Επιστολή φαντάρου από τον Έβρο για την επανάσταση του 1821

Ελληνική Επανάσταση 1821

Συμπληρώνονται φέτος 200 χρόνια από την έναρξη της εθνοαπελευθερωτικής επανάστασης του 1821, κατάληξη της οποίας ήταν η ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830. Εδώ κι αρκετούς μήνες ήδη, όλος ο αστικός κόσμος προετοιμάζει και προετοιμάζεται κι ο ίδιος για διθυραμβικά αφιερώματα και δρώμενα με θεματική ακριβώς αυτό το ορόσημο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Το ’21 αποτελεί ορόσημο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και συγκαταλέγεται ανάμεσα στις αστικές επαναστάσεις του 19ου αιώνα, που οδήγησαν τον τροχό της Ιστορίας ένα βήμα μπροστά.

Όπως πάντα έτσι και τώρα, η αστική τάξη, τα κόμματα και οι κυβερνήσεις της συνολικά, φροντίζουν ασφαλώς να  παρουσιάζουν την ελληνική επανάσταση από την σκοπιά της δικής τους, της κυρίαρχης δηλαδή ιστοριογραφίας, περνώντας την μέσα από τα αντιδραστικά ιδεολογικά τους φίλτρα. Ο πυρήνας της λογικής που διέπει την ερμηνεία των γεγονότων της τοτινής περιόδου και που προάγουν με την αγαστή αρωγή του αστικού ακαδημαϊκού κατεστημένου, συνίσταται στην συνειδητή απόκρυψη του ταξικού περιεχομένου της επανάστασης και στην υπερτόνιση της εθνοαπελευθωτικής πλευράς της. Ωστόσο, χωρίς να προσδιορίζονται οι γενικότερες συνθήκες που επικρατούσαν καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα στην Ευρώπη, η επιμονή στην ανάδειξη του εθνικού στοιχείου καταντάει στείρα κι αφηρημένη διότι δεν εξηγεί τίποτα. Σε μια Ευρώπη της μετάβασης από τον σάπιο φεουδαρχικό στον αστικό κοινωνικοοικονομικό σχηματισμό, η συγκρότηση των εθνικών κρατών, υπήρξε αναγκαίο και άρα νομοτελειακό συγκείμενο φαινόμενο που εξυπηρετούσε την περαιτέρω ενίσχυση των – αναδυόμενων σε κυρίαρχες- αστικών σχέσεων παραγωγής. Η ιστοριογραφία, αν θέλει να αντανακλά σωστά το παρελθόν, οφείλει να αποκαθαίρει την αλήθεια από τις όποιες αλλοιώσεις και να ερμηνεύει την ιστορική κίνηση, τις διαδικασίες και τα δρώντα πρόσωπα, στη βάση της διαλεκτικοϋλιστικής μεθοδολογίας κι όχι στη βάση του υποκειμενισμού, του αυθόρμητου και του συγκυριακού. Όπως όλες οι επαναστάσεις, έτσι και η ελληνική, προέκυψε νομοτελειακά όταν οι κοινωνικές αντιθέσεις που ωρίμαζαν στους κόλπους του παλιού συστήματος, οξύνθηκαν και εκφράστηκαν πλέον με τη μορφή ανοιχτής, μετωπικής σύγκρουσης. Κανένα υπερβατικό «πεφωτισμένο νεοελληνικό πνεύμα» δεν ξύπνησε από λήθαργο ύστερα από 400 χρόνια σκλαβιάς, ούτε φυσικά η επανάσταση ξέσπασε εν κενώ.

Ακόμα κι ο περίφημος νεοελληνικός διαφωτισμός, η ελληνική έκφραση, δηλαδή, του ρεύματος της «εποχής των Φώτων», ήταν η ιδεολογική θεμελίωση των συμφερόντων της ανερχόμενης εθνικής αστικής τάξης που συνετέλεσε στο να δεθεί το αφήγημα της ελληνικής φυλής, που χρειαζόταν το υπό σύσταση κράτος για την κοινωνική συμπάγειά του. Ήταν συνεπώς η θεωρητική διατύπωση των αιτημάτων των Ελλήνων πλοιοκτητών, βιοτεχνών, εμπόρων. Άλλωστε κάθε θεωρία και κάθε ρεύμα σκέψης έχει ταξική αφετηρία και προσδιορισμό, κι αυτή την αλήθεια αποκρύπτουν έντεχνα οι αστικοί ιδεολογικοί μηχανισμοί.

Το σημαντικότερο καθήκον που έχουμε οι κομμουνιστές και οι προοδευτικοί άνθρωποι αυτές τις μέρες ειδικότερα, με αφορμή τον εορτασμό της 25ης Μάρτη, είναι η έμφαση στο διαχρονικό μήνυμα της ελληνικής όπως και οποιασδήποτε άλλης επανάστασης: οι ουσιώδεις κοινωνικές αλλαγές, τα μεγάλα ιστορικά άλματα, οι κατακτήσεις και οι νίκες των λαών, επιτυγχάνονται μονάχα μέσα από τους κοινωνικούς αγώνες. Ποτέ κανένας λαός δεν ωφελήθηκε από την δουλοπρέπεια και τον συμβιβασμό με την κανονικότητα της ήττας, της καταπίεσης, της εκμετάλλευσης. Να διαφωτίζουμε αυτό που οι ταξικοί και πολιτικοί μας αντίπαλοι εμμένουν να συσκοτίζουν. Να γίνει η αναθύμηση του ηρωικού ’21 αφετηρία συλλογικού αναστοχασμού σε αγωνιστική, επαναστατική κατεύθυνση.

Λευτέρης Στάικος, στρατιώτης στον Έβρο, Κοινωνιολόγος Παντείου Πανεπιστημίου.

Δείτε ακόμα...