Για τον Υβριδικό Πόλεμο

Υβριδικός Πόλεμος Σχεδιάγραμμα
Υβριδικός Πόλεμος Σχεδιάγραμμα

Άρθρο Λ.Α., συνεργάτη του ALT.GR

Στο σημείωμά μας «Υβριδικός Πόλεμος: Τα βασικά γνωρίσματά του και οι κύριες υβριδικές απειλές ά αναφερθήκαμε στο γεγονός ότι τις τελευταίες 10ετίες, ο ιμπεριαλισμός με τις πολεμικές συγκρούσεις ανάμεσα σε κράτη αναδεικνύει και νέες απειλές, τις οποίες ονομάζει «ασύμμετρες απειλές» (ορισμένες από αυτές είναι η τρομοκρατία, η πειρατεία, ο κυβερνοπόλεμος κά.) και πως η έννοια και οι τακτικές του «υβριδικού πολέμου» χρησιμοποιούνται από τους ιμπεριαλιστικούς πολιτικούς και στρατιωτικούς συνασπισμούς

Παραθέτουμε στη συνέχεια, ενδεικτικό απόσπασμα από σχετικό δημοσίευμα (του 2015!) «Energy as a tool of Hybrid WarFare”, [ Η ενέργεια σαν εργαλείο υβριδικού πολέμου ] αναφορικά με το ρόλο και τη σημασία που έδινε και δίνει το ΝΑΤΟ στο συγκεκριμένο πεδίο ανταγωνισμών της παγκόσμιας κονίστρας

Όσον αφορά την περιοχή Donbass, η ενέργεια διαδραματίζει ακόμη σημαντικότερο ρόλο.

Η περιοχή είναι πλούσια σε ενεργειακούς πόρους και υποδομές: παράγει 90% του άνθρακα της Ουκρανίας, διαθέτει τόσο συμβατικά όσο και μη συμβατικά πεδία φυσικού αερίου (συμπεριλαμβανομένου του μαζικού χώρου αποθεματοποίησης σχιστολιθικού φυσικού αερίου “Yuzivska”), αρκετές υπόγειες εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου και αγωγούς διέλευσης.

Ως αποτέλεσμα, χάνοντας τον έλεγχο αυτής της περιοχής, το Κίεβο έγινε ακόμα πιο εξαρτημένο από την εισαγόμενη ενέργεια.

Επιπλέον, μέρος της ενεργειακής υποδομής που βρίσκεται στην περιοχή Donbass έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τη Ρωσία.

Ο αγωγός φυσικού αερίου προς Luhansk και Donetsk συνδέουν το ρωσικό σύστημα αγωγών φυσικού αερίου με το ουκρανικό σύστημα και επιτρέπουν την παροχή ρωσικού φυσικού αερίου σε αυτές τις πόλεις ανεξάρτητα από το Κίεβο.

Όσον αφορά τον εδαφικό έλεγχο, η ενεργειακή υποδομή αποτελεί βασική προϋπόθεση – απαίτηση αλλά και εργαλείο.

Για τη Μόσχα, ήταν αδύνατο να οργανωθεί μια επιχείρηση για την παράνομη κατοχή της Κριμαίας χωρίς να προϋπάρξει ο ανεξάρτητος ενεργειακός εφοδιασμός της περιοχής (η βασική απαίτηση της οποίας θα ήταν εκατοντάδες γεννήτριες με πετρέλαιο ντίζελ).

Επιπλέον, ο έλεγχος των υπεράκτιων εγκαταστάσεων φυσικού αερίου επέτρεψε την επέκταση της ρωσικής ζώνης κυριαρχίας εκτός των ακτών της Κριμαίας.

Ομοίως, ο έλεγχος της ενεργειακής υποδομής στην περιοχή του Donbass, ειδικά γύρω από το Luhansk και το Donetsk, είναι κρίσιμος για την άρση της εξουσίας στην περιοχή μακριά από το Κίεβο.

Το ρωσικό αφήγημα για τη Δύση που πυροβολεί τον εαυτό της στο πόδι και η “Gas Aid” στο Donbass.

Ουκρανία Ενέργεια - Υβριδικός Πόλεμος

Έξι μαθήματα για το ΝΑΤΟ

Το ΝΑΤΟ δεν είναι ενεργειακό θεσμικό όργανο ούτε η Ουκρανία μέλος του ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, το ΝΑΤΟ πρέπει να αντιμετωπίσει την πρόκληση του υβριδικού πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής του διάστασης.

