Για τις μάχες στο Βίτσι και στο Γράμμο

ΔΣΕ - Γράμμος
Τμήμα του ΔΣΕ

Η ιστοσελίδα ALT.GR δημοσιεύει απόσπασμα από το “Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ” με αφορμή τις μάχες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, τον Αύγουστο του 1949.

Ο Γράμμος και το Βίτσι ήταν τα τελευταία οχυρά του Δ.Σ.Ε.

Η καθοδήγηση του Κόμματος και του Δ.Σ.Ε αντιλήφτηκαν ότι η επίθεση του εχθρού θα γινόταν στο Βίτσι, όπου ήταν συγκεντρωμένη η κύρια δύναμη του Δ.Σ.Ε, ενώ ήταν εύκολη και η πρόσβαση μηχανοκίνητων. Έτσι, πήραν μέτρα για την οχύρωση του Βίτσι και την οργάνωση της άμυνας, με ταυτόχρονη έντονη διαφωτιστική δουλειά.

Το κυβερνητικό σχέδιο για την κατάληψη του Βίτσι και του Γράμμου είχε την κωδική ονομασία «Πυρσός». Η εκτέλεσή του είχε ανατεθεί από τον αρχιστράτηγο Αλ. Παπάγο στον αντιστράτηγο Κ. Βεντήρη. Προέβλεπε, στην πρώτη φάση, παραπλανητική επίθεση στο Γράμμο, με σκοπό να εξαναγκαστεί ο Δ.Σ.Ε να μεταφέρει σε αυτόν δυνάμεις του από το Βίτσι. Στη δεύτερη φάση, το σχέδιο προέβλεπε επίθεση των κυβερνητικών στο Βίτσι για την κατάληψή του· και στην τρίτη φάση, την τελική επίθεση στο Γράμμο, ώστε να παρεμποδιστεί η υποχώρηση του Δ.Σ.Ε στην Αλβανία, να εγκλωβιστεί και να εξοντωθεί.

Η παραπλανητική επίθεση στο Γράμμο, με την κωδική ονομασία «Πυρσός Α’», ξεκίνησε στις 2 Αυγούστου 1949 και κράτησε μέχρι τις 9 του μήνα, με την ισχυρή δράση του πυροβολικού και της αεροπορίας. Μόνο την πρώτη βδομάδα των επιχειρήσεων η αεροπορία του κυβερνητικού στρατού πραγματοποίησε 384 εξορμήσεις κατά των θέσεων του Δ.Σ.Ε, ρίχνοντας 446 βόμβες των 113 και 227 κιλών, 938 ρουκέτες και 176 ναπάλμ. Καταλήφθηκαν τα υψώματα 1425, Ταμπούρι, 1806 κ.ά., που αποτέλεσαν σημαντικές βάσεις εξόρμησης για τις μετέπειτα επιθέσεις του κατά του Γράμμου.

Στις 10 προς 11 Αυγούστου ξεδιπλώθηκε η κύρια επίθεση στο Βίτσι, με την κωδική ονομασία «Πυρσός Β’». Οι κυβερνητικές δυνάμεις αποτελούνταν από 4 μεραρχίες, 2 μονάδες Καταδρομών, 5 τάγματα Εθνοφυλακής, με 110 πυροβόλα, πολλά άρματα και θωρακισμένα και 87 αεροπλάνα. Το σύνολο των δυνάμεων ήταν περίπου 80.000 άντρες.

Ο Δ.Σ.Ε παρέταξε δύο μεραρχίες, τη 10η και την 11η, δύναμης δύο ταξιαρχιών η καθεμία, καθώς και 2 διλοχίες της Σχολής Αξιωματικών του Γενικού Αρχηγείου. Επίσης, διέθετε 6 μοίρες αντιαρματικού, ορεινού και πεδινού πυροβολικού, συνολικά περίπου 8.800 μαχητές και μαχήτριες, ενώ δε διέθετε εφεδρείες.

ΔΣΕ - Ολμίστριες
Ολμίστριες του ΔΣΕ (πηγή: Αρχείο του ΚΚΕ)

Ο κυβερνητικός στρατός, εξαπολύοντας επίθεση στον κεντρικό τομέα του Βίτσι (είχε χωριστεί σε τρεις τομείς, το δεξιό, τον κεντρικό και τον αριστερό), τον διέσπασε καταλαμβάνοντας στις 11 -12 Αυγούστου μια σειρά αμυντικές θέσεις του ΔΣΕ (Μπάρο – Λέσιτς – Τσούκα).

Δημιουργήθηκε σοβαρός κίνδυνος να κυκλωθούν και να εξοντωθούν οι δυνάμεις του Δ.Σ.Ε. Γι’ αυτό στις 16 Αυγούστου 1949 τα τμήματα του ΔΣΕ εγκατέλειψαν το Βίτσι και ελίχτηκαν προς το Γράμμο.

