Σαν Σήμερα 8/2 – Γεγονότα σημαντικά και πρόσωπα που σημάδεψαν το χρόνο

Σαν Σήμερα 8/2

1405

Γεννιέται ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος, ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου.

Βυζάντιο - Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος
Ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος

1587

Η Μαρία Α΄ της Σκωτίας εκτελείται με την κατηγορία ότι συμμετείχε στη συνωμοσία του Μπάμπιγκτον με σκοπό τη δολοφονία της ξαδέλφης της, βασίλισσας Ελισάβετ Α΄ της Αγγλίας.

Αγγλία - Μαρία Α' της Σκωτίας
Πορτραίτο της Μαρίας Α’ της Σκωτίας από τον Φρανσουά Κλουέ, περ. 1559

1600

Η Ιερά Εξέταση καταδικάζει σε θάνατο δια της πυράς τον φιλόσοφο Τζορντάνο Μπρούνο, γιατί υποστήριζε την ηλιοκεντρική θεωρία του Κοπέρνικου.

Θρησκεία - Μεσαίωνας - Παπική Εκκλησία - Ιερά Εξέταση - Τζορντάνο Μπρούνο
Ανάγλυφο που αναπαριστά τον Τζορντάνο Μπρούνο ενώπιον της Ιεράς Εξέτασης

1700

Γεννιέται στην Ολλανδία, φυσικός, μαθηματικός και οικονομολόγος Ντάνιελ Μπερνούλι (Daniel Bernoulli).

Επιστήμες - Φυσική - Μαθηματικά - Ντάνιελ Μπερνούλι
Ο Ντάνιελ Μπερνούλι

Έζησε ως επί το πλείστων στη Βασιλεία της Ελβετίας, όπου και πέθανε. Η οικογένειά του αποτελούνταν από καταξιωμένους μαθηματικούς, φυσικούς και μηχανικούς. Ο ίδιος έδωσε βάρος σε τομείς όπως η μηχανική των ρευστών και η στατιστική. Το κύριο έργο του είναι η Υδροδυναμική (Hydrodynamica), που εκδόθηκε στα 1738 και στην οποία διατυπώνεται η θεωρία της δυναμικής των ρευστών και η περίφημη πλέον Αρχή του Μπερνούλι με την αντίστοιχη Εξίσωση Μπερνούλι.

1828

Γεννιέται ο Γάλλος συγγραφέας Ιούλιος Βερν (Jules Gabriel Verne).

Πολιτισμός - Λογοτεχνία - Ιούλιος Βερν
Ο Ιούλιος Βερν

Στα περιπετειώδη μυθιστορήματά του τα πραγματικά ή φανταστικά επιστημονικά στοιχεία και οι μελλοντολογικές προβλέψεις φθάνουν πολύ κοντά στη σημερινή πραγματικότητα.

Πολιτισμός - Λογοτεχνία - Ιούλιος Βερν
Η πρώτη αγγλική έκδοση του «20.000 λεύγες υπό τη θάλασσα»

Τα βιβλία του μεταφράστηκαν στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου. Τα πιο γνωστά είναι: «Ταξίδι στο Κέντρο της Γης», «Από τη Γη στη Σελήνη», «20.000 λεύγες υπό τη θάλασσα», «Ο Γύρος του κόσμου σε 80 ημέρες».

Απ’ όσα προέβλεψε και περιέγραψε με τόσο ζωντανό τρόπο στα βιβλία του, μόνο το «Ταξίδι στο κέντρο της Γης» δεν πραγματοποιήθηκε.

1834

Γεννιέται ο μεγάλος Ρώσος χημικός Ντμίτρι Ιβάνοβιτς Μεντελέγιεφ, που ανακάλυψε τον περιοδικό νόμο των χημικών στοιχείων.

Επιστήμες - Χημεία - Ντμίτρι Ιβάνοβιτς Μεντελέγιεφ
Ο Ντμίτρι Ιβάνοβιτς Μεντελέγιεφ

1904

Ο ιαπωνικός στόλος επιτίθεται στη ρωσική ναυτική βάση του Πορτ Άρθρουρ σηματοδοτώντας την έναρξη του Ρώσο – ιαπωνικού πολέμου, ο οποίος διήρκεσε έως τις 5 Σεπτεμβρίου 1905 με νίκη των Ιαπώνων και επέδρασε καταλυτικά στη ρωσική επανάσταση του 1905 («γενική δοκιμή», κατά τον Β. Ι. Λένιν, της Μεγάλης Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης του 1917).