Ενώ αυτός ο τύπος πολέμου θα μπορούσε να πετύχει μόνο εναντίον κρατών που είναι εσωτερικά εύθραυστες και διαιρεμένες, θα μπορούσε να προκαλέσει και αρκετή ασάφεια έτσι καθίσταται δύσκολη η στρατηγική αξιολόγηση και η λήψη αποφάσεων του ΝΑΤΟ, ενώ παράλληλα περιθωριοποιούνται στοιχεία του πλήρους φάσματος των αμυντικών δυνατοτήτων του ΝΑΤΟ.

Έξι τομείς προσαρμογής φαίνονται πιο προφανείς:

1. Πρώτον, ανταλλαγή πληροφοριών και στρατηγική ανάλυση.

Συνδυάζοντας πάνω από 60 υπηρεσίες πληροφοριών από 28 έθνη, το ΝΑΤΟ παρέχει ένα μοναδικό φόρουμ για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις λεγόμενες υβριδικές απειλές.

Προκειμένου να βελτιωθεί περαιτέρω η επίγνωση της κατάστασης, τα κεντρικά του ΝΑΤΟ και οι στρατηγικές διοικήσεις έχουν αυξήσει σημαντικά τα εσωτερικά τους μέσα ανάλυσης τα τελευταία χρόνια.

Αυτή η προνοητική προσέγγιση πρέπει να αναπτυχθεί περαιτέρω, προσαρμόζοντας τις διαδικασίες λήψης πολιτικών αποφάσεων του ΝΑΤΟ σε διφορούμενες προειδοποιητικές καταστάσεις, για παράδειγμα, εξουσιοδοτώντας για την έναρξη ορισμένων μέτρων αντιμετώπισης κρίσεων στο αρχηγείο SACEUR (Supreme Allied Commander Europe).

Πρέπει επίσης να υπάρξει μια συνεχής αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο η πολιτική διαδικασία και οι πληροφορίες που συλλέγονται μέσω της ανταλλαγής πληροφοριών είναι συντονισμένες και το πώς μπορούν να ξεπεραστούν ενδεχόμενα κενά.

2. Δεύτερον, ο πολιτικός διάλογος για τις ενεργειακές εξελίξεις.

Τα τελευταία χρόνια, οι Νατοϊκοί Σύμμαχοι έχουν επιδείξει μεγαλύτερη προθυμία να συζητούν τακτικά μη στρατιωτικά θέματα όπως οι παγκόσμιες ενεργειακές εξελίξεις, αναγνωρίζοντας ότι αυτά μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ασφάλεια.

Ωστόσο, ορισμένοι σύμμαχοι εξακολουθούν να προσεγγίζουν παρόμοιες συζητήσεις πολύ διστακτικά, ανησυχώντας ότι οποιαδήποτε τέτοια συζήτηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως πρόδρομος στρατιωτικής δέσμευσης.

Ο κίνδυνος πρόκλησης τέτοιων παρανοήσεων πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, διότι θα μπορούσε να επηρεάσει τις νευραλγικές αγορές ενέργειας.

Ωστόσο, η περικοπή της ατζέντας του ΝΑΤΟ από φόβο ότι θα στείλει λάθος μηνύματα μπορεί να καταδικάσει τη Συμμαχία σε μια εντελώς λαθεμένη προσέγγιση.

Για να μην χάσουν -λοιπόν, την ουσία των υβριδικών απειλών, οι Σύμμαχοι πρέπει να συζητήσουν θέματα ενέργειας με σκοπό την ενίσχυση της πρόβλεψης, της πρόληψης και της ανθεκτικότητας.

3. Τρίτον, εκπαίδευση και ασκήσεις.

Η αυξανόμενη σημασία των προβληματισμών σε σχέση με την ενέργεια στον διεθνή πολιτικό διάλογο καθιστά την ενεργειακή ασφάλεια μόνιμη προσάρτηση στα προγράμματα εκπαίδευσης και κατάρτισης του ΝΑΤΟ.

Οι διπλωμάτες και οι στρατιωτικοί ηγέτες πρέπει να αναπτύξουν πειστικά ζητήματα ενέργειας και συναφών θεμάτων, όπως ο ανταγωνισμός των πόρων και η κλιματική αλλαγή, ως κινητήρια δύναμη των μελλοντικών εξελίξεων στον τομέα της ασφάλειας.

