Μεγάλη Πέμπτη – Για δες καιρό που διάλεξε ο Χάρος να με πάρει…

Τέτοιες μέρες –ακόμα και με μουντάδα, ανοίγει ο καιρός και μαζί η καρδιά μας, ανοίγουν οι πόρτες της άνοιξης, ανοίγει και το χορτάρι που κάνει χώρο στις μαργαρίτες και τις παπαρούνες να ανθίσουν.

Σαν σήμερα πριν 200 χρόνια στη Μάχη της Αλαμάνας, ο Αθανάσιος Διάκος με τους άνδρες του προσπαθώντας να ανακόψει την πορεία προς την Πελοπόννησο του Ομέρ Βρυώνη και του Κιοσέ Μεχμέτ τραυματίζεται πιάνεται από τους Τούρκους και θανατώνεται στη Λαμία με το γνωστό μαρτυρικό τρόπο…
Τώρα π’ ανθίζουν τα κλαδιά και βγάν’ η γη χορτάρι (για δε ίντα ώρα γύρευσε ο Χάρων να με πάρει το λένε οι Κρητικοί), «τώρα π’ αγάπησα κι εγώ μιας λεϊμονιάς κλωνάρι».

Ο Πολίτης αποθησαυρίζει στις «Εκλογές» ένα «εις άγουρον» μοιρολόι, εποχικώς αντίστροφο, από τη Λάστα της Γορτυνίας που μοιάζει αρκετά με μοιρολόι της Τριφυλίας αλλά και της Λευκάδας: «Για ιδές καιρό που διάλεξες, Χάρε μου, να τον επάρεις | στα έβγα του καλοκαιριού, στα έμπα του χειμώνα»…

Το «κάψιμο του Ιούδα»

Μεγάλη Πέμπτη και κατά τους (ορθόδοξους) πιστούς κορυφώνεται το Θείο Δράμα, με τη Σταύρωση του Ιησού Χριστού, στην πορεία προς την Ανάσταση και το Πάσχα.
Η Μεγάλη Πέμπτη, η ιερή μέρα κατά την οποία εορτάζεται ο Μυστικός Δείπνος με τους 12 Αποστόλους, με τα δώδεκα ευαγγέλια να περιγράφουν την πορεία του Ιησού προς τον Γολγοθά, το δάκρυ και την ανθρώπινη αδυναμία στους κήπους της Γεσθημανής, ο μύθος για την προδοσία από τον Ιούδα τον Ισκαριώτης και 30 αργύρια, που αυτοκτόνησε γιατί «δεν άντεχε τις ενοχές»…
Τον Ιούδα οι υμνογράφοι τον θέλουν αγνώμωνα, δυσσεβή, ζηλότυπο, παράνομο, άθλιο-τισάθλιο, άσπονδο, άφρονα, δυσώνυμο, επίβουλο, γέννημα εχιδνών, κλπ.κλπ, που μάλιστα μετά τον απαγχονισμό «το σώμα του κατάπεσε πάνω σε αιχμηρές πέτρες και άνοιξε, τα δε σπλάχνα του ξεχύθηκαν στο έδαφος».
Η μορφή του -ως συμβόλου προδοσίας, παρέμεινε και στη λαϊκή παράδοση πάντοτε απεχθής και βδελυρή κι εκφράστηκε στον ελληνικό χώρο με το έθιμο του «καψίματος του Ιούδα», το οποίο, παρεμπιπτόντως έχει «καταδικάσει» η Εκκλησία.

Αποτελεί ξεχωριστό έθιμο που αναβιώνει (λιγότερο σήμερα) σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας –μεταξύ Πέμπτης και Ανάστασης, συχνά με τη μορφή του «Κουτεντέ», ενός άσχημου και τρελαμένου που γυρνάει «γδυμνός» σε βουνά και λαγκάδια γιατί δεν τον δέχεται ούτε ο χάρος, ενώ ακόμα και τα στοιχεία της φύσης μισούν και θέλουν να τον εκδικηθούν.
Σε πολλά μέρη (Λευκάδα κά) πιστεύουν ότι η συκιά, το δέντρο από το οποίο είχε κρεμαστεί ο Ιούδας, «έχει ίσκιο βαρύ κι όποιος κοιμηθεί από κάτω πεθαίνει» και το ίδιο «καταραμένες» θεωρούνται ότι είναι η βρωμοξυλιά (αζόγυρος) στην Κρήτη οι αγριοχαρουπιές στην Αιτωλία κά «δέντρα του Ιούδα».