Ρωσοϊαπωνικός πόλεμος, 1904
Η ναυμαχία του Πορτ Άρθουρ

1913

Γεννιέται η αγωνίστρια της ΕΑΜικής Αντίστασης και μεγάλη τραγουδίστρια Δανάη Στρατηγοπούλου.

Δανάη Στρατηγοπούλου
Η Δανάη Στρατηγοπούλου

Υπήρξε το «αηδόνι» του ελληνικού τραγουδιού, μοναδική ερμηνεύτρια των Αττίκ, Χαιρόπουλου, Σουγιούλ, Γιαννίδη, Καπνίση,αλλά και του δημοτικού τραγουδιού, το οποίο λάτρεψε και το δίδαξε σαν καθηγήτρια της Ελληνικής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο της Χιλής (1970).

Αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης, φυλακίστηκε από τη Γκεστάπο στα χρόνια της Κατοχής. Μαζί με τον Μιγκέλ Καστίλο Ντιντιέρ, διευθυντή του Κέντρου Νεοελληνικών και Βυζαντινών Σπουδών της Φιλοσοφικής του Πανεπιστημίου της Χιλής, μετέφρασαν στην ισπανική γλώσσα την «Οδύσσεια» του Καζαντζάκη, ενώ υπήρξε η επίσημη μεταφράστρια του Πάμπλο Νερούντα στην ελληνική γλώσσα.

Πολιτισμός - Ποίηση - Πάμπλο Νερούντα - Δανάη Στρατηγοπούλου
Ο Πάμπλο Νερούντα με τη Δανάη Στρατηγοπούλου, στο σπίτι του στην Ισλα Νέγκρα το 1966

Ποιήτρια και στιχουργός, έγραψε, μεταξύ άλλων τα πολυτραγουδισμένα «Τι είναι αυτό που το λένε αγάπη;» και «Αν σ’ αρνηθώ αγάπη μου».

1916

Ποιητές και καλλιτέχνες συναντώνται στο καμπαρέ Βολτέρος της Ζυρίχης και αποφασίζουν να ιδρύσουν το κίνημα Νταντά. Ηγετική μορφή του, ο Ρουμάνος συγγραφέας Τριστάν Τζαρά.

Πολιτισμός - Ζωγραφική - Ντανταϊσμός - Τριστάν  Τζαρά
Ντανταϊστικό πορτραίτου του Τριστάν Τζαρά

Βασικά χαρακτηριστικά του κινήματος: 1) Αγανάκτηση για τον παραλογισμό του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, 2) Αμφισβήτηση και απέχθεια για τον σύγχρονο πολιτισμό. Απόρριψη της αστικής κουλτούρας, 3) Απαντούν πιο πολύ με την πρόκληση, παρά με τις αισθητικές ιδέες τους.

1921

Πεθαίνει ο Ρώσος πρίγκιπας και βασικός θεωρητικός του αναρχισμού Πιότρ Κροπότκιν. Θεωρείται «κληρονόμος» των ιδεών του Μπακούνιν. Η περίοδος που έζησε και ανέπτυξε τις θεωρίες του είναι η περίοδος που ο καπιταλισμός περνά στο ανώτατο ιμπεριαλιστικό του στάδιο.

Επιστήμες - Φιλοσοφία - Πολιτική - Αναρχισμός - Πιότρ Κροπότκιν
Ο Πιότρ Κροπότκιν

Ο αναρχισμός ταυτίζεται με τη μικροαστική διαμαρτυρία όχι στον καπιταλισμό που αναπτύσσεται αλλά στον καπιταλισμό που αρχίζει να σαπίζει και γίνεται πιο επιθετικά αντικομμουνιστικός. Κατά τον, και για τον, πρώτο ιμπεριαλιστικό πόλεμο ο Κροπότκιν παίρνει σοβινιστικές θέσεις και  αρχίζει να αναζητά «φύτρα του κομμουνισμού, νησίδες κομμουνισμού».

1924

Πραγματοποιείται στη Νεβάδα η πρώτη εκτέλεση σε θάλαμο αερίων στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής.

