Ο νέος διπολισμός ΗΠΑ – Κίνας και ο χαρακτήρας της

Το ALT.GR δημοσιεύει το δεύτερο μέρος του άρθρου του Ελισαίου Βαγενά «Για το διεθνές πολιτικό – στρατιωτικό πλαίσιο του σύγχρονου κόσμου» με τίτλο: «Ο νέος διπολισμός, ΗΠΑ – Κίνα και ο χαρακτήρας της».

Σχετικά νέο στοιχείο, που όλο και πιο έντονα χαρακτηρίζει τις διεθνείς σχέσεις, είναι η όξυνση της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Κίνας. Οι ΗΠΑ παραμέ­νουν σήμερα η ισχυρότερη οικονομική και πολιτικο – στρατιωτική δύναμη του καπιταλιστικού κόσμου. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να έχουν το μεγαλύ­τερο ΑΕΠ, σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χώρα, που εκτιμάται στα 19,4 τρισεκατομμύρια δολάρια, αποτελώντας το 24,4% της παγκόσμιας οι­κονομίας. Οι ΗΠΑ διαθέτουν τις ισχυρότερες ένοπλες δυνάμεις, με πλή­θος των πιο διαφορετικών δολοφονικών όπλων, παρέχοντας συνεχή εκ­συγχρονισμό στο πολεμικό οπλοστάσιό τους, όπως θα δούμε και στη συνέχεια, με το μεγαλύτερο πολεμικό προϋπολογισμό και στρατιωτική πα­ρουσία σε δεκάδες χώρες. Ταυτόχρονα, διαθέτουν ισχυρή και αδιαμφι­σβήτητη εκπροσώπηση σε όλες τις ισχυρές διακρατικές συμφωνίες και οργανισμούς, επιδιώκοντας με την αξιοποίηση και των πολιτικών – διπλωματικών μέσων, σε πολυμερές και διμερές επίπεδο, να εξασφαλίσουν ισχυρό προβάδισμα έναντι των ανταγωνιστών τους.

Την ίδια ώρα, η Κίνα ενισχύει τόσο την οικονομική όσο και την πολιτικο -στρατιωτική ισχύ της. Το ΑΕΠ της υπολογίζεται σε 12,2 τρισεκατομ­μύρια δολάρια, αποτελώντας το 15,4% του Παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος, ωστόσο, με όρους ισοτιμίας της αγοραστικής δύ­ναμης (ΡΡΡ), από το 2016, η κινεζική οικονομία είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο. Όπως θα δούμε και παρακάτω, η Κίνα σταδιακά εκσυγχρονίζει τις ένοπλες δυνάμεις της κι έχει περάσει στη 2η θέση σε ό,τι αφορά τις στρατιωτικές δαπάνες (μετά τις ΗΠΑ), ενώ αυξάνει και τα πολιτικά, δι­πλωματικά μέσα ενίσχυσης της θέσης της.

Πλοίο Αεροπλανοφόρο Liaoning Κίνας
Φώτο Αρχείου / Αεροπλανοφόρο Liaoning Κίνας

Γίνεται φανερό πως οι δύο αυτές δυνάμεις, ΗΠΑ και Κίνα, που είναι σε απόσταση από άλλες χώρες οι ισχυρότερες οικονομικά, ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την πρωτοκαθεδρία. Αντιπαράθεση που καταρχάς έχει οικονομικό υπόβαθρο, μια και οι δύο δυνάμεις συγκρούονται σε πολ­λά «μέτωπα», και η οποία αποτυπώθηκε τα τελευταία χρόνια σε μια σει­ρά εμπορικών πολέμων ανάμεσα στις δύο δυνάμεις, με αφορμή τη θεα­ματική αύξηση του εμπορικού ελλείμματος των ΗΠΑ στο διμερές εμπό­ριο με την Κίνα. Πάνω σ’ αυτό το έδαφος, οι ΗΠΑ επέβαλαν αυξημένους δασμούς αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε κινεζικά εμπο­ρεύματα, για ν’ ακολουθήσουν ανάλογοι κινεζικοί δασμοί σε αμερικανι­κά εμπορεύματα αξίας και συμφωνίες αποκλιμάκωσης της κρίσης, που όλα δείχνουν πως έχουν έναν προσωρινό χαρακτήρα. Οι ΗΠΑ δίνουν ιδι­αίτερο βάρος στο στόχο να μην απολέσουν την υπεροχή τους στο επί­πεδο της νέας τεχνολογίας και έτσι, για παράδειγμα, εντείνουν την προ­σπάθεια αποκλεισμού της Κίνας από τα δίκτυα 5G, που θα αποφέρει τε­ράστια κέρδη το επόμενο διάστημα στα μονοπώλια που ασχολούνται με τις τηλεπικοινωνίες και τις νέες τεχνολογίες, ενώ η Κίνα προωθεί τη δι­είσδυση των δικών της μεγάλων μονοπωλίων «στο δρόμο του μεταξιού».