Στο μεταξύ, το Γενικό Αρχηγείο είχε διατάξει να βγει από το Γράμμο απόσπασμα με διοικητή τον Χαρίλαο Φλωράκη, Πολιτικό Επίτροπο τον Νίκο Μπελογιάννη και επιτελάρχη τον Αλέκο Παπαγεωργίου. Στο απόσπασμα συμπεριλήφθηκε και η διοίκηση της 123ης Ταξιαρχίας με το μηχανισμό της και με διοικητή τον Μιχάλη Παπαδάμο (Φεραίος). Αποστολή του αποσπάσματος ήταν να πραγματοποιήσει αντιπερισπασμό στα νώτα του αστικού στρατού, με βαθιά διείσδυση σε Ρούμελη και Θεσσαλία. Ταυτόχρονα, να συγκεντρώσει τα διάσπαρτα τμήματα του Δ.Σ.Ε και ξεκομμένους μαχητές που βρίσκονταν σε αυτές τις περιοχές. Η επιχείρηση άρχισε στις 13 προς 14 Αυγούστου 1949.

Για την προετοιμασία της επερχόμενης μάχης του Γράμμου, το Π.Γ έριξε το σύνθημα: «Ο Γράμμος θα γίνει ο τάφος του μοναρχοφασισμού. Δεν ήταν βέβαια σύνθημα ρεαλιστικό, αλλά εκείνες τις ώρες ήταν το μόνο σύνθημα που μπορούσε να τονώσει το ηθικό των μαχόμενων δυνάμεων. Ο Δ.Σ.Ε έπρεπε να υπερβεί και τις μέχρι τότε πιο ηρωικές στιγμές της ιστορίας του.

Τις επιχειρήσεις του κυβερνητικού στρατού στο Γράμμο διηύθυνε ο στρατηγός Τσακαλώτος, που είχε καλέσει το βασιλιά Παύλο να παρακολουθήσει την έναρξη της επιχείρησης από την περιοχή της Αμμούδας.

Ο κυβερνητικός στρατός παρατάχτηκε με 5 μεραρχίες (1η, 3η, 8η, 9η, 15η), την 77η Ταξιαρχία, 4 ελαφρά συντάγματα πεζικού, 5 συντάγματα πεδινού πυροβολικού, 3 μοίρες μέσων πυροβόλων, 6 μοίρες ορειβατικού πυροβολικού, σε συνδυασμό με ισχυρές δυνάμεις τεθωρακισμένων και αεροπορίας.

Απέναντι του ο Δ.Σ.Ε. παρέταξε περίπου 12.500 μαχητές και μαχήτριες (6.582 υπήρχαν στο Γράμμο και περίπου άλλοι 6.000 που μετακινήθηκαν από το Βίτσι).

Η επίθεση του αστικού στρατού για την κατάληψη του Γράμμου («Πυρσός Γ΄») άρχισε στις 24 Αυγούστου 1949.Ο Δ.Σ.Ε ξεπέρασε κάθε όριο αντοχής, αλλά ήταν αδύνατο να νικήσει. Η αεροπορία του κυβερνητικού στρατού πραγματοποίησε ως τις 30 Αυγούστου 87 επιθέσεις με αεροσκάφη Χάρβαρτ, 591 με Σπιτφάιρ, 176 με Χελντάιβερς, 81 με Ντακότα, 37 με Χάρβαρτ Όστερ κ.ά. Ρίχτηκαν κατά του Δ.Σ.Ε 2.004 ρουκέτες, 785 βόμβες των 500 λιβρών, 689 των 250 λιβρών, 1.490 των 20 λιβρών και επίσης 172 εμπρηστικές βόμβες ναπάλμ.

Η 9η Μεραρχία του κυβερνητικού στρατού εισχώρησε στα μετόπισθεν του Δ.Σ.Ε στις 26 του μήνα, κατά μήκος των ελληνοαλβανικών συνόρων. Ο αστικός στρατός επιτέθηκε στο Παπούλι, που το κατέλαβε (26 Αυγούστου) αφού προηγουμένως βομβάρδισε το ύψωμα με βόμβες ναπάλμ. Μετά από σκληρές μάχες κατελήφθησαν το ύψωμα Πόλε και το Τσαγκός Καραούλι. Στις 27 Αυγούστου ο Δ.Σ.Ε εγκατέλειψε τα υψώματα της Πόρτας Οσμάν. Την ίδια μέρα έπεσε και το Φλάμπουρο.

Ο κίνδυνος να κλειστεί κάθε διάβαση προς την Αλβανία και να εγκλωβιστεί ο Δ.Σ.Ε ήταν πλέον άμεσος. Από τις 28 Αυγούστου άρχισε η σύμπτυξη των δυνάμεών του προς το κέντρο του μετώπου. Στις 29 Αυγούστου έπεσε η Μπάτρα. Στις 29 προς 30 Αυγούστου έπεσε ο Γκόλιος και το ύψωμα Κάμενικ. Οι δυνάμεις του Δ.Σ.Ε υποχώρησαν συντεταγμένα στην Αλβανία.