1925

Γεννιέται ο ηθοποιός Τζακ Λέμον (John Uhler «Jack» Lemmon III), Αμερικάνος ηθοποιός. Όταν γεννήθηκε εμφάνισε ίκτερο, γεγονός που σχολίασε μια μαία λέγοντας «Θεέ μου, είναι κίτρινος σαν λεμόνι (lemon)»! Η χλωμάδα τον καταδίωκε συνέχεια. «Τζακ το λεμόνι», τον φώναζαν οι συμμαθητές του. Παιδί έκανε 13 εγχειρίσεις. Παρά την αδύναμη υγεία του, έγινε ικανότατος δρομέας. Παιδί φούρναρη εγκατέλειψε την οικογενειακή παράδοση για να υπηρετήσει την υποκριτική τέχνη. «Πρέπει να δοκιμάσω, αλλιώς θα αναρωτιέμαι σε όλη μου τη ζωή» είπε στον πατέρα του, ο οποίος του επέτρεψε να γίνει ηθοποιός.

Τζακ Λέμον
Τζακ Λέμον

Η καριέρα του Λέμον σημαδεύτηκε από το ντουέτο του με τον Ματάου. Οι δύο τους πρωταγωνίστησαν σε αξέχαστες κωμωδίες: «Κουλουράκι της τύχης», «Παράξενο ζευγάρι», «Πρώτη σελίδα» κ.ά.

Ο κωμικός Λέμον εντυπωσίασε κριτικούς και κοινό το 1962, με τον πρώτο του δραματικό ρόλο στις «Ημέρες κρασιού και λουλουδιών», παίζοντας έναν αλκοολικό (προτάθηκε για πρώτη φορά για το «Όσκαρ»). Επτά φορές προτάθηκε για «Όσκαρ» πρώτου ανδρικού ρόλου (δύο κωμωδίες και πέντε δράματα). Στον «Κύριο Ρόμπερτς» (1955) πήρε «Οσκαρ» Β’ ανδρικού ρόλου. Στο «Σώστε τον τίγρη» (1973) Α’ ρόλου. Η πραγματοποίηση αυτής της ταινίας απορρίφθηκε από τα περισσότερα στούντιο. Η «Paramount» τη γύρισε με χαμηλό προϋπολογισμό (1 εκατ. δολ.) και περικόπτοντας την αμοιβή του Λέμον (165 δολ. εβδομαδιαίως).

Ο Λέμον ενσάρκωνε μοναδικά τον καθημερινό άνθρωπο που ξαφνικά δέχεται το χτύπημα κάποιας (φυσικής ή όχι) καταστροφής. Χαρακτηριστική ήταν η ερμηνεία του στις ταινίες του Μπίλι Γουάιλντερ «Μερικοί το προτιμούν καυτό», «Η γκαρσονιέρα», «Ιρμα, αγάπη μου», «Το κουλουράκι της τύχης», «Avanti!», «Η πρώτη σελίδα», «Buddy buddy», αλλά και σε ταινίες άλλων σκηνοθετών, όπως «Ο αγνοούμενος» του Κώστα Γαβρά, η οποία κατήγγειλε τα δικτατορικά καθεστώτα στη Λ. Αμερική.

1931

Γεννιέται ο ηθοποιός Τζέιμς Μπάιρον Ντιν (James Byron Dean).

Πολιτισμός - Κινηματογράφος - Τζέιμς Ντιν
Ο Τζέιμς Ντιν στην ταινία «Επαναστάτης χωρίς αιτία»

Ίσως να μην ήταν ένα μεγάλο ταλέντο, υπήρξε, όμως, ένα αστέρι, που έγινε το σύμβολο της επαναστατημένης νεολαίας των ΗΠΑ στα μέσα της δεκαετίας του ’50.

Ήταν ο «Επαναστάτης χωρίς αιτία», ο νεαρός «Γίγαντας» του Χόλιγουντ, που χάθηκε πρόωρα, πριν προλάβει να φθαρεί, ή να αποδείξει ότι πράγματι διέθετε κάποιο ταλέντο.

Ένας νέος άνδρας, όμορφος, που μονάχα η ομορφιά του τον έκανε να γίνει σταρ, ήταν ένας άνθρωπος μπερδεμένος, λίγες στιγμές ευτυχισμένος και τις περισσότερες δυστυχισμένος, που κάποτε επαναστατεί, κάποτε υποχωρεί και που, τελικά, τυφλώνεται από τους προβολείς της επιτυχίας.