Ο Ιούδας στη Δυτική τέχνη και λογοτεχνία

Καταρχή θυμίζουμε τον τελευταίο πειρασμό του Νίκου Καζαντζάκη όπου ο Ιησούς είναι εκείνος που ζητάει από τον Ιούδα να τον προδώσει.

Στο δυτικό πολιτισμό έγινε –αρχικά, τα χρόνια του μεσαίωνα αρχέτυπο προδότη.
Στην περίφημη DivinaCommedia (θεία κωμωδία) του DanteAlighieri είναι καταδικασμένος στο χαμηλότερο επίπεδο (κύκλο) της κόλασης, την «περιοχή των προδοτών των ευεργετών τους», που μάλιστα λέγεται Giudecca (Ιουδαία), όπου είναι ένας από τους τρεις καταδικασμένους (οι άλλοι δύο είναι ο Βρούτος και ο Κάσσιος που πρόδωσαν την γήινη μεγαλοπρέπεια του Καίσαρα).
Η ψυχή του μαστιγώνεται στην αιωνιότητα από τον Lucifero (Βεελζεβούλ).
Και ενώ οι Βρούτος και Κάσσιος τιμωρούνται με το μάσημα των ποδιών και της κοιλιάς, ο Ιούδας, ως προδότης της θείας μεγαλοπρέπειας, είναι κρεμασμένος ανάποδα με το κεφάλι κάτω στο καζάνι του διαβόλου και μπορεί να κουνάει μόνο τα πόδια του.
Ακόμη και στη «λύτρωση του Αδάμ» (Riscatto di Adamo nella morte di Gesù Cristo -il Mortorio, Filippo Orioles Giuda 1750) στο θάνατο του Ιησού Χριστού, παρά την κυριαρχία ελπίδας, μετάνοιας, συγχώρεσης και πίστης την ώρα που ο Ιούδας κρεμιέται προσεύχεται εν μέσω τύψεων να ανοίξει η γη (και έτσι συμβαίνει), βυθίζοντας στην κόλαση.

Αλλά υπάρχει και το αντίθετο μια διαφορετική εικόνα, που του δίνει θετική αξία (κάτι που με το πέρασμα των χρόνων μεγαλώνει).
Στο romanzo Memorie di Giuda (Μνήμες του Ιούδα -1870) του Ferdinando Petruccelli della Gattina, απεικονίζεται ως εν δυνάμει επαναστάτης για την απελευθέρωση των Εβραίων από τους Ρωμαίους
(σσ. από τους μεγαλύτερους δημοσιογράφους του 19ου αιώνα και πρωτοπόρος της σύγχρονης δημοσιογραφίας -περισσότερο γνωστός για την πολεμική του αλληλογραφία, συνεργάτης σε αρκετές ιταλικές εφημερίδες και παραγωγικός μυθιστοριογράφος, κυρίως επικεντρωμένος στην θρησκευτική θεματολογία)

Οι Tres versiones de Judas (τρεις εκδοχές του Ιούδα) από τον JorgeLuisBorges δίνουν μερικές εναλλακτικές ερμηνείες της ιστορίας του Ιούδα και μία από αυτές καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπήρξε αληθινός σωτήρας της ανθρωπότητας, ως απαραίτητο γρανάζι της θυσίας του Χριστού.
Στο μυθιστόρημα la gloria (η δόξα) του Giuseppe Berto (1978) η μορφή του Ιούδα θεωρείται ως εκείνη ενός εργαλείου του Θεού, ενώ στο ρομάντζο Lo stagno di fuoco (2005) αναφέρεται μεταξύ άλλων πως δραπέτευσε από την κόλαση μετά την Αποκάλυψη.
Το 2007 ο συγγραφέας Jeffrey Archer (με τη βοήθεια ο καθηγητής Francis J. Moloney, Δρ θεολογίας), έγραψε το «ευαγγέλιο σύμφωνα με τον Ιούδα», μια έκδοση των παθών του Χριστού με τα μάτια του Ιούδα.
Στο μυθιστόρημα του AmosOz (2014), ο Ισραηλινός συγγραφέας, τον παρουσιάζει –αντίθετα με τους άλλους μαθητές πολύ μορφωμένο και από πλούσια οικογένεια, επομένως, δεν χρειαζόταν να προδώσει για τα χρήματα –πέρα από το ότι τα τριάντα αργύρια ήταν τιποιτένιο ποσό.
Επίσης, η σκηνή του φιλιού δεν θα είχε νόημα, μια και ο Ιησούς ήταν γνωστός στους ρωμαίους φρουρούς, καθώς και τα μέλη του Συνέδριου, έχοντας κηρύξει δημόσια, ακόμη και στο ναό και ως εκ τούτου τον ήξερα πολύ καλά.
Ως εκ τούτου, ο Ιούδας απλά είχε πείσει το Χριστό να μπει στην Ιερουσαλήμ, αφού σκέφτηκε ότι ήρθε η ώρα να αποκαλυφθεί όλη του η θεία φύση και επομένως είναι μεταξύ εκείνων με τη μεγαλύτερη πίστη στην φιγούρα του ναζωραίου ως Μεσσία.
Μετά τα μαρτύρια και τον πραγματικός θάνατο του Ιησού μεταξύ ανάμεσα Seder (Πέμπτη) και βράδυ του Shabbat (Σαββάτου), ο Ιούδας, απελπισμένος όταν κατάλαβε ότι ο επιστήθιος φίλος του «ήπιε το ποτήρι», αφαίρεσε τη ζωή του.

Στη μουσική ταινία Ιησούς Χριστός σούπερ σταρ (Jesus Christ Superstar 1973) ο Ιούδας, που ερμηνεύεται εξαιρετικά από τον Αφροαμερικάνο Carl Anderson εμφανίζεται σαν εκείνος που σέβεται και υπεραγαπά τον Ιησού μα επιζητάει μια οργάνωση της χάριτος και όχι ένα κενό δόγμα.
Φοβούμενος πως η (πολιτική) επικέντρωση στη θρησκεία θα προκαλούσε αντίδραση των Ρωμαίους σε όλους τους Εβραίους –κατά «δικαίων και αδίκων», ταλαντευόμενος μεταξύ αγάπης για τον Χριστό και φόβου της επικείμενης καταστροφής, προτιμά να προδώσει τον Ιησού.

Το τραγούδι του BobDylan “WithGodonOurSide” (με τον Θεό στο πλευρό μας -1964) περιέχει ορισμένους στίχους που αναφέρονται ευμενώς στον Ιούδα, ομοίως οι διάσημοι Trash Metallica που συνέθεσαν το τραγούδι «The Budas Kiss».
Οι Power Metal Band Stratovarius συνέθεσαν το κομμάτι «The Kiss of Judas».
Επίσης οι Heavy Metal Judas Priest πήραν το όνομά τους από τον Ιούδα, το ίδιο οι Smashing Pumpkins B-B-Side.

Στο άλπουμ του Rick Wakeman υπάρχει ένα 10λεπτο τραγούδι που ονομάζεται Judas Iscariot.
Ο Jovanotti, στα τραγούδια PenelopeeFuori του διπλού album Buon sangue-Extra F.U.N.K τραγουδάει … ο Ιούδας δεν κατάλαβε ποτέ | αν αυτό το φιλί ήταν προδοσία ή η μεγαλύτερη πίστη….
Ο Roberto Vecchioni επίσης στο άλμπουμ ο βασιλιάς δεν έχει τη διασκέδαση έχει συμπεριλάβει ένα τραγούδι με τίτλο Judah, στην οποία περιγράφει την προδοσία ως πράξη ακραίας πίστης, ίση με τη θυσία του ίδιου του Ιησού, απαραίτητη για την σωτηρία της ανθρωπότητας. Η αποφυγή, ιδανικά απευθυνόμενη στον Ιησού, παίζει στην πραγματικότητα «ο πρώτος που θα σκοτώσει τον εαυτό του για να σε κάνει βασιλιά | είναι ακριβώς αυτός που δεν θα σώσετε».

Στο Single Judas της Lady Gaga (2011) βρίσκουμε διαφορετικές ερμηνείες , το ρόλο της Μαρίας Μαγδαλινής πρότυπο της γυναίκας που προτιμά τον «όμορφο και καταραμένο» Ιούδα, αντίθετα με τον «ενάρετο» Ιησού, βλέποντας τον Ισκαριώτη ως πρόσωπο που θεωρούμε άδικα κακοήθη, που στη συνέχεια στη γνωστική θεωρία θα αποκατασταθεί ως σωτήρας περισσότερο παρά προδότης.

(συνεχίζεται)

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαγιάννης