Τι είναι η λεγόμενη Γαλάζια Πατρίδα

Η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί κάτι περισσότερο από την ονομασία των μεγάλων στρατιωτικών ασκήσεων που κάνει η Τουρκία τα τελευταία χρόνια στην Ανατολική Μεσόγειο. Αποτελεί κάτι περισσότερο από την εξειδίκευση του δόγματος Νταβούτογλου προς δυσμάς, κάτι περισσότερο από το κυνήγι των «συνόρων της καρδιάς μας», όπως ονόμασε πριν λίγα χρόνια ο Ερντογάν, τα εδάφη που έχασε η Οθωμανική Αυτοκρατορία, σηματοδοτώντας την ένταση της αναθεωρητικής πολιτικής της τουρκικής αστικής τάξης.

Έκτοτε, με την στρατιωτική εμπλοκή στην συριακή κρίση, με την στρατιωτική εμπλοκή στα εδάφη του Β. Ιράκ ενάντια στις Κουρδικές ομάδες, με την συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου, με την υπογραφή του παράνομου συμφώνου οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Λιβύη, αλλά και με σειρά άλλων διπλωματικών και πολιτικών μέσων, με συνεχείς παραβιάσεις και απειλητικές ενέργειες κατά των ελληνικών συνόρων στον θαλάσσιο και εναέριο χώρο, εφαρμόζει το μεγάλο σχέδιο της «γεωστρατηγικής αναβάθμισης».

Εν συντομίαQ

Η «Γαλάζια Πατρίδα», ως πρόσληψη, χρονολογείται ήδη από την εποχή του Μουσταφά Κεμάλ και του Ισμέτ Ινονού, οι οποίοι συνειδητοποίησαν πως η χώρα τους, όσο δεν κατακτά τις θάλασσες, θα παραμένει εγκλωβισμένη στην Ανατολία ή θα εξαρτάται και θα απειλείται από τις ναυτικές δυνάμεις. Ωστόσο, ως ένα ενιαίο δόγμα ενταγμένο στην υψηλή στρατηγική της χώρας, προτάθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2000 από τον Τζεμ Γκιουρντενίζ, ναύαρχο ε.α. και αποτελείται από 3 πυλώνες1.

Ο πρώτος πυλώνας, αφορά τον συμβολισμό που προσδίδει στην Τουρκία, ως προς την ναυτική της υπόσταση. Εκφράζει την θέληση, να μετατραπεί η Τουρκία σε μία παγκόσμια ναυτική δύναμη, όχι μόνο ως προς το μέγεθος του εμπορικού, ερευνητικού και πολεμικού της στόλου, αλλά συνολικά, ως μία χώρα με ισχυρή υποδομή ναυτικής βιομηχανίας, με πολλά σύγχρονα λιμάνια και εργοστάσια, με νέες τεχνολογίες και ερευνητικά κέντρα που θα εντάσσονται και θα πλαισιώνουν την ναυτική της βιομηχανία.

Ο δεύτερος πυλώνας, αφορά τον ορισμό των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας, τα χωρικά ύδατα, την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, που ακόμα δεν έχει οριοθετήσει στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο τρίτος πυλώνας εκφράζει το δόγμα προστασίας και ανάπτυξης των δικαιωμάτων και συμφερόντων που θεωρεί η Τουρκία ότι έχει στην υδάτινη σφαίρα που αποτελεί την Γαλάζια Πατρίδα. Για τον σκοπό αυτό, απαιτείται να αναπτυχθούν οι ναυτικές της βάσεις τόσο στα δικά της εδάφη, όσο και αυτές που διατηρεί στο εξωτερικό, απαιτεί μία συνολική κινητοποίηση της βιομηχανίας της.

Τέτοιου είδους δόγματα, έχουν αντικειμενική βάση διαμόρφωσης και ανάπτυξης, που βρίσκεται στην ανισόμετρη καπιταλιστική ανάπτυξη, στις ανακατατάξεις που επιφέρει ανάμεσα στα κράτη και στον μακρόπνοο σχεδιασμό της κάθε αστικής τάξης, προς μεγιστοποίηση των κερδών της, ενάντια στους ανταγωνιστές της, με πρώτο και κύριο τον εσωτερικό εχθρό – λαό.

Γιατί τώρα;

Το δόγμα αυτό τίθεται σε εφαρμογή σε μία περίοδο παγκόσμιων ανακατατάξεων στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα, όπου η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής αποκτά υψηλότερη σημασία, τόσο λόγω του ενεργειακού πλούτου που φιλοξενεί, όσο και για τον ρόλο της ως πέρασμα ενεργειακών και εμπορικών δικτύων. Μέσω της εκμετάλλευσης αυτής της περιοχής, η τουρκική αστική τάξη θα μπορέσει όχι μόνο να αυξήσει την γεωπολιτική επιρροή της στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση από τρίτες χώρες (εικόνα 2), συμπεριλαμβανομένων και ισχυρών παικτών, όπως η Ρωσία (εικόνα 3).