1941

Γεννιέται η τραγουδίστρια Δούκισσα (πλήρες ονοματεπώνυμο Δούκισσα Φωταρά).

Πολιτισμός - Μουσική - Δούκισσα
Η Δούκισσα

Γεννημένη (στο Πασαλιμάνι, σε ηλικία μόλις 12 ετών ξεκίνησε σαν χορεύτρια, ενώ στα 13 της έκανε την πρώτη δισκογραφική της δουλειά με το τραγούδι του Στ. Χρυσίνη «Με την κοπέλα π’ αγαπώ» (μαζί με το «Τρίο Γκρέκο»). Αρχικά δούλεψε συνδυάζοντας χορό και τραγούδι, ενώ στη συνέχεια την κέρδισε αποκλειστικά το τραγούδι.

Για δεκαετίες, με τη χαρακτηριστική φωνή και το «μπρίο» της, εμφανιζόταν στα γνωστότερα νυχτερινά κέντρα, ερμηνεύοντας – όπως και στη δισκογραφία – τραγούδια πολλών συνθετών. Ασχολήθηκε και με τον κινηματογράφο, πρωταγωνιστώντας σε 10 ταινίες, κατά τα έτη 1966 – 1970. Στη δεκαετία του ’60, μαζί με τον Τόλη Βοσκόπουλο αποτέλεσαν δημοφιλές δισκογραφικό και κινηματογραφικό ντουέτο.

Γνωστότερα τραγούδια της, τα: «Άνθρωποι είμαστε», «Ατάκα κι επί τόπου», «Θέλω τα όπα μου» κ.ά.

1946

Η ΚΕ του ΕΑΜ με ανακοίνωσή της τονίζει ότι θα απέχει από τις εκλογές της 31/3/1946 αν δεν εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις για γνήσια διεξαγωγή τους.

ΕΑΜ - Εκλογές 1946 - Αποχή
Πανό του ΕΑΜ που καλεί σε αποχή από τις εκλογές

1948

Τμήματα του ΔΣΕ διεισδύουν κρυφά 8 χλμ έξω από την Θεσσαλονίκη και βάλλουν με πυροβολικό.

ΔΣΕ - Θεσσαλονίκη
Όλμος του ΔΣΕ

1949

Τμήματα της 6ης Μεραρχίας του ΔΣΕ μπαίνουν στις Σέρρες.

ΔΣΕ- Σέρρες
Τμήμα του ΔΣΕ

1957

Πεθαίνει ο Αμερικανός μαθηματικός Τζον Φον Νόιμαν (János Lajos Neumann). Θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους μαθηματικούς του εικοστού αιώνα, ο οποίος προσέφερε σε πάμπολλους κλάδους, όπως μαθηματικά, φυσική, οικονομικά, πληροφορική.

Τζον Φον Νόιμαν
Ο Τζον Φον Νόιμαν

1963

Στρατιωτικό πραξικόπημα στο Ιράκ ανατρέπει το καθεστώς του στρατηγού Κασέμ. Στην εξουσία το κόμμα του Μπάαθ.

Ιράκ - Στρατηγός Κασέμ - Μπάαθ.
Ο στρατηγός Κασέμ εκτελεσμένος από τους πραξικοπηματίες

1969

Το Κεντρικό Συμβούλιο της ΕΦΕΕ κυκλοφορεί στην Αθήνα ανακοίνωση, με την οποία καλεί τους φοιτητές να συμπαρασταθούν στους καθηγητές που διώκονται για τα πολιτικά τους φρονήματα.

1971

Οι «έξι» της ΕΟΚ αποφασίζουν να προχωρήσουν σε κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια.

1972

Πεθαίνει ένας από τους μεγαλύτερους συνθέτες του λαϊκού τραγουδιού, από τους πρωτεργάτες του ρεμπέτικου, ο Μάρκος Βαμβακάρης.

Ήταν ο πρώτος από τα έξι παιδιά του Δομένικου και της Ελπίδας Βαμβακάρη, οι οποίοι ήταν φτωχοί αγρότες – χωρίς κλήρο – και ασχολούνταν και με άλλες δουλειές για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους.

Πολιτισμός - Μουσική - Ρεμπέτικο - Μάρκος Βαμβακάρης
Ο Μάρκος Βαμβακάρης

Έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Σύρο και σε ηλικία 12 χρονών ήρθε στην Αθήνα.

Έμαθε μπουζούκι και μπαγλαμά στο στρατό. Η πιο δημιουργική περίοδος για τον Βαμβακάρη ήταν η πενταετία 1935 – 1940.

Ως το 1960 εμφανιζόταν τακτικά σε κέντρα. Σιγά σιγά όμως οι μάντρες και τα κουτούκια άρχισαν να μεταβάλλονται σε κοσμικά κέντρα. Ο Μάρκος γύρισε στο σπίτι του, κοντά στη γυναίκα του και τα τρία του παιδιά.

Ο Μάρκος είχε γράψει, όπως ο ίδιος έλεγε, περισσότερα από 3.000 τραγούδια, μεταξύ των οποίων πολλά πραγματικά αριστουργήματα. Είναι βιωματικός συνθέτης και αυτοβιογραφικός. Γράφει ο ίδιος στίχους, μελοποιεί και τραγουδά γεγονότα της ζωής του, π.χ., τη γέννησή του, τα επαγγέλματα που έκανε, αρραβώνες, γάμους, διαζύγιο, αρρώστιες.

Αποτελεί τη ρίζα του λαϊκού τραγουδιού της εποχής του, καθώς τα τραγούδια του αντανακλούν με μαγεία τα μουσικά «ακούσματα» της πρώτης τριακονταετίας του 20ού αιώνα στην Ελλάδα και τα βιώματα της πλειοψηφίας του ελληνικού λαού που άρχισε να συρρέει, και λόγω των «απότομων», όπως η Μικρασιατική καταστροφή, ιστορικών μεταβολών στα μεγάλα αστικά κέντρα, με πρώτη την Αθήνα και ιδιαίτερα τον Πειραιά και τις φτωχογειτονιές του.

Το σημαντικότερο στοιχείο της προσωπικότητας του Μάρκου, που αντανακλάται και στα τραγούδια του, είναι η στάση ζωής που κράτησε και η οποία είναι μοναδική περίπτωση για τα δεδομένα του κοινωνικού του περίγυρου, σε σχέση πάντα με την εποχή του:

Όντας οικογενειάρχης απείχε πολύ από το υπαρκτό «πρότυπο» του «ρεμπέτη» της εποχής, που τα «πετά όλα». Ταυτόχρονα δεν προέβη σε καμιά «παραχώρηση» του έργου του για «χάρη» της οικογένειας. Ο Μάρκος δε θα συμμετάσχει σε «επιτροπές καλλιτεχνών» των εταιριών δίσκων, που πρώτος αυτός άνοιξε τις πόρτες τους για τους «λαϊκούς» καλλιτέχνες. Ο Μάρκος δε θα επιτρέψει να λογοκριθεί κανένα τραγούδι του για να «περάσει»…

Ήταν ο άνθρωπος που όταν έκλεισαν οι πόρτες γι’ αυτόν, δε θα διστάσει να πάρει τους δρόμους – που τόσο καλά ήξερε από τη βασανισμένη παιδική του ηλικία – και να βγει παρέα με το γιο του Στέλιο για «σφουγγάρα» στην Κοκκινιά.

Ο Μάρκος θα κρατήσει μια περήφανη στάση σε όλη του τη ζωή και όταν είδε ότι «στενεύουν τα περάσματα», τα κοινωνικά, θα αποσυρθεί στην αυλή του, εμμένοντας στο δικό του τρόπο γραφής και γλώσσας των τραγουδιών.

Με αυτά και με τη συμπεριφορά του μιλούσε, με αυτά έλεγε ό,τι είχε να πει, και όταν οι εποχές άλλαξαν, εκείνος παρέμεινε στα «δικά του». Ίσως δεν είχε τίποτα άλλο να πει, ίσως ασυνείδητα αισθανόταν ή ότι έπρεπε να αλλάξει τον κόσμο ή ότι έπρεπε να αλλάξει ο ίδιος. Το να αλλάξει τον κόσμο ίσως ήταν πολύ βαρύ για τους ώμους του μάγκα της Σύρας και των Ταμπουριών. Το να αλλάξει ο ίδιος ήταν εξίσου βαρύ. Εκείνος είχε μάθει αλλιώς. Στο δικό του λεξιλόγιο η λέξη «ελιγμός» ήταν άγνωστη!

Προτίμησε την αξιοπρέπεια και την πικρή σιωπή…

Αφού έδωσε ένα έργο που επηρέασε όλους τους επόμενους, ο δημιουργός της «Φραγκοσυριανής», του «Κάβουρα», του «Αντιλαλούν οι φυλακές» «έφυγε» σε ηλικία 67 χρόνων, σε ένα διάδρομο του «Ερυθρού Σταυρού» στις 8 Φλεβάρη 1972, πικραμένος και κουρασμένος. Τα τρία τελευταία χρόνια της ζωής του, με άσχημη υγεία, είχε σχεδόν ξεχαστεί από τους φίλους του και ελάχιστοι τον επισκέπτονταν.

1975

Αγρότες της Ηλείας αποκλείουν με τα τρακτέρ την Εθνική Οδό Κορίνθου – Πατρών και απειλούν να κινηθούν προς την Αθήνα, αν δεν αυξηθούν οι τιμές πώλησης των προϊόντων τους.

1980

«Φεύγει» από τη ζωή ο Νίκος Ξυλούρης, ο Κρητικός λυράρης και τραγουδιστής, ο καλλιτέχνης και αγωνιστής, σφράγισε με τη φωνή του κάποιες από τις πιο δυνατές στιγμές του ελληνικού τραγουδιού.

Πολιτισμός - Μουσική - Νίκος Ξυλούρης
Ο Νίκος Ξυλούρης

Με τα τραγούδια του, συντρόφεψε το λαό μας στις αναζητήσεις και τους αγώνες του. Γεννήθηκε στα Ανώγεια του Ρεθύμνου σε οικογένεια με μουσική παράδοση και πολλούς λυράρηδες και κατέκτησε όλη την Ελλάδα, υπήρξε ξεχωριστή και ασυμβίβαστη. Σε νεαρή ακόμα ηλικία, με τη βοήθεια του δασκάλου του, πείθει τον πατέρα του να του αγοράσει την πρώτη του λύρα και πολύ γρήγορα αρχίζει να παίζει σε γάμους και πανηγύρια. Στα 17 του, μετακομίζει στο Ηράκλειο και δουλεύει στο νυχτερινό κέντρο «Κάστρο», όμως τα πράγματα δεν ήταν όπως τα περίμενε, καθώς βρέθηκε αντιμέτωπος με τη μόδα της ευρωπαϊκής μουσικής, κάτι τελείως ξένο γι’ αυτόν.

Τα έσοδά του μόλις και μετά βίας φτάνουν να τον συντηρήσουν και περνά δύσκολες εποχές. Σιγά σιγά, κι ενώ ήδη έχει παντρευτεί, την εκλεκτή της καρδιάς του την Ουρανία, οι Κρητικοί αρχίζουν να οργανώνουν γλέντια για να τον ακούν να παίζει. Το 1958 ηχογραφεί τον πρώτο του δίσκο «Μια μαυροφόρα που περνά» και στη συνέχεια άλλα τραγούδια σε δίσκους 45 στροφών. Το 1966 κερδίζει το πρώτο βραβείο σε φεστιβάλ φολκλορικής μουσικής στο Σαν Ρέμο παίζοντας με τη λύρα του ένα συρτάκι και την επόμενη χρονιά ανοίγει στο Ηράκλειο το μουσικό κέντρο «Ερωτόκριτος».

Πολιτισμός - Μουσική - Νίκος Ξυλούρης - Πολυτεχνείο 1973
Ο Νίκος Ξυλούρης στην εξέγερση του Πολυτεχνείου

Το 1969 τραγουδά την περίφημη «Ανυφαντού», που η απήχησή της σπάει τα στενά όρια της παραδοσιακής δισκογραφίας. Τον Απρίλη της ίδιας χρονιάς εμφανίζεται για πρώτη φορά στην Αθήνα, στο «Κονάκι», και το Σεπτέμβρη εγκαθίσταται μόνιμα στην πρωτεύουσα. Το καλοκαίρι του 1970, η γνωριμία του με τον Τάκη B. Λαμπρόπουλο θα αποφέρει συμβόλαιο συνεργασίας με την «Columbia». Θέλει να τραγουδήσει τα τραγούδια της πατρίδας του, τα Ριζίτικα, τον «Ερωτόκριτο». O πρώτος μεγάλος του δίσκος έχει τίτλο: «Ψαρρονίκος – Κρητικά Τραγούδια» και περιλαμβάνει προσωπικές του επιτυχίες από 45άρια και ηχογραφήσεις του σε παραδοσιακά κομμάτια της Κρήτης.