Στις 22 Σεπτέμβρη πέρασε στην Αλβανία και το απόσπασμα του Δ.Σ.Ε υπό τον Χ. Φλωράκη, που εκτελούσε αντιπερισπασμό, αφού από τις 13 Αυγούστου είχε δώσει 39 μάχες.

Στις 15 Οκτώβρη 1949 η ΠΔΚ εξέδωσε «Διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό», όπου ανέφερε και τα ακόλουθα:

«Ο Δημοκρατικός Στρατός δεν κατέθεσε τα όπλα, αλλά τα έθεσε παρά πό- δας. Υποχωρήσαμε μπροστά στην υλική υπεροχή του εχθρού. Μα ο Δημοκρατικός Στρατός δε λύγισε, δε συντρίφτηκε (…) Θα μείνουμε άγρυπνοι και δε θα σταματήσουμε ούτε στιγμή τον αγώνα μας(..) Ο χρεοκοπημένος κόσμος της κυβέρνησης της Αθήνας προσανατολίζεται τώρα προς μια προσωπική δικτατορία με πρωτοπαλίκαρο το λακέ του παλατιού Παπάγο, για να μεταβάλουν τη χώρα σε ένα πραγματικό νεκροταφείο. Και πάνω απ’ αυτήν τη συμφορά προετοιμάζουν την πιο μεγάλη συμφορά και το πιο μεγάλο μακελειό που Αμερικανοί και Άγγλοι ιμπεριαλιστές λογαριάζουν να σύρουν την Ελλάδα. Ένας πόλεμος ενάντια στις Λαϊκές Δημοκρατίες και τη Σοβιετική Ένωση που προετοιμάζεται από τους ιμπεριαλιστές θα σήμαινε για τον ελληνικό λαό δέκα φορές πιο μεγαλύτερες συμφορές (…) Μόνο με μια αποφασιστική πάλη για τη δημοκρατία και την ειρήνη, μαζί με όλους τους λαούς του κόσμου, με τις χώρες της Λαϊκής Δημοκρατίας και τη Σοβιετική Ένωση (..) θα μπορέσουμε να αποφύγουμε την καταστροφή.»

Στα τέλη Δεκέμβρη του 1949 σύμφωνα με έκθεση του κυβερνητικού στρατού, υπήρχαν ακόμη 60 μαχητές του Δ.Σ.Ε στη Χαλκιδική, 70 στο Βέρτισκο – Κερδύλλια, 50 στα Κρούσια και 10 στο Άγκιστρο. Μάλιστα, η συγκεκριμένη περιοχή της Χαλκιδικής έγινε γνωστή στο κυβερνητικό στρατόπεδο ως το «καρκίνωμα» της Χαλκιδικής. Τμήματα του Δ.Σ.Ε είχαν επίσης παραμείνει και σε άλλες περιοχές, όπως στο Πήλιο.

Η απόφαση της 6ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ (9 Οκτώβρη 1949) όριζε ότι το ΚΚΕ έπαυε τον ένοπλο αγώνα «αφήνοντας μόνο μικρά παρτιζάνικα τμήματα, σαν μέσο πίεσης για όσο το δυνατόν περισσότερο εκδημοκρατισμό της πολιτικής ζωής του τόπου, με βάση τις προτάσεις της ΣΕ, και σαν μορφή άμυνας εναντίον του δολοφονικού οργίου των κρατικών και παρακρατικών οργάνων του μοναρχοφασισμού».

Επίσης, στα καθήκοντα των ανταρτοομάδων ήταν η προώθηση στα σοσιαλιστικά κράτη όλων των αποκομμένων μαχητών, των αναπήρων, υπερήλικων, γυναικών και παιδιών. Εκείνη την περίοδο βρίσκονταν στα βουνά πάνω από 2.000 άτομα, που έπρεπε να διασωθούν από τη μανία του αστικού στρατού και των ΜΑΫδων. Ακόμα, η ανασυγκρότηση παράνομων οργανώσεων του ΚΚΕ και του ΑΚΕ, καθώς και των υποδομών του παράνομου μηχανισμού.

Η παρουσία ανταρτών, διαρκώς φθίνοντας, συνεχίστηκε το 1950. Ειδικές αποστολές του Δ.Σ.Ε πέρασαν αρκετές φορές τα σύνορα για να διασώσουν αυτές τις μικρές ομάδες. Απ’ όσους δεν μπόρεσαν να περάσουν τα σύνορα, οι περισσότεροι σκοτώθηκαν ή πέθαναν από τις κακουχίες. Λιγότεροι ήρθαν σε συμφωνία με τις Αρχές, άλλοι παραδόθηκαν και ακολούθησαν την τύχη των υπόλοιπων έγκλειστων.

ΔΟΚΙΜΙΟ IΣTOPIAΣ ΤΟΥ ΚΚΕ 1939-1949

Β2 τόμος Σελ. 462 – 466

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...