Τζάνγκο Ράινχαρντ (Django Reinhardt)

Ο Τζάνγκο Ράινχαρντ
Ο Τζάνγκο Ράινχαρντ

«Όπως βλέπετε ζωγραφίζω. Τελευταία μου κόλλησε η μανία. Τόσοι ζωγραφίζουν και τους παίρνουν στα σοβαρά- γιατί να μη πάρουν κι εμένα. Κι ύστερα είναι ωραίο να ΄χεις χρώματα και να τα κάνεις ό,τι θες! Εκτός από την τζαζ υπάρχει κι άλλη ομορφιά στη ζωή – και την απολαμβάνω. Αλλ’ ας μιλήσομε σοβαρά. Το μεράκι μου είναι η σύνθεση. Έχω ήδη συνθέσει ένα συμφωνικό ποίημα “ Manoir de Mes Reves”, για ορχήστρα, αρμόνιο και χορωδία, που χρησίμευε για υπόκρουση στο φιλμ “Το χωριό της οργής”. Επίσης κι ένα bolero για ορχήστρα και φλάουτο που πρωτοεκτελέστηκε το ΄36. Ακόμα, έγραψα τους «Αυτοσχεδιασμούς» μου (αριθ. 1, 2, 3), που είχα κάνει με την κιθάρα μου σε διάφορες φωνοληψίες. Και τώρα ετοιμάζω μια λειτουργία για τους τσιγγάνους- γιατί, ξέρετε, δεν έχομε δική μας λειτουργία. Νομίζω πως το πάθος μου για τη σύνθεση είναι δυνατότερο από την αγάπη μου για την κιθάρα. Δυστυχώς δεν έχω τη θεωρητική μόρφωση που θα ΄θελα. Τελειώνοντας θα ΄θελα να διαβιβάσετε όλη μου τη συμπάθεια στους Έλληνες φίλους μου και ιδιαίτερα στις κοπέλες. Ελπίζω ν΄ αξιωθώ κάποτε να ΄ρθω στη χώρα σας και να τα πούμε από κοντά».

Έτσι έκλεισε η συνέντευξη του Τζάνγκο Ράινχαρντ που του πήρε το 1949 ο Γ.Π. Σαββίδης, όταν τον συνάντησε στο Λονδίνο και η οποία πρωτοδημοσιεύτηκε στο Δελτίο της Ρυθμικής Λέσχης της Ελλάδος τον Φεβρουάριο του 1949.

Ποιος ήταν ο Τζάνγκο Ράινχαρντ;

Γεννήθηκε στις 23 Γενάρη του 1910 στη Liberchies, μια μικρή πόλη στο ανατολικό Βέλγιο, από τσιγγάνους γονείς. Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος των παιδικών του χρόνων σε καταυλισμούς των Ρομά κοντά στο Παρίσι, παίζοντας μπάντζο, κιθάρα και βιολί από μικρή ηλικία. Ήδη στα 13 του, ο Ράινχαρντ ήταν σε θέση να βγάζει τα προς το ζην από τη μουσική

Στην ηλικία των 18, τραυματίστηκε από πυρκαγιά στο τροχόσπιτο που έμενε με την πρώτη του σύζυγο. Ο ίδιος υπέστη εγκαύματα 1ου και 2ου βαθμού σε πολλά μέρη του σώματός του, ενώ το τρίτο και τέταρτο από τα δάχτυλα του αριστερού χεριού του έμειναν μερικώς παράλυτα.

Ο Ράινχαρντ ήταν μια μουσική ιδιοφυΐα. Επανήλθε στη μουσική με έναν δικό του τρόπο παιξίματος, μετά το ατύχημα. Ο εξαιρετικός Τζάνγκο έπαιζε σόλο κιθάρας με τα δύο δάχτυλα και χρησιμοποιούσε τα δύο τραυματισμένα ως βοηθητικά για τις συγχορδίες.

Κατάφερε τελικά να δημιουργήσει ένα στυλ τεχνικής τζαζ κιθάρας που είναι εξαιρετικά δημοφιλές, αποτελώντας, πλέον μουσική παράδοση στην γαλλική κι όχι μόνο, τσιγγάνικη κουλτούρα.

Η περίοδος μεταξύ των ετών 1929 και 1933 ήταν καθοριστική για την εξέλιξή του. Εγκατέλειψε το μπάντζο υπέρ της κιθάρας, ενώ επηρεάστηκε από τις μουσικές των Έντι Λανγκ και Τζο Βενούτι, Λούις Άρμστρονγκ, Ντιούκ Έλινγκτον.

Το 1934 γεννήθηκε στο Παρίσι το Quintette du Hot Club de France, κάτι που προέκυψε σχεδόν τυχαία, όταν ο Django Reinhardt συναντήθηκε με τον βιολιστή Stéphane Grappelli σε μια ορχήστρα που έπαιζε στο Ξενοδοχείο Cambridge. Στο «Quintette du Hot Club de France» και κρατώντας ο ίδιος το σολιστικό μέρος, έβαλε δυο ακόμα κιθάρες να κρατούν ρυθμό από πίσω, δημιουργώντας έτσι για πρώτη φορά το πασίγνωστο σήμερα concept της «lead guitar» και της «rhythm guitar».

Οι πρώτες τους ηχογραφήσεις (Dinah, Tiger Rag, Oh Lady be Good, I Saw Stars) στη μικρή δισκογραφική εταιρεία Ultraphone, προκάλεσαν αίσθηση και προχώρησαν σε δεκάδες άλλες με επιτυχία τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική. Έπαιξαν δίπλα στα μεγαλύτερα ονόματα της εποχής, όπως ο Coleman Hawkins, ο Benny Carter και ο Rex Stewart. Το κουϊντέτο θεωρείται το σημαντικότερο σχήμα jazz που βασίστηκε μόνο σε έγχορδα.

Εδώ το Tiger Rag

Κι εδώ το Oh Lady be Good

Το κουϊντέτο του Hot Club de France ήταν ήδη αρκετά γνωστό πριν ξεσπάσει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, το ξέσπασμα του οποίου τους βρήκε σε περιοδεία στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Grappelli παρέμεινε εκεί ενώ ο Τζάνγκο επέστρεψε στην Γαλλία για να συνεχίσει να ηχογραφεί καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, με το κλαρινέτο του Hubert Rostaing να αντικαθιστά το βιολί του Grappelli. Αν και πίστευε πως οι Ναζί θα εξαπέλυαν κυνήγι κατά των Ρομά, είχε μόνο ενδείξεις, χωρίς να έχει την πλήρη εικόνα του τι θα ακολουθούσε

Για τη συγκεκριμένη περίοδο, έχουν σημασία δυο πολύ σημαντικά θέματα.

Πρώτον, από το 1933 στη Γερμανία απαγορευόταν να διαμένουν στις πόλεις οι Γερμανοί Ρομά, ενώ οι άντρες ήταν υποχρεωμένοι να φορούν ένα καφέ διακριτικό τρίγωνο στα ρούχα τους, παρόμοιο με το ροζ που είχαν επιβάλει στους ομοφυλόφιλους και το κίτρινο αστέρι του Δαβίδ στους Εβραίους, ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, σφαγιάσθηκαν κατά εκατοντάδες χιλιάδες σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στη Γαλλία, χρησιμοποιούνταν ως σκλάβοι σε φάρμες, αγροκτήματα και βιομηχανίες.

Δεύτερον, η τζαζ, ως είδος μουσικής, δεν έχαιρε καμίας εκτίμησης εκ μέρους των Γερμανών, καθώς ήδη από το 1916 είχε απαγορευτεί και η Δημοκρατία της Βαϊμάρης, μεταξύ 1922 και 1933, κατέβαλε κάθε προσπάθεια περαιτέρω καταπίεσης του είδους. Έτσι, όταν ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία, ο δρόμος είχε ήδη ανοίξει ώστε να απαγορευθεί ακόμη εντονότερα, καθώς ο ίδιος αλλά και ο Γκέμπελς θεωρούσαν την τζαζ ως έκφραση μιας παγκόσμιας συνομωσίας που στόχευε στην υπονόμευση του γερμανικού μεγαλείου. Παρόλα αυτά, οι προθέσεις τους προσέκρουσαν σε ένα μικρό γερμανικό κοινό που αγαπούσε τη τζαζ κι έτσι δεν μπόρεσαν να εφαρμόσουν πλήρη απαγόρευση της.

Στην κατεχόμενη Γαλλία, η επίσημη πολιτική ήταν λιγότερο αυστηρή, γι’ αυτό και ο Ράινχαρντ παρέμεινε από τους πιο γνωστούς εκφραστές του είδους, καταφέρνοντας, παρά την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, να επεκτείνει τους ορίζοντές του, τόσο συνθετικά όσο και παικτικά.

Αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο που διαρκώς μεγάλωνε, προσπάθησε να περάσει στην Ελβετία για να συλληφθεί για πρώτη φορά. Λέγεται πως χρειάστηκε να παρέμβει ένας Γερμανός αξιωματικός που ήταν θαυμαστής του για να απελευθερωθεί, ενώ τη δεύτερη, τον επέστρεψαν οι ελβετικές αρχές.

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ακριβώς λόγω του ταλέντου του, που αγαπήθηκε ακόμη και από Ναζί, κατάφερε, παρότι ήταν Ρομά, να αποφύγει τη σύλληψη και την κατάληξη που είχαν πολλοί άλλοι ομοεθνείς του. Μολονότι αγαπήθηκε από τους κατακτητές, ποτέ δεν τους προσεταιρίστηκε, με πολλές από τις συνθέσεις του, με κορυφαίο το κομμάτι “Nuages”, να έχουν συνδεθεί με την ελευθερία. Ειδικά το συγκεκριμένο κομμάτι, θεωρείται ως “ανεπίσημος παριζιάνικος ύμνος για την ελευθερία”.

Το ακούμε εδώ

Ο Ράινχαρντ συνεργάστηκε με την ορχήστρα του Duke Ellington και ήταν από τους πρώτους που κατανόησαν τις μουσικές φόρμες των Dizzy Gillespie και Charlie Parker. Ο ίδιος θεωρείται σήμερα ο κορυφαίος κιθαρίστας στην ιστορία της jazz και το παίξιμό του επηρέασε πολλούς μεγάλους βιρτουόζους. Οι Carlos Santana, B. B. King, Jerry Garcia, Jimi Hendrix, Stevie Ray Vaughan, Mark Knopfler, Wes Montgomery, Peter Frampton, Jeff Beck, George Benson και Robert Fripp είναι μόνο μερικοί από αυτούς.

Η μουσική των Eddie Lang και Joe Venuti, Louis Armstrong και Duke Ellington τον επηρέασε βαθιά και μέσα της βρήκε όλο το χώρο για να αναπτύξει το εκπληκτικό ταλέντο του στον αυτοσχεδιασμό. Εκτός από την δεινότητα του στον αυτοσχεδιασμό και ως οργανοπαίχτης ήταν και εμπνευσμένος συνθέτης, αφήνοντας πίσω του μεγάλο αριθμό εξαιρετικών μουσικών κομματιών. Παρόλα αυτά, αφού ο ίδιος δεν γνώριζε γραφή και ανάγνωση, επαφίονταν στους άλλους το αν θα καταγραφόταν σωστά η ιδέα του.

Το 1949 ηχογραφεί έναν από τους σημαντικότερους δίσκους του, το Djangology. Όλο το άλμπουμ εδώ.

Το 1951, αποσύρθηκε στο χωριό Samois-sur-Seine, κοντά στο Φοντενμπλό, όπου και έζησε μέχρι το θάνατό του. Συνέχισε να εμφανίζεται σε τζαζ κλαμπς στο Παρίσι, ενώ ξεκίνησε να παίζει ηλεκτρική κιθάρα, παρά τους αρχικούς δισταγμούς του προς το συγκεκριμένο όργανο.

Πέθανε στις 16 Μαΐου του 1953 από εγκεφαλική αιμορραγία, σε ηλικία 43 ετών.

Πέρασαν πολλά μετά το θάνατό του, για να βρει τη θέση που του άρμοζε στην παγκόσμια μουσική ιστορία. Πολλοί πιστεύουν πως αυτό οφείλεται στο ότι η κιθάρα δεν θεωρούνταν παραδοσιακό όργανο της τζαζ, με το μυαλό των περισσοτέρων στο άκουσμα του όρου να πηγαίνει στο πιάνο, το σαξόφωνο, την τρομπέτα, τη Νέα Ορλεάνη, τους Κρεολούς και μουσικούς όπως ο Τζον Κολτρέιν, ο Θελόνιους Μονκ, ο Ντίζι Γκιλέσπι, ενώ άλλοι το αποδίδουν στην Ρομά καταγωγή του.

 Ας μην ξεχνάμε όμως, πως η τζαζ μουσική είναι συνυφασμένη με την ελευθερία και η ελεύθερη ψυχή του Ρομά Τζάνγκο Ράινχαρντ, δεν θα μπορούσε παρά μόνο να την εκφράζει απόλυτα.

Κλείνω με κάποια κομμάτια που τα έχουμε όλοι ακούσει, αλλά δεν γνωρίζουμε ποιος τα έγραψε.

Πρώτο το Minor Swing

Ακολουθεί το Daphne

Εδώ το Belleville

Και τέλος Swing ’42

Αν και για καλλιτέχνες όπως ο Τζάνγκο δεν υπάρχει τέλος….

Σύνταξη –  Επιμέλεια: Γιάννης Αγγέλου

Πηγές: el.wikipedia.org, www.musicpaper.gr, www.tovima.gr, www.tralala.gr, www.neolaia.gr, www.thetoc.gr, kavosnews.gr, rebetcafe.blogspot.com, 

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...