Στη συνέχεια, έρχεται σε επαφή με τον Γιάννη Μαρκόπουλο και τραγουδά – μαζί με την Μαρία Δημητριάδη – στο μεγάλο του δίσκο «Χρονικό». H εκπληκτική άρθρωσή του και το ιδιαίτερο χάρισμα που διαθέτει στην εκφορά του λόγου περνούν στις ψυχές και στα χείλη του κόσμου την ελλειπτική και σουρεαλιστική γραφή του K. X. Μύρη, που υπογράφει τους στίχους. Ενδεικτικά, αναφέρουμε ορισμένα από τα τραγούδια που ξεχώρισαν: «Καφενείον η Ελλάς», «1944», «O γερο – δάσκαλος» κ.ά.

Πολιτισμός - Μουσική - Κώστας Καζάκος, Τζένη Καρέζη - Νίκος Ξυλούρης - Το Μεγάλο μας Τσίρκο
Ο Νίκος Ξυλούρης τραγουδά στην παράσταση “Το Μεγάλο μας Τσίρκο”

Την επόμενη χρονιά, εκδίδονται τα «Ριζίτικα», σε ενορχήστρωση Μαρκόπουλου, με την εκφραστική και βροντερή φωνή του Ξυλούρη να δεσπόζει: «Αγρίμια κι αγριμάκια μου», «Μάνα κι αν έρθουν οι φίλοι μου», «Κόσμε χρυσέ» κ.ά. Το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» γίνεται αντιδικτατορικό σύνθημα. O δίσκος θα βραβευτεί από τη Γαλλική Ακαδημία του Σαρλ Κρος.

H φωνή του Ξυλούρη στην καρδιά της δικτατορίας γίνεται σημαία αντίστασης. Το 1972 κυκλοφορεί η «Ιθαγένεια» σε στίχους K. X. Μύρη («Γεννήθηκα», «Χίλια μύρια κύματα μακριά απ’ τ’ Αϊβαλί»), στο ίδιο πνεύμα με το «Χρονικό». Παράλληλα, συμμετέχει στο «Διάλειμμα», πάντα σε μουσική του Μαρκόπουλου και στίχους των K. X. Μύρη, Μάνου Ελευθερίου, Γιώργου Σκούρτη, Ερρίκου Θαλασσινού και του ίδιου του συνθέτη. Την ίδια χρονιά, συνεργάζεται με τον Ξαρχάκο στο άλμπουμ «Διόνυσε Καλοκαίρι Μας». Θα συνεχίσουν μαζί στο θέατρο «Αθήναιον», όπου η Τζένη Καρέζη με τον Κώστα Καζάκο παρουσιάζουν το έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Το μεγάλο μας τσίρκο», με θέμα την ιστορική διαδρομή της Ελλάδας τα νεότερα χρόνια.

Πολιτισμός - Μουσική - Νίκος Ξυλούρης - Τζένη Καρέζη
Ο Νίκος Ξυλούρης με την Τζένη Καρέζη

Μέσα από τις ιστορικές αναφορές και τα τραγούδια, εκφράζεται το τεταμένο αντιδικτατορικό κλίμα, το οποίο θα οδηγήσει στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Και εκεί ο Ξυλούρης είναι μπροστάρης. Τραγουδά κι εμψυχώνει τους φοιτητές, μένει μαζί τους, μοιράζεται το πρόχειρο φαγητό τους. Οι συναυλίες, οι δίσκοι του, οι ραδιοφωνικές και οι τηλεοπτικές εκπομπές του απαγορεύονται.

Το 1974 κυκλοφορεί η «Συλλογή», με παλαιότερα και καινούρια τραγούδια του Ξαρχάκου. Εδώ περιλαμβάνονται τα υπέροχα: «Πώς να σωπάσω» (στίχοι K. Κινδύνη), «Αυτόν τον κόσμο τον καλό» (στίχοι B. Ανδρεόπουλου), «Γεια σου χαρά σου Βενετιά», «Παλικάρι στα Σφακιά» (στίχοι N. Γκάτσου) και «Ήτανε μια φορά» (στίχοι K. Φέρρη).

