Η επίκληση της Παναγιάς στον Ελληνικό λαό -που δεν έχει να κάνει τόσο με βαθειά ή καθόλου πίστη, ανάγεται στην ιδιότητά της κυρίως σαν πονεμένη μάνα (του ανθρώπου και του κόσμου) και δευτερευόντως σαν παντοδύναμη παντάνασσα -όπως λένε στην (Τσ)Κύπρον «Έλα Θεέ τζαι Πανα(γ)ιά με το Μονο(γ)ενή σου / τζι ευλόα μας του ‘ην την δουλειάν, που ‘ναι που την βουλή σου».
Για τους ναυτικούς τάματα και παρακλήσεις πλέκονται με αληθινές ιστορίες, εκατοντάδες είναι οι «τοπικές» προστάτιδες – «Ω Παναγιά μου Ανωγειανή, που ‘σουν αυτή την ώρα / όντεν εβάναν την φωθιά στα ξακουσμένα Ανώγεια» και σπάνια βρίσκει κανείς παραδοσιακά νανουρίσματα και κανακίσματα χωρίς το όνομα της.
Ξεχωριστό κεφάλαιο παραδοσιακών λαϊκών τραγουδιών αποτελούν οι θρήνοι της μεγαλοβδομάδας (ειδικά της μεγάλης Παρασκευής) όπου η μάνα Παναγιά θρηνεί τον Μονογενή της, όπου ο λαϊκός βάρδος, ταυτίζει τη συμπεριφορά της με εκείνη της απλής μάνας που θρηνεί για το παιδί της, λιποθυμά στο χαμό, χάνει τα λογικά της, ελπίζει να ξαναδεί ζωντανό το σπλάχνο της «Άρκοντες αφικράστε μου της Δέσποινας τον θρήνον / πώς κλαίει τον Μονογενή εις τον Σταυρόν εκείνον” (Κύπρος) … «Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα […] / Η Παναγιά η Δέσποινα καθόταν μοναχή της την προσευχή της έκαμνε για τον Μονογενή της”/[…] Η Παναγιά σαν τ’ άκουσε πέφτει λιπιθυμάει / σταμνιά νερό της ρίχνουνε, τρία κανάτια μόσχο / και σαν της ήρθε ο λογισμός και σαν της ήρθε ο νους της / ζητεί μαχαίρι να σφαγεί, φωτιά να πάει να πέσει […]” (Θράκη)
Στο ίδιο μοτίβο και το διαχρονικό Μάνα μου και Παναγιά
Ο ήλιος ήσουν κι η αυγή
της νύχτας το φεγγάρι
της μάνας μου ήσουν η ευχή
της Παναγιάς η χάρη
Έφυγες και κλαίει ο άνεμος το κύμα
κλαίνε τ’ άστρα κι η νυχτιά
κλαίει κι η μάνα μου στο μνήμα
κλαίει, κλαίει κι η Παναγιά
Στον πυρετό ήσουνα δροσιά
κερί μες στο σκοτάδι
άστρο στην κοσμοχαλασιά
βασιλικός στον Άδη
Έφυγες και κλαίει ο άνεμος το κύμα
κλαίνε τ’ άστρα κι η νυχτιά
κλαίει κι η μάνα μου στο μνήμα
κλαίει, κλαίει κι η Παναγιά
Υπάρχουν επίσης πολλά τραγούδια, με αναφορές μέσω των λεγόμενων «τσακισμάτων» (επαναλαμβανόμενων φράσεων, παρένθετων κατά τη διάρκεια των στίχων) όπως λ.χ. «βόηθα Παναγιά μου» ή απλά «Παναγιά μου», «Γρηγορούσα, Παναγιά θαλασσινή», που θεματολογικά ανήκουν σε διάφορες κατηγορίες (τραγούδια της ξενιτιάς, της αγάπης κά) ή και γενικού περιεχομένου, όπως ο γνωστός 2σημος γρήγορος χασάπικος «Έχε γεια Παναγιά»
Ave Maria Gratia plena Dominus Tecum…
Ο ύμνος «Ave Maria» είναι μια ατμοσφαιρική δημοφιλής λατινική προσευχή, που δημοσιεύθηκε αρχικά το 1853 ως Méditation sur le Premier Prélude de Piano του S. Bach.
Το κομμάτι μελοποιήθηκε από τον Γάλλο ρομαντικό συνθέτη Charles Gounod που επικάλυπτε μια ελάχιστα αλλαγμένη εκδοχή του Prelude No. 1 στο C Major, BWV 846 , από το βιβλίο I του JS Bach ‘s The Well-Tempered Clavier , που δημοσιεύθηκε το 1722.
