Οι σχέσεις Γερμανίας-Τουρκίας (Α)

Μέρκελ- Ερντογάν

Η συζήτηση γύρω από τις σχέσεις Γερμανίας–Τουρκίας, τη στάση της Γερμανίας απέναντι στην τουρκική επιθετικότητα, έχει ανοίξει έντονα το τελευταίο διάστημα. Κάνοντας στην άκρη, τις όποιες σκοταδιστικές και μεταφυσικές αντιλήψεις, προθάλαμο φασιστικών και ρατσιστικών θέσεων, πρέπει κανείς να μελετήσει με αντικειμενική ματιά τις εξελίξεις.

Προφανώς η τουρκο-γερμανική προσέγγιση δεν αφορά κάποιο άσβεστο μίσος απέναντι στον ελληνισμό, των μεν και των δε, ούτε κάποιο σχέδιο καθυπόταξης της Ελλάδας από την σιδηρά κυρία Μέρκελ ή τον παρανοϊκό Ερντογάν. Αυτές και πολλές άλλες απόψεις που έχουν ακουστεί κατά καιρούς, γύρω από την Ευρωενωσιακή δημοσιονομική πολιτική, την γερμανική εξωτερική πολιτική ή την τουρκική επιθετικότητα, κρύβουν το κύριο και βασικό:  Οι ανάγκες της καπιταλιστικής ανάπτυξης, η επικράτηση στον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό αναβαθμίζουν την αντιπαράθεση σε οικονομικό, στρατιωτικό και γεωπολιτικό επίπεδο. Οι σχέσεις και οι συμμαχίες μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών καθορίζονται πρωτίστως από αυτούς τους παράγοντες.

 Υπό αυτό το πρίσμα μπορεί κανείς να κατανοήσει πώς η Γερμανία στέκεται αδρανής απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα και η όποια αντίδραση, όταν κι εφόσον αυτή έρθει, θα πραγματοποιηθεί ακριβώς γιατί ευρύτερα γεωπολιτικά συμφέροντα θα το επιβάλλουν.  Πάντως, αυτή τη στιγμή το γερμανικό με το τουρκικό κεφάλαιο, δένονται γεωπολιτικά και οικονομικά τόσο ώστε  να υπάρχει αυτή «παράδοξη» σύμπλευση μεταξύ τους.

Η ιστορική μελέτη όμως προσφέρει κάποια χρήσιμα συμπεράσματα. Κι αυτά που φαίνονται, εκ πρώτης όψεως, παράλογα  έχουν αντικειμενική βάση. Το πρώτο μέρος αυτής της παρέμβασης αφορά τον ιστορικό γεωπολιτικό δεσμό μεταξύ  της Γερμανίας κα της Τουρκίας, βασικό αντικειμενικό όρο της τουρκο-γερμανικής σύμπλευσης.

Στη δύση του 19ου αιώνα,  η Πρωσσία- Γερμανία μετέπειτα και η Οθωμανική Αυτοκρατορία-Τουρκία μετέπειτα, συναντήθηκαν στο γεωπολιτικό σταυροδρόμι των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Από τη μία, η Γερμανία ανερχόμενη οικονομική δύναμη, ισχυρή χερσαία χώρα βρίσκονταν σε σύγκρουση με ισχυρά ναυτικά κράτη και μεγάλες αποικιακές δυνάμεις όπως η  Μ.Βρετανία και η Γαλλία. Στο μοίρασμα του κόσμου, εκείνη την περίοδο, η Γερμανία βρίσκονταν σε γεωπολιτική δυσμένεια. Με αντικειμενική δυσκολία όντας μεγάλη ηπειρωτική δύναμη αλλά χωρίς θαλάσσια ισχύ, δεν μπορούσε να ακολουθήσει τα αποικιακά βήματα Γαλλίας και Βρετανίας. Ταυτόχρονα, η Οθωμανική αυτοκρατορία, βρισκόμενη σε πλήρη αποσύνθεση, αντικειμενικά στέκονταν απέναντι στην βρετανική και γαλλική επεκτατική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μ. Ανατολή, στις πρώην και νυν Οθωμανικές κτήσεις δηλαδή.  Αντίθετα, για τη Γερμανία, η Οθωμανική αυτοκρατορία αποτελούσε τη μόνη ουσιαστική δίοδο στους εμπορικούς δρόμους της Ανατολής για την Γερμανία, μέσω κεντρικής, ανατολικής Ευρώπης και Βαλκανίων. Η Ελλάδα, η θέση της και η ναυτιλία της, πολύ νωρίς την έστρεψαν στο γαλλο-βρετανικό άρμα.

συμμαχία των Οθομανών με το Ράιχ
Συμμαχία των Οθομανών με το Ράιχ

 Από πολύ νωρίς λοιπόν, η πρωσσο-οθωμανικές, γερμανο-τουρκικές σχέσεις ευνοούνταν αντικειμενικά, για γεωπολιτικούς και οικονομικούς λόγους. Άρχισε λοιπόν μια σημαντική εταιρική σχέση που αφορούσε τόσο στην εισαγωγή γερμανικών μηχανημάτων και πολεμικού εξοπλισμού στην παρακμάζουσα Οθωμανική αυτοκρατορία, όσο και στην εισαγωγή τουρκικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά. Αυτές οι εμπορικές σχέσεις εδράζονταν στις κοινές γεωπολιτικές ανάγκες και αποτέλεσαν και βάση για γεωστρατηγική σύμπλευση.

 Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, βρίσκει τις δύο  χώρες στο ίδιο στρατόπεδο. Το αποτέλεσμα όμως του πολέμου, με μεγάλο χαμένο τη Γερμανία,  έφερε προσωρινά σε υποχώρηση της τουρκο-γερμανικές σχέσεις. Το Κεμαλικό καθεστώς έχει πλέον επικρατήσει. Το τουρκικό έθνος-κράτος εντάσσεται και τυπικά στον καπιταλιστικό κόσμο, απαλλαγμένο από το φεουδαρχικό περίβλημα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και διαμορφώνει στάση ουδετερότητας, διεκδικώντας τη βέλτιστη θέση της τουρκικής αστικής τάξης στο νέο συσχετισμό.

 Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος βρίσκει σε στάση ουδετερότητας την Τουρκία, στην πραγματικότητα στάση διακριτικής στήριξης στη ναζιστική Γερμανία. Υπογράφηκε μάλιστα και σύμφωνο φιλίας το 1941 μεταξύ των δύο χωρών και συνεχίζονταν κανονικά η εξαγωγή πρώτων υλών από την Τουρκία στη Γερμανία για τις ανάγκες της γερμανικής πολεμικής βιομηχανίας. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι ενυπήρχε και συντηρούνταν, καθ’ όλη τη διάρκεια του μεσοπολέμου, ένα ισχυρό αντιδυτικό αφήγημα, αφορούμενο την Γαλλία, τη Βρετανία και την Ελλάδα, προφανώς συσχετιζόμενο με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μικρασιατική εκστρατεία.

Τούρκικος στρατός στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Τούρκικος στρατός στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Ο μεταπολεμικός κόσμος βρίσκει την Τουρκία, μέλος του ΝΑΤΟ,  την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας επίσης, και οι δυο τους σε ρόλο αναχώματος απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Και τα δύο κράτη βρίσκονταν καθ’ όλο το διάστημα του Ψυχρού Πολέμου σε ισχυρή εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Η Γερμανία βέβαια διεκδικούσε, με επιτυχία, αναβαθμισμένο ρόλο στα ευρωπαϊκά πράγματα. Η Τουρκία ήδη από τότε εκμεταλλεύονταν τη γεωγραφική της αξία, εντός των ΝΑΤΟϊκών σχεδιασμών, μπροστά στις επιδιώξεις του τουρκικού κεφαλαίου. Οι δύο χώρες συνέχιζαν να διαμορφώνουν τις ήδη καλές σχέσεις τους, υπό τη ΝΑΤΟϊκή ομπρέλα, σε οικονομικό και όχι μόνο, επίπεδο.

 Μετά το 1991 και τις μεγάλες γεωπολιτικές αλλαγές που επέφερε η ανατροπή του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ και τις  Λαοκρατικές Δημοκρατίες, η υποχώρηση του κομμουνιστικού κινήματος συνολικά,  η ενοποιημένη Γερμανία και η Τουρκία διεκδίκησαν την  γεωπολιτική τους αναβάθμιση για λογαριασμό των αστικών τους τάξεων. Η Γερμανία, η ατμομηχανή της ευρωπαϊκής οικονομίας και παγκόσμια οικονομική δύναμη  «συναντά»  πλέον την Τουρκία, με σημαντική οικονομική και στρατιωτική ισχύ, περιφερειακή δύναμη, σε ένα  έδαφος οξυμένου ιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού και αντιθέσεων.

Με αυτά τα δεδομένα μπορεί να κατανοηθεί, στο δεύτερο μέρος που θα ακολουθήσει, η φάση στην οποία βρίσκονται οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών σήμερα και πώς αυτές διαμορφώνονται.

Ετικέτες: ,

Δείτε ακόμα...