Πολιτισμός - Μουσική - Νίκος Ξυλούρης
Ο Νίκος Ξυλούρης σε συναυλία με τον Χρήστο Λεοντή

Και στη μεταπολιτευτική περίοδο, ο Ξυλούρης θα εκδηλώσει έντονη καλλιτεχνική και πολιτικοκοινωνική δραστηριότητα. Στο «Καπνισμένο Τσουκάλι» του Χρήστου Λεοντή, σε ποίηση Γιάννη Ρίτσου, είναι συγκλονιστικός όταν τραγουδά: «Αυτά τα κόκκινα σημάδια στους τοίχους, μπορεί να ‘ναι κι από αίμα. Όλο το κόκκινο στις μέρες μας είναι αίμα».

Το 1975, μετά το έντονο πέρασμά του στη λόγια δισκογραφία, επιστρέφει και πάλι στις ρίζες, παρουσιάζοντας ένα μεγάλο προσωπικό δίσκο με παραδοσιακά κομμάτια της Κρήτης, με τίτλο «Τα Που Θυμάμαι Τραγουδώ». Το 1976, σε συνεργασία με τον Χριστόδουλο Χάλαρη, με τον οποίο έχουν ήδη συνυπάρξει στα χαρακτηριστικά lp «Τροπικός Της Παρθένου» και «Ακολουθία», κυκλοφορεί σε πολυτελή έκδοση – με καλαίσθητο πολυσέλιδο ένθετο και εικαστική εικονογράφηση – ο «Ερωτόκριτος», μια περιήγηση σε όλες τις μελωδικές καταγραφές του έργου του Βιτσέντζου Κορνάρου. Στο δίσκο συμμετέχει η Τάνια Τσανακλίδου. Παράλληλα, τραγουδά στον «Κύκλο Σεφέρη», σε μουσική Ηλία Ανδριόπουλου.

Την επόμενη χρονιά, εκδίδει τα «Ερωτικά», ερμηνεύοντας τραγούδια της ζωής, της χαράς, του κεφιού, του έρωτα, με σύγχρονο ήχο, μαζί με παραδοσιακά κρητικά τραγουδά και λαϊκές στιγμές του Στέλιου Βαμβακάρη. Τον Οκτώβρη του 1977, συμμετέχει στους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» του Μαρκόπουλου. To 1978 τραγουδά τα «Αντιπολεμικά», σε μουσική Λίνου Κόκοτου και στίχους του ποιητή Δημήτρη Χριστοδούλου. Το 1979 κυκλοφορούν τα «Ξυλουρέικα», ένα καθαρά προσωπικό έργο, με δικούς του στίχους, μουσική – διασκευές του σε παραδοσιακά πρότυπα. Μετά το θάνατό του κυκλοφόρησε, ύστερα από τετράχρονη καθυστέρηση, το «Σάλπισμα» σε μουσική Λουκά Θάνου, όπου ο Ξυλούρης ερμηνεύει Βάρναλη, Καρυωτάκη, κ.ά. H «Μπαλάντα του κυρ Μέντιου» θα ξεχωρίσει με το δυνατό και προφητικό της μήνυμα.

1981

Είκοσι ένας φίλαθλοι χάνουν τη ζωή τους και δεκάδες τραυματίζονται στη «θύρα 7» του Σταδίου Καραϊσκάκη, κατά την έξοδο των φιλάθλων μετά τη λήξη του ποδοσφαιρικού αγώνα Ολυμπιακού – ΑΕΚ.

Αθλητισμός - Ποδόσφαιρο - Υποδομές - Καραϊσκάκη 1981
Το σημείο της τραγωδίας στην έξοδο της Θύρας 7

2002

Πεθαίνει ο Γιάννης Παθιακάκης, ήταν προπονητής και πρώην ποδοσφαιριστής.

Αθλητισμός - Ποδόσφαιρο - Γιάννης Παθιακάκης
Ο Γιάννης Παθιακάκης

Ξεκίνησε την καριέρα του ως παίκτης στον ΑΟ Μελισσίων συνεχίζοντας σε Κόρινθο, Απόλλωνα, ΠΑΟΚ, Εθνικό και Πανιώνιο με τον οποίο κατέκτησε το Κύπελλο Ελλάδας το 1979. Ως προπονητής κάθισε στους πάγκους των Απόλλωνα, Μεσολογγίου, Ναυπλίου, Εθνικού, Αθηναϊκού, Ακράτητου, ΑΕΚ.

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...