Επιπλέον, οι διαταραχές του ενεργειακού εφοδιασμού και οι κρίσιμες αποτυχίες της ενεργειακής υποδομής θα μπορούσαν να επηρεάσουν όχι μόνο την κανονική λειτουργία της οικονομίας αλλά και την ικανότητα μιας χώρας να οργανώνει αποτελεσματικά την άμυνα.

Ως εκ τούτου, η ενέργεια αποτελεί δελεαστικό στόχο στον υβριδικό πόλεμο και η ετοιμότητα για συμβάντα που σχετίζονται με την ενέργεια μέσω της κατάρτισης και των ασκήσεων είναι το κλειδί για μια ολοκληρωμένη άμυνα.

Για το σκοπό αυτό, δημιουργούνται νέα «μαθήματα ενεργειακής ασφάλειας» στις εγκαταστάσεις κατάρτισης του ΝΑΤΟ καθώς και το Κέντρο Εξομοιωτικής Αριστείας του ΝΑΤΟ στη Λιθουανία (NATO Energy Security Centre of Excellence) και τα μέχρι τώρα μαθήματα και ασκήσεις συμπληρώνονται με κατάλληλα στοιχεία που σχετίζονται με την ενέργεια.

4. Τέταρτον, στρατηγικές επικοινωνίες.

Ως συμμαχία 28 κρατών, το ΝΑΤΟ δεν συμμετέχει σε προπαγανδιστικές εκστρατείες, ούτε μπορεί να αντιδράσει τόσο γρήγορα στη ρωσική προπαγάνδα όπως το επιθυμούν κάποιοι.

Εντούτοις, στην κρίση της Ουκρανίας, το ΝΑΤΟ μπόρεσε να αντιδράσει γρήγορα για να ανατρέψει τις ρωσικές αξιώσεις, για παράδειγμα από το SACEUR που έδωσε στη δημοσιότητα φωτογραφίες του ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού στην ουκρανική επικράτεια. Ακόμη και σε ενεργειακά ζητήματα που -άσχετα με τους στρατιώτες ή τις δεξαμενές κλπ. που έχουν να κάνουν με «οπτική» αφήγηση, το ΝΑΤΟ πρέπει τουλάχιστον να είναι σε θέση να αντεπεξέλθει πειστικά στη ρωσική εκδοχή, με ακριβή γεγονότα και αριθμούς επικεντρώνοντας στα δικά του ενεργειακά συμφέροντα.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η πολιτική «κηλίδα» στο δράστης (“name and shame“) – και να το κάνει αρκετά γρήγορα ώστε να δημιουργήσει μια εικόνα του ΝΑΤΟ ως θεσμού που παρέχει αξιόπιστα ακριβείς πληροφορίες.

Δεδομένης της αυξανόμενης ανάγκης να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις στον χώρο της πληροφορίας, η ίδρυση του στρατηγικού κέντρου επικοινωνίας αριστείας του ΝΑΤΟ στη Λετονία δεν θα μπορούσε να είναι πιο έγκαιρη.

5. Πέμπτο, απευθύνεται στον ιδιωτικό τομέα και στους ενεργειακούς οργανισμούς.

Όπως στην περίπτωση του κυβερνοχώρου, ο ιδιωτικός τομέας διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος της ενεργειακής υποδομής που μπορεί να επηρεαστεί από τον υβριδικό πόλεμο.

Ταυτόχρονα, τα περισσότερα σχετικά ενεργειακά δεδομένα συλλέγονται και αναλύονται από συγκεκριμένους ιδιωτικούς φορείς, ιδίως τον ΔΟΕ Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (International Energy Agency-IEA).

Ως στρατιωτική οργάνωση, το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να αντέξει τους αναλυτικούς πόρους που διαθέτει ο ΔΟΕ στον τομέα της ενέργειας.

Ωστόσο, το ΝΑΤΟ δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει σημαντικά ενεργειακά στοιχεία για την αξιολόγηση της ευρύτερης εικόνας ασφαλείας. Προκειμένου να παραμείνει ενημερωμένο στο ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον ασφάλειας, το ΝΑΤΟ θα πρέπει να εμβαθύνει την αλληλεπίδραση με αυτούς τους φορείς, τόσο μέσω του τακτικού διαλόγου όσο και μέσω της κοινής συμμετοχής σε ορισμένες ασκήσεις.

Αυτό θα συμβάλει στη συνεκτική αξιολόγηση των ενεργειακών κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με υβριδική διάσταση. Η ενισχυμένη συνειδητοποίηση της κατάστασης θα ωφελήσει όλους τους παράγοντες.

6. Έκτο, στενότερες σχέσεις μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης:

Η κρίση στην Ουκρανία κατέδειξε την αυξανόμενη αποτελεσματικότητα της ΕΕ ως ενεργειακού παράγοντα.

Ο ρόλος της Ένωσης στη διαμεσολάβηση σχετικά με την τιμή του ρωσικού φυσικού αερίου για την Ουκρανία, καθώς και η επιτυχία της στην οργάνωση της αντίθετης ροής του ρωσικού φυσικού αερίου στην Ουκρανία μέσω της Πολωνίας και της Σλοβακίας, ήταν εντυπωσιακά παραδείγματα μιας αναδυόμενης ευρωπαϊκής ενεργειακής αλληλεγγύης, προς όφελος ενός γείτονα εκτός της ΕΕ.

Στο πλαίσιο αυτό, οι συζητήσεις ΝΑΤΟ-ΕΕ σχετικά με τις υβριδικές απειλές, τη συνεργασία προσωπικού (staff-to-staff collaboration) και η αναζήτηση μεγαλύτερων συνεργειών και συντονισμού στις προσπάθειες κατάρτισης και εκπαίδευσης φαίνονται τόσο επείγουσες όσο και εφικτές. Ενώ η Νορβηγία και η Τουρκία παραμένουν προς το παρόν εκτός ΕΕ, οι αντίστοιχοι ρόλοι τους ως παραγωγοί ενέργειας και ενεργειακού κόμβου για την Ευρώπη υποδηλώνουν ότι ο διάλογος ΝΑΤΟ-ΕΕ είναι πλήρως σύμφωνος με τη δική τους ασφάλεια και οικονομικά συμφέροντα.

Συμπέρασμα

Εν ολίγοις, η κρίση Ρωσίας-Ουκρανίας απέδειξε την αποτελεσματικότητα του υβριδικού πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής διάστασής του. Μολονότι η μοναδική γεωγραφική θέση της Ουκρανίας καθώς και η ενεργειακή της εξάρτηση επέτρεψαν στη Ρωσία να ασκήσει επιρροή σε σχέση με πολλές άλλες χώρες, υπάρχουν εντούτοις λόγοι να ανησυχούν οι δυτικές χώρες: ως ενιαίο κράτος και «διαχειριζόμενη δημοκρατία», η Ρωσία ελέγχει το σύνολο των διαθέσιμων εργαλείων (οικονομικά, στρατιωτικά, στρατηγικά επικοινωνίες κ.λπ.) για την επίτευξη των στόχων της.

Αντίθετα, οι δυτικές χώρες πρέπει να διαπραγματευτούν μια κοινή θέση όχι μόνο μεταξύ πολλών κρατών αλλά και μεταξύ διαφορετικών θεσμών.

Αυτή η ασυμμετρία θα λειτουργήσει πάντα στο αρχικό πλεονέκτημα του επιτιθέμενου.

Το αν εξακολουθεί να λειτουργεί μακροπρόθεσμα είναι λιγότερο σαφές. Τελικά, για τις δυτικές χώρες μάλλον λειτούργησε ως ανασταλτικός παράγοντας η παροχή βοήθειας στην Ουκρανία και η επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία.
Επιπλέον, οι σημερινές χαμηλές τιμές του πετρελαίου αποτέλεσαν ως σημαντική πρόκληση για τη Ρωσική οικονομία, ενώ η κρίση έδωσε στην Ευρώπη πρόσθετο κίνητρο για τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας και των δικτύων διανομής της.
Εν ολίγοις, ενώ ο υβριδικός πόλεμος μπορεί να επιτύχει πολλά, δεν μπορεί να υπερβεί αυτό που ο Clausewitz χαρακτήρισε εύστοχα ως «ομίχλη του πολέμου»: με άλλα λόγια, μόλις πραγματοποιηθεί η πρώτη κίνηση, τα γεγονότα μπορεί να εξελίσσονται απρόβλεπτα.

Γι’ αυτό οι λαοί χρειάζεται να ξεσηκωθούν ενάντια στους πολέμους των ιμπεριαλιστών. Με τη δική τους εξουσία να βάλουν τέρμα στους πολέμους, τη φτώχεια και την προσφυγιά.

Δείτε ακόμα...