Βεβαίως, όλα τα παραπάνω έχουν άμεση αντανάκλαση σε πολιτικό, διπλωματικό και στρατιωτικό επίπεδο. Είναι χαρακτηριστικό πως οι ΗΠΑ κατηγόρησαν την Κίνα για την πανδημία του κορονοϊού, για την κλοπή τεχνολογιών, για «επεκτατισμό», για καταπάτηση των «δημοκρατικών δικαιωμάτων» κ.ά., ενώ από τη μεριά της η Κίνα, με «εργαλείο» οικονομι­κές κι εμπορικές συμφωνίες, επιδιώκει να διαρρήξει τις παραδοσιακές συμμαχίες των ΗΠΑ. Στην κατεύθυνση αυτήν, οι ΗΠΑ προσαρμόζουν το δόγμα τους, προτάσσοντας ως βασικό αντίπαλο και ανταγωνιστή τους την Κίνα, κάτι που αλλάζει με την εκλογή του Τζο Μπάιντεν στην αμερι­κανική Προεδρία.

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να «ντύσουν» τη διαπάλη που έχει ξεσπάσει με αντικομμουνιστικά ιδεολογήματα, ενώ ανάλογα και η Κίνα αξιοποιεί το ιδεολόγημα του «εκδημοκρατισμού» των διεθνών σχέσεων στο πλαίσιο του παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού συστήματος κι εστιάζει στην ανάγκη να ξεπεραστεί ο «μονοπολικός κόσμος» υπέρ μιας «πολυπολικότητας» κι ενάντια στην επιβολή της αμερικανικής πολιτικής.

Αυτή η πολιτική επιχειρηματολογία των δύο ισχυρότερων παγκόσμιων οικονομικών δυνάμεων θέτει ορισμένα ερωτήματα: Για ποιο λόγο διεξάγε­ται; Μπορούμε να θεωρήσουμε πως έχουμε, όπως την εποχή που υπήρ­χε η ΕΣΣΔ, μια ανάλογη αναμέτρηση δύο χωρών με διαφορετικά κοινωνικοπολιτικά συστήματα; Μια αναμέτρηση της ισχυρότερης καπιταλιστικής δύναμης με μια σοσιαλιστική δύναμη; Η σύγχυση στους εργαζόμενους γύ­ρω από αυτά τα ερωτήματα, ιδιαίτερα εκεί όπου υπάρχουν ΚΚ που εξα­κολουθούν ν’ αντιμετωπίζουν την Κίνα ως σοσιαλιστική χώρα ή χώρα που «οικοδομεί το σοσιαλισμό με κινεζικά χαρακτηριστικά», είναι μεγάλη.

Πλοίο - Αεροπλανοφόρο Ρούσβελτ - ΗΠΑ
Αμερικάνικο Αεροπλανοφόρο – USS Theodore Roosevelt (CVN 71) / Πηγή: US NAVY
Μια ομάδα αεροπλανοφόρων των ΗΠΑ με επικεφαλής το USS Theodore Roosevelt μπήκε στα τέλη Ιανουαρίου στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας για να προωθήσει την «ελευθερία των θαλασσών», όπως δήλωσε ο στρατός των ΗΠΑ

Αξίζει, λοιπόν, να σταθούμε συνοπτικά στο χαρακτήρα αυτής της ανα­μέτρησης. Έχει μεγάλη σημασία να μείνουμε στην αποτίμηση της συγκε­κριμένης κοινωνικοοικονομικής πραγματικότητας στην Κίνα. Η αλήθεια είναι πως σήμερα στην Κίνα, παρά το γεγονός πως κυβερνά ένα κόμμα που έχει τον τίτλο «κομμουνιστικό», κυριαρχούν οι καπιταλιστικές σχέ­σεις παραγωγής. Ξεκινώντας από το 2012 και μέχρι σήμερα, σταθερά πάνω από το 60% του ΑΕΠ της Κίνας παράγεται από τον ιδιωτικό το­μέα. Το κινεζικό κράτος έχει διαμορφώσει ένα πλήρες «οπλοστάσιο» ενίσχυσης των Κινέζων καπιταλιστών, που περιλαμβάνει μέτρα ανάλο­γα με αυτά που ισχύουν και στον υπόλοιπο καπιταλιστικό κόσμο. Δεν εί­ναι, λοιπόν, καθόλου τυχαίο πως το 2020, μέσα στις συνθήκες της συνε­χιζόμενης καπιταλιστικής κρίσης, που η πανδημία έχει επιδράσει ως καταλύτης, οι Κινέζοι δισεκατομμυριούχοι έφτασαν τους 596, ξεπερνώντας για πρώτη φορά σε αριθμό τις ΗΠΑ, που είχαν 537. Στη λίστα, που κυκλοφορεί, στη διάθεση των ισχυρότερων Κινέζων καπιταλιστών βρί­σκονται κολοσσιαίοι όμιλοι ηλεκτρονικού εμπορίου, εργοστάσια, ξενο­δοχεία, εμπορικά κέντρα, κινηματογράφοι, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εταιρίες κινητών τηλεφώνων κοκ. Την ίδια ώρα, με βάση τα επίσημα στοιχεία, η ανεργία, στοιχείο όλων των καπιταλιστικών οικονομιών, είναι στο 5,3% και ο κυβερνητικός στόχος είναι να μείνει κάτω από το 6%. Την ίδια ώρα, δεκάδες εκατομμύρια περιφερόμενοι εσωτερικοί μετανά­στες (υπολογίζονται σε 290 εκατομμύρια), που ασχολούνται σε προσω­ρινές θέσεις εργασίας και μπορεί να μένουν άνεργοι, δε μετριούνται στις επίσημες στατιστικές και μπορεί να φτάνουν και έως το 30% του εργα­τικού δυναμικού της χώρας. Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι είναι απο­κλεισμένοι από σύγχρονες κοινωνικές υπηρεσίες, όπως είναι η τεχνική και ανώτερη εκπαίδευση, οι υγειονομικές παροχές, εξαιτίας της εμπορευματοποίησής τους και δεδομένου πως τα εισοδήματά τους είναι ιδι­αίτερα χαμηλά. Είναι χαρακτηριστικό πως σε έναν τομέα όπου η Κού­βα διαπρέπει, όπως είναι ο αριθμός των γιατρών σε 10 χιλιάδες πληθυ­σμού, όπου ο δείκτης της Κούβας είναι ο ψηλότερος στον κόσμο (82), η Κίνα βρίσκεται μεταξύ των χωρών με το χαμηλότερο δείκτη (18). Οι πα­νηγυρισμοί πως εξαλείφεται η ακραία φτώχεια αποσιωπούν πως αυτή μετριέται στο 1,9 δολάρια τη μέρα, την ώρα που το επίπεδο της φτώ­χειας στην Κίνα φτάνει στο 24%, αν υπολογιστεί με βάση το εισόδημα κάτω από 5,5$ τη μέρα.

Το σχέδιο Belt and Road Initiative της Κίνας

Τα παραπάνω, όταν συγκριθούν με τη χλιδή των Κινέζων δισεκατομμυριούχων κι εκατομμυριούχων, δείχνουν με σαφήνεια την τεράστια κοι­νωνική αδικία κι εκμετάλλευση που χαρακτηρίζει τον καπιταλιστικό τρό­πο παραγωγής και στην Κίνα.

Όταν λοιπόν μιλάμε για τις ΗΠΑ και την Κίνα, μιλάμε για δύο δυνά­μεις του σημερινού καπιταλιστικού κόσμου. Η Κίνα είναι σήμερα ενεργό μέλος κάθε διεθνούς καπιταλιστικής ένωσης, όπως είναι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, η Παγκόσμια Τράπεζα· είναι στενά συνδεδεμένη με την παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία. Είναι αρκετό ν’ αναφέρου­με πως μόνο τα αμερικανικά ομόλογα που βρίσκονται σε κινεζικά χέρια ξεπερνούν το 1,1 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Δεν ευσταθούν οι ισχυρισμοί πως η Κίνα, όπως κάποτε η Σοβιετική Ρωσία, κάνει μια πολιτική ΝΕΠ, συνεργαζόμενη με το ιδιωτικό κεφάλαιο, ώστε ν’ αναπτύξει τις παραγωγικές της δυνάμεις. Υπάρχουν τεράστιες διαφορές της ΝΕΠ με τη σημερινή κατάσταση στην Κίνα, όπως, π.χ., η χρονική διάρκεια ή το ότι η ΝΕΠ είχε το χαρακτήρα της «υποχώρησης», όπως πολλές φορές υπογράμμισε ο Λένιν, και δεν ιδεολογικοποιήθηκε ως στοιχείο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, όπως γίνεται με την επικρά­τηση των καπιταλιστικών σχέσεων στην Κίνα, με το ιδεολόγημα του «σο­σιαλισμού με κινεζικά χαρακτηριστικά». Επιπλέον, την περίοδο της ΝΕΠ στους επιχειρηματίες όχι μόνο δεν επιτρεπόταν να είναι μέλη του Κόμματος των Μπολσεβίκων, αλλά στη βάση και των δύο Σοβιετικών Συ­νταγμάτων (1918 και 1925) που ψηφίστηκαν εκείνη την περίοδο υπήρξε γι’ αυτούς στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων, σε αντίθεση με τη σημε­ρινή Κίνα, όπου δεκάδες επιχειρηματίες καταλαμβάνουν θέσεις στο κοι­νοβούλιο και στο ΚΚ.

Ούτε, βέβαια, μπορεί να συγκριθεί η ΕΣΣΔ με τη σημερινή Κίνα. Ακό­μη και την περίοδο όπου στην ΕΣΣΔ κυριάρχησε στο ΚΚ και στο σοβιετι­κό κράτος η αντίληψη της ενίσχυσης της «αγοράς», των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων, της «ειρηνικής άμιλλας» με τις καπιταλιστικές χώ­ρες και η διασύνδεση της ΕΣΣΔ με την παγκόσμια καπιταλιστική οικονο­μία ασκούσε επίδραση στις πολιτικές αποφάσεις και στις διεθνείς σχέ­σεις του σοβιετικού κράτους, ποτέ δε θα μπορούσαν να συγκριθούν σε μέγεθος και ποιότητα με τη σημερινή Κίνα ούτε η διασύνδεση της σοβιε­τικής οικονομίας με την παγκόσμια, ούτε το επίπεδο ανάπτυξης των κα­πιταλιστικών σχέσεων σε αυτήν.

Έτσι, ο νέος «διπολισμός» δεν έχει καμία σχέση με την αντιπαράθεση ΗΠΑ-ΕΣΣΔ, μια και σήμερα ΗΠΑ και Κίνα συγκρούονται πάνω στο έδα­φος της επικράτησης των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής που κυ­ριαρχούν σε αυτές και οδηγούν στη διαπάλη για τις πρώτες ύλες, τους δρόμους μεταφοράς των εμπορευμάτων, τα μερίδια των αγορών, τη γεωπολιτική επιρροή, κάτι που δεν μπορεί να κρύψει πως έχουμε να κά­νουμε με μια διαπάλη ενδοϊμπεριαλιστική για την πρωτοκαθεδρία στο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την αγορά των ομολόγων τους από την Κίνα και η μεγάλη αμερικανική αγορά, ως χώρος διάθεσης των εμπορευ­μάτων που παράγονται στην Κίνα, συμβαδίζουν με την όξυνση της αντι­παράθεσης των δύο δυνάμεων, που λαμβάνει παγκόσμιο χαρακτήρα, μια κι εκδηλώνεται ταυτόχρονα σε πολλές περιοχές του πλανήτη, και στην οποία εμπλέκονται όλο και περισσότερο και άλλες διεθνείς, πολυμε­ρείς οργανώσεις και συμφωνίες. Γεγονός που δείχνει πως η αλληλεξάρ­τηση των καπιταλιστικών οικονομιών μπορεί να πηγαίνει «χέρι-χέρι» και με την όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων. Η πολιτική γραμμή της «εκδάμασης του δράκου», μέσα από τις πολυμερείς συμφωνίες των ΗΠΑ με τις χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής και της περιοχής του Ειρηνικού Ωκεανού, που ακολουθούσε η αμερικανική ηγεσία πριν τον Τραμπ, δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και αντικαταστάθηκε στη συ­νέχεια με μια σκληρότερη στάση απέναντι στην Κίνα.

Η ανάδειξη στην αμερικανική Προεδρία του Τζο Μπάιντεν και εκεί­νης της μερίδας της αστικής τάξης που εκπροσωπεί μπορεί ν’ αλλάξει τους «τόνους», να φέρει αλλαγές στην τακτική που θ’ ακολουθήσουν οι ΗΠΑ, αλλά σε καμία περίπτωση δε θ’ αναστείλει το σφοδρό ανταγωνι­σμό ΗΠΑ-Κίνας.

Αύριο Παρασκευή 12 Μάρτη θα δημοσιευθεί το τρίτο μέρος από το άρθρο του Ελισαίου Βαγενά: «Για το διεθνές πολιτικό – στρατιωτικό πλαίσιο του σύγχρονου κόσμου», με τίτλο: «Ο Νατοϊκός σχεδιασμός και η διαπάλη στο εσωτερικό του».

Ετικέτες: ,

Δείτε ακόμα...