1https://www.youtube.com/watch?v=KBmOi0EcHMo&t=385s

Εισαγωγή ενέργειας από τρίτες χώρες σε ποσοστό επί της συνολικής κατανάλωσης. Πηγή: https://think.ing.com/articles/black-sea-energy-more-to-prove

Μερίδιο χωρών στην εισαγωγή ενέργειας. Πηγή: https://think.ing.com/articles/black-sea-energy-more-to-prove

Ήδη το μεγαλύτερο μερίδιο εισαγωγής ενέργειας προέρχεται από το Αζερμπαϊτζάν, μειώνοντας δραστικά την συμβολή της Ρωσίας (ως ποσοστό επί του συνόλου εισαγωγών ενέργειας) και η εφαρμογή της Γαλάζιας Πατρίδας αναμένεται να ενισχύσει αυτή την προσπάθεια, καθώς θα την καταστήσει βασικό παράγοντα των σχεδίων που αναπτύσσονται στην περιοχή, όπως ο αγωγός EastMed. Η ανυπόστατη συμφωνία με την Λιβύη για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών αποτελεί βήμα κατοχύρωσης Γαλάζιας Πατρίδας, αφού επιχειρεί να διακόψει τον ενιαίο χαρακτήρα των θαλασσίων ζωνών της Ελλάδας, παρεμβάλλεται μεταξύ της ένωσης αυτών και των αντίστοιχων κυπριακών, ενώ καθιστά – αν εν τέλει δεν ακυρωθεί εμπράκτως – την Τουρκία, defacto παράγοντα του αγωγού EastMed. Επομένως, η τουρκική αστική τάξη δεν έχει καμία διαφορετική επιλογή, από το να ανεβάσει τους τόνους και να προσπαθεί με όλα τα μέσα, πολιτικά, διπλωματικά, ακόμα και στρατιωτικά, να εξασφαλίσει την ενεργειακή της ασφάλεια.

Στην περίπτωση της ελληνικής αστικής τάξης, παρότι δεν εκφράζεται στην παρούσα φάση κάποια αναθεωρητική στρατηγική, ως προς το καθεστώς διεθνών συνθηκών και υπάρχει μία σταθερή επίκληση του Διεθνούς Δικαίου, εντούτοις, παραμένει σε ισχύ η ίδια επιδίωξη γεωστρατηγικής αναβάθμισης. Με διαφορετικά μέσα, επιδιώκει να καταστεί εκείνη ο κόμβος μεταφοράς εμπορευμάτων και ενέργειας από και προς την Ευρώπη. Με αυτό τον στόχο, ενισχύει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και την Γαλλία, αλλά και με το κράτος δολοφόνο του Ισραήλ, συμμετέχοντας όλο και πιο έντονα σε όλο το πλέγμα επιχειρήσεων που αναπτύσσει το ΝΑΤΟ και η ΕΕ σε όλο τον κόσμο. Επιδιώκει μέσα από την βαθύτερη εμπλοκή, να αποκτήσει κομμάτι των αγορών, αφού ολοκληρωθεί η νέα μοιρασιά.

Έτσι, οι αντικρουόμενοι ζωτικοί στόχοι των δύο χωρών, αντικειμενικά αποτελούν την βάση έντονων συγκρούσεων μεταξύ τους, που μπορεί να φτάσουν μέχρι και τον πόλεμο, ανεξάρτητα από το αν – προς το παρόν – προκρίνονται διπλωματικά μέσα και διαβουλεύσεις για την επίλυση των προβλημάτων. Το γεγονός ότι η ελληνική αστική τάξη δεν έχει το δικό της δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας», δεν σημαίνει ότι οι δικές της επιδιώξεις είναι λιγότερο ή καθόλου επιθετικές, όσο κι αν επικαλείται το Διεθνές Δίκαιο. Η εμπλοκή του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και των ΗΠΑ στις διαπραγματεύσεις άλλωστε, δίνει το στίγμα, για τις δικές τους επιδιώξεις μέσα από την ελληνοτουρκική σκακιέρα. Επιδιώξεις που στρέφονται ενάντια στα σχέδια της Ρωσίας και της Κίνας στην περιοχή και απειλούν την ηγετική θέση των ΗΠΑ και της ΕΕ.

Σε κάθε περίπτωση όμως, οι ενέργειες των κρατών, πριν στραφούν ενάντια στα αντίπαλα κράτη, στρέφονται ενάντια στους δικούς τους λαούς. Κι αυτό, γιατί είναι σχέσεις που διαμορφώνονται στην βάση του καπιταλιστικού κέρδους που απαιτεί τσακισμένα εργατικά και λαϊκά δικαιώματα και όχι στην βάση της ικανοποίησης των σύγχρονων αναγκών των δύο λαών. Για αυτό, την ίδια ώρα, που οξύνεται η κόντρα για το ποιος θα καρπωθεί την μερίδα του λέοντος από αυτή την τεράστια ενεργειακή πίτα, οι λαοί και των δύο χωρών, ζουν στην ενεργειακή φτώχεια και κινδυνεύουν να εμπλακούν σε πόλεμο για ενεργειακό πλούτου στον οποίο θα έχουν πανάκριβη ή και καθόλου πρόσβαση. Έτσι, η πάλη του εργατικού κινήματος ενάντια στα σχέδια του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, της εμπλοκής της χώρας μας σε αυτά, είναι απαραίτητο να δυναμώσει.

Χαλκιαδάκης Χρήστος
Μεταπτυχιακός φοιτητής στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του ΕΚΠΑ
στο ΠΜΣ «Γεωπολιτική Ανάλυση Γεωστρατηγική Σύνθεση και Σπουδές Άμυνας και Διεθνούς Ασφάλειας»

Δείτε ακόμα...