Ο Gounod αυτοσχεδίασε τη μελωδία και ο μελλοντικός του
πεθερός Pierre-Joseph-Guillaume Zimmermann τον αυτοσχεδιασμό σε μια διάταξη
βιολιού (ή τσέλο ) με πιάνο και αρμονίνο.
Την ίδια χρονιά εμφανίστηκε με το ποίημα του Alphonse de Lamartine «Le livre de
la vie» (το βιβλίο της ζωής) και αμέσως μετά ο Jacques-Léopold Heugel
δημοσίευσε μια έκδοση με το γνωστό λατινικό κείμενο.
Παράλληλα με τον Ave Maria του Schubert, η εκδοχή Bach / Gounod έχουν υπάρξει παραλλαγές για γάμους και κηδείες και για τις «αργυρές» και «χρυσές» (quinceaneras) επετείους των καθολικών με αμέτρητες πλέον οργανικές ρυθμίσεις και ενορχηστρώσεις (για βιολί κιθάρα, κουαρτέτο εγχόρδων, το σόλο για πιάνο, τσέλο ακόμη και τρομπόνι). Οι τραγουδιστές της Όπερας, όπως η Nellie Melba, ο Franco Corelli και ο Luciano Pavarotti , καθώς και οι χορωδίες το έχουν καταγράψει εκατοντάδες -ίσως και χιλιάδες φορές κατά τον 20ο και 21ο αιώνα.
Στο τέλος της καριέρας του, ο Gounod συνέθεσε ένα άσχετο σκηνικό της Ave Maria για μια χορωδία SATB τεσσάρων μερών και ο Alessandro Moreschi , ένας από τους τελευταίους τραγουδιστές του castrato , παρουσίασε την Ave Maria και πολλά άλλα κομμάτια μουσικής με ηχογραφήσεις για την Gramophone & Typewriter Company στις αρχές της δεκαετίας του 1900.
Μια παράδοση από τους Yo-Yo Ma και Bobby McFerrin χρησιμοποιήθηκε ως το κύριο θέμα της βραβευμένης σουηδικής ταινίας The Square (χρυσός Φοίνικας 2017).
Η Ave Maria του Schubert
Το «Ellens dritter Gesang» (το τρίτο τραγούδι της Ellen Ellens
Gesang III “, Δ. 839, Op. 52, No. 6, 1825), αποτελεί κορυφαία σύνθεση του
Franz Schubert το 1825 ως μέρος της Op. 52, ένα σκηνικό επτά τραγουδιών από το
δημοφιλές επικό ποίημα του Walter Scott The Lady of
the Lake, σε ελεύθερη μετάφραση που αποτελεί μέρος του Liederzyklus vom
Fräulein vom See του Schubert.
Στο ποίημα του Σκοτ, η Ellen Douglas, η κυρία της λίμνης (Loch Katrine στα
υψίπεδα της Σκωτίας), πήγε μαζί με τον εξόριστο πατέρα της για να μείνει στο
σπήλαιο του Goblin καθώς αρνήθηκε τη φιλοξενία του οικοδεσπότη Roderick Dhu. Ο αρχηγός
του Clan Alpine, ξεκινάει για το βουνό με τους πολεμιστές του, αλλά κάποια στιγμή
ακούει τον μακρινό ήχο του Allan-bane, που συνοδεύει την Ellen η οποία τραγουδά
μια προσευχή που απευθύνεται στην Παναγία ζητώντας της για βοήθεια και ο
Roderick Dhu εγκαταλείπει τη μάχη.
Η διασκευή του Schubert λέγεται ότι πρωτοπαρουσιάστηκε στο κάστρο της Countess Sophie Weissenwolff στην μικρή αυστριακή πόλη Steyregg και αφιερώθηκε σε αυτήν, γεγονός που οδήγησε στην αποκάλυψή της ως «η κυρία της λίμνης»
Είναι ένα από τα πιο δημοφιλή έργα του, που πέρα από το άσμα που είχε αρχικά συνθέσει ο Schubert, συχνά εκτελείται και καταγράφεται από πολλούς τραγουδιστές υπό τον τίτλο «Ave Maria» (το Λατινικό όνομα της προσευχής Hail Mary), σε μουσικά απλοποιημένες ρυθμίσεις και με διάφορους στίχους που διαφέρουν συνήθως από το αρχικό πλαίσιο του ποιήματος.
Υπάρχει και σε τρεις εκδόσεις για πιάνο από τον Franz Liszt
Ο Schubert συνέθεσε τα τραγούδια στα γερμανικά κείμενα. Ωστόσο, με εξαίρεση το Νο. 5, τα τραγούδια προορίζονταν σαφώς να δημοσιευθούν και με τα αρχικά αγγλικά κείμενα. Αυτό σήμαινε την εξεύρεση αντιστοιχιών στις μερικές φορές ελεύθερες μεταφράσεις του Storck, οι οποίες συνεπαγόταν σημαντικές δυσκολίες.
Ο Walt Disney χρησιμοποίησε το τραγούδι του Schubert στο τελευταίο μέρος της ταινίας του Fantasia του 1940, όπου το συνέδεσε με τη νύχτα του Mussorgsky στο φαλακρό βουνό που στο τέλος του έργου αναμειγνύεται με το τραγουδιού του Schubert και οι καμπάνες, που αρχικά σηματοδοτούσαν τον ερχομό της αυγής, αναγκάζουν το δαίμονα Τσερνόμπογκ να σταματήσει μαζί με τα φαντάσματα για να επιστρέψουν στο σκοτάδι του τάφου τους
Στο Going My Way του 1944 (βραβείο Όσκαρ), ο τραγουδιστής της Μητροπολιτικής Όπερας Risë Stevens εκτελεί το κομμάτι με τον Bing Crosby και τη χορωδία Robert Mitchell Boy
Ο Yehudi Menuhin παρουσιάζει μια έκδοση για βιολί και πιάνο στην Αμερικανική μουσική ταινία του 1943, Stage Door Canteen.
Το τραγούδι εκτελέστηκε από τον τενόρο Luigi Vena στην κηδεία του αμερικανικού προέδρου John F. Kennedy, ενώ το Φεβρουάριο του 2020, η Christina Aguilera παρουσίασε το «Ave Maria» στην μνημειώδη συναυλία του Kobe Bryant στο Κέντρο Staples
Το 1970 ο Vladimir Vavilov σε ένα συλλεκτικό σήμερα βινύλιο της Melodiya με την ετικέτα «Anonymous», που μετά τις ανατροπές (και το θάνατο του Vavilov) ξαναανακαλύφθηκε και ο οργανογράφος Oleg Yanchenko προχώρησε αρχικά σε μια ηχογράφηση της Irina Arkhipova, που μετά έγινε διάσημο σε όλο τον κόσμο
- 1970 – Vladimir Vavilov (φωνητική Nadezhda Vainer), ετικέτα Melodiya
- 1987 – Irina Arkhipova, – Oleg Yanchenko
- 1994 – Inessa Galante, για όργανο, στο ζωντανό άλμπουμ Musica Sacra, label Campion
- 1994 – Ilga Tiknuse, στο άλμπουμ The Organ of Riga Dome vol.3
- 1995 – Inessa Galante , Georgs Brinums στο άλμπουμ Debut, Campion label
- 1997 – Lesley Garrett , λεύκωμα Nick Ingman
- 1998 – Charlotte Church , που διοργανώθηκε από τον Nick Ingman, στο λεύκωμα Voice of an Angel
- 1998 – Julian Lloyd Webber στο λεύκωμα Cello Moods
- ….
- 2015 – Tarja Turunen , στο λεύκωμα Ave Maria – En Plein Air
Ave Maria – «Angelitos Negros» (το μαύρο αγγελάκι)
Pintor nacido en mi tierra
Con el pincel extranjero
Pintor que sigues el rumbo
De tantos pintores viejos
Aunque la virgen sea blanca
Píntale angelitos negros
Que también se van al cielo
Todos los negritos buenos
Pintor si pintas con amor
Por qué desprecias su color?
Si sabes que en el cielo
También los quiere
Dios Pintor de santos alcoba
Si tienes alma en el cuerpo
Por qué al pintar en tus cuadros
Te olvidaste de los negros
Siempre que pintas iglesias
Pintas angelitos bellos
Pero nunca te acordaste
De pintar
Ζωγράφε που γεννήθηκες στη χώρα μου | με ένα πινέλο ξένη |
που ακολουθείς τα βήματα των παλιών (την πεπατημένη) | Ναι το ξέρω η Παναγιά
είναι λευκή | αλλά ζωγράφισε κι ένα μαύρο αγγελάκι -δε σε χαλάει | πάνε κι αυτά
στον ουρανό | και τα μαυράκια καλά είναι | ζωγράφε! αν ζωγραφίζεις με αγάπη |
γιατί περιφρονείς το χρώμα του; | …
Ζωγράφε! | ζωγραφίζεις όμορφους αγγέλους | αλλά ποτέ δεν θυμήθηκες | un ángel
negro …έναν μαύρο άγγελο
- Eartha Kitt 1953
- Andres Eloy Blanco – Manuel Alvarez Maciste -ορχήστρα Henri Rene
- Ηχογράφηση Μάρτης 1953 στο The Manhattan Center, New York και τον Οκτώβρη στην RCA Victor Studio No.2
- Εