρόπο. Από εκείνο το ιστορικό σημείο, η ανθρώπινη κοινωνία είναι πλέον μια δύναμη ικανή να επιδρά αποφασιστικά στο φυσικό περιβάλλον.

Από τότε έχει κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι στην ιστορία της ανθρώπινης κοινωνίας. Το ένα εκμεταλλευτικό σύστημα διαδέχτηκε το άλλο, ο καπιταλισμός την φεουδαρχία. Αυτή η εξέλιξη έφερε στο προσκήνιο της ιστορίας τον επιστημονικό τρόπο σκέψης, την Επιστήμη, ως το βασικό εργαλείο ερμηνείας της αντικειμενικής πραγματικότητας και κυρίως ως εργαλείο να την αλλάζεις. Σαν είδος αναβαθμίσαμε την ικανότητα μας να κατανοούμε και να επιδρούμε στο φυσικό περιβάλλον ακόμα πιο αποφασιστικά. Αυτή η διαδικασία συνεχίζεται. Το ερώτημα είναι ποια κοινωνική τάξη κατέχει και ορίζει την Επιστήμη κάθε ιστορική στιγμή.

Πυρκαγιά-Πυροσβέστες
Πηγή: Eurokinissi

Τι λένε τα επιστημονικά δεδομένα;

Μέσα από την δασολογική επιστήμη, αποδείχτηκε ότι υπάρχουν δασικά είδη τα λεγόμενα πυρόφιλα, όπως όλα τα είδη πεύκου, τα οποία δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την πρόκληση πυρκαγιάς στο οικοσύστημα τους, ως εργαλείο ανταγωνισμού έναντι άλλων δασικών ειδών. Οι σπόροι του πεύκου χρειάζονται γυμνό έδαφος και πολύ φως για να βλαστήσουν. Δεν φυτρώνουν στην σκιά, κάτω από άλλα δέντρα. Η δασική πυρκαγιά τους «λύνει» αυτό το πρόβλημα. Αυτές οι φυσικές δασικές πυρκαγιές συμβαίνουν μία φορά στα 80 – 100 χρόνια περίπου, ανάλογα με το είδος, είναι μικρής έντασης και δεν καταστρέφουν το δάσος, όσο κι αν αυτό ακούγεται οξύμωρο, το ανανεώνουν. Σε γενικές γραμμές, τα μεσογειακά οικοσυστήματα αποτελούνται από πολλά πυρόφιλα είδη, επομένως είναι αναμενόμενο να δημιουργούνται σε αυτά δασικές πυρκαγιές. Έως ένα βαθμό.

Μπορεί λοιπόν κάποιος να ισχυριστεί ότι οι δασικές πυρκαγιές είναι αποκλειστικά φυσικό φαινόμενο και άρα ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπίζεται. Είναι όμως έτσι; Τα επίσημα στοιχεία που υπάρχουν για την Ελλάδα από το 1980 μέχρι και σήμερα λένε άλλα. Ανεξάρτητα από τις αυξομειώσεις από χρονιά σε χρονιά, τον αριθμό των πυρκαγιών και τις καμένες εκτάσεις, σε μια περίοδο 40 ετών εντοπίζονται πολλές περιοχές στη χώρα μας, που έχουν καεί δυο και τρεις φορές. Κάθε καλοπροαίρετος άνθρωπος καταλαβαίνει ότι μόνο φυσικές διεργασίες δεν είναι εδώ. Αν συνδυαστεί το παραπάνω γεγονός, με το ότι οι περισσότερες πυρκαγιές εντοπίζονται σε περιοχές με οικονομικό ενδιαφέρον, η έννοια του «φυσικού» πάει περίπατο. Τα οικονομικά συμφέροντα και η δυνατότητα κάποιος να εμπορευτεί την γη ή να κερδίσει από την εκμετάλλευσή της, είναι το βασικό κίνητρο.

Μπορεί κάποιος άλλος να ρωτήσει: Μήπως η παραπάνω κατάσταση είναι αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής; Σίγουρα αυτό το φαινόμενο επιδρά και καταγράφεται τόσο στα στοιχεία όσο και στις μελέτες πρόβλεψης, σε δύο παραμέτρους: Στη διάρκεια και στην ένταση των πυρκαγιών. Δηλαδή η κλιματική αλλαγή δεν αυξάνει την πιθανότητα να προκληθούν δασικές πυρκαγιές, αλλά εφόσον προκληθούν, θα είναι πιο καταστροφικές.

Πηγή: Eurokinissi

Ποιο είναι το εμπόδιο;

Με βάση τα παραπάνω πρέπει κάθε καλοπροαίρετος και ειλικρινής αναγνώστης να αναρωτηθεί:

  • Μπορεί το καπιταλιστικό κράτος και τα αστικά κόμματα, είτε στην Ελλάδα είτε σε οποιαδήποτε άλλη μεριά της γης να λύσουν αυτό το πρόβλημα; Οι νομοθεσίες που αλλάζουν και προστατεύουν όλο και λιγότερο το περιβάλλον και ταυτόχρονα διευρύνουν την δυνατότητα καταστροφής και εκμετάλλευσης (πράσινη ανάπτυξη), για να κερδίζουν μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι, πέφτουν από τον ουρανό;
  • Η συνεχής απαξίωση της πυροσβεστικής υπηρεσίας, σε μέσα και προσωπικό, καθώς και ο προσανατολισμός που της δίνεται, εξυπηρετούν την μάχη ενάντια στις δασικές πυρκαγιές, από την σκοπιά των λαϊκών συμφερόντων; Όταν το 2018 είχαμε ταυτόχρονα τις δύο μεγάλες πυρκαγιές στην Κινέτα και στο Μάτι, δεν γνωρίζουν οι εκάστοτε κυβερνώντες ότι η πυροσβεστική υπηρεσία είχε ξεπεράσει την επιχειρησιακή της δυνατότητα, ότι ένα τρίτο ανάλογο περιστατικό δεν ήταν δυνατόν να αντιμετωπιστεί; Μήπως έχει αλλάξει κάτι αποφασιστικά προς το καλύτερο από τότε;
  • Η υλοποίηση της πολιτικής κατεύθυνσης από όλα τα αστικά κόμματα, να περάσει σημαντικό κομμάτι της δασοπυρόσβεσης και της πυρόσβεσης σε εθελοντές πυροσβέστες θα λύσει ή θα χειροτερέψει το πρόβλημα; Οι ίδιοι οι εθελοντές που πήγαν στο Μάτι, σοκαρισμένοι από την καταστροφή αντιλήφθηκαν τα όρια αυτής της πολιτικής. Η εκμετάλλευση της ευαισθησίας των λαϊκών στρωμάτων, από μια πολιτική που πρώτα τους πετάει στην ανεργία και μετά τους καλεί να πάρουν πάνω τους βασικές κρατικές αρμοδιότητες, είναι το λιγότερο εγκληματική και υποκριτική. Τα ανάλογα παραδείγματα από το εξωτερικό δείχνουν κάτι διαφορετικό;
  • Η αντίστοιχη απαξίωση της δασικής υπηρεσίας που αδυνατεί, μεταξύ άλλων, να συντηρήσει, πόσο μάλλον να διευρύνει το δασικό οδικό δίκτυο, βοηθάει στην αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών;
  • Μήπως μπορεί κάποιος επιχειρηματικός όμιλος με περιβαλλοντικές ευαισθησίες να μπει μπροστά και να δείξει το δρόμο; Οι «αναδασώσεις» γνωστών τηλεοπτικών σταθμών, «περιβαλλοντικά ευαίσθητων», συνοδεία ανάλογων αναμνηστικών φωτογραφιών, με αστραφτερούς περιφεριάρχες και γλυκανάλατους δημάρχους, που σε ύστερο χρόνο αποφασίζουν πολιτικά την συνέχιση της μεγαλύτερης περιβαλλοντικής βόμβας στην Αττική (βλ. χωματερή Φυλής), ποιον τελικά εξυπηρετούν; Τα δάκρυα των πολυεθνικών ομίλων που κερδοφορούν από τις καταστροφικές πυρκαγιές του Αμαζονίου και άλλων μεγάλων δασών στην υφήλιο, απέτρεψαν την καταστροφή τους;

Τα γεγονότα είναι αμείλικτα και δίνουν απαντήσεις. Οι καταστροφές για το λαό μετριούνται και με νεκρούς. Καμένους, πνιγμένους και καρκινοπαθείς.

Πυρκαγιά στο Μάτι

Μπορούμε τελικά να δώσουμε λύση;

Μοιραία στη σκέψη γεννιέται το ερώτημα: Μπορούμε να κάνουμε κάτι για να αλλάξει η κατάσταση; Η απάντηση είναι ένα μεγάλο ΝΑΙ. Η Επιστήμη δείχνει τον τρόπο. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να ανατραπεί ο υπάρχων κοινωνικο-οικονομικός σχηματισμός (καπιταλισμός) και να οικοδομηθεί μια άλλη κοινωνική δομή, με σοσιαλιστικές σχέσεις παραγωγής, ώστε και η Επιστήμη να ορίζεται και να υπηρετεί τα λαϊκά στρώματα.

Σε αυτά τα πλαίσια και σε εκείνη την κρατική δομή:

  • Η νομοθεσία θα προστατεύει πλήρως τα δασικά οικοσυστήματα. Η ανάγκη προστασίας και αναβάθμισής τους, ταυτίζεται πλήρως με τις νέες οικονομικές σχέσεις παραγωγής. Τα δάση είναι ένας φυσικά ανανεώσιμος πόρος, που μπορεί και πρέπει να συμβάλει σημαντικά στην οικοδόμηση της νέας κοινωνίας. Η πείρα των χωρών που οικοδόμησαν σοσιαλισμό τον προηγούμενο αιώνα, είναι σημαντική παρακαταθήκη.
  • Η δασική υπηρεσία στα πλαίσια του κεντρικού επιστημονικού σχεδιασμού, θα έχει τα μέσα και το προσωπικό να παρεμβαίνει στα δάση, με έργα και ενέργειες, όλο το χρόνο, αναβαθμίζοντας μεταξύ άλλων και τις δυνατότητες πρόληψης, αλλά και καταστολής των δασικών πυρκαγιών.
  • Η πυροσβεστική υπηρεσία θα έχει τα μέσα και το προσωπικό που απαιτούν οι ανάγκες και τις δασοπυρόσβεσης, για να επιτελεί το έργο της καταστολής των δασικών πυρκαγιών.
  • Η εθελοντική προσφορά σε αυτό το πλαίσιο θα μπορεί να επιτελεί το συμπληρωματικό και υποστηρικτικό ρόλο της και όχι να υποκαθιστά την κρατική ευθύνη.

Όσο πιο γρήγορα συνειδητοποιηθεί από ευρύτερα λαϊκά στρώματα η παραπάνω αλήθεια και δράσουμε σε αυτή την κατεύθυνση, τόσο ουσιαστικότερα και ειλικρινά υπηρετούμε τον σκοπό της πρόληψης και καταστολής των δασικών πυρκαγιών. Έτσι υπηρετούμε ειλικρινά την μνήμη των θυμάτων κάθε δασικής πυρκαγιάς. Κάθε άλλη κατεύθυνση είναι «πουκάμισο αδειανό».

Γεώργιος Βρεττάκης
Δασολόγος – Περιβαλλοντολόγος

Δείτε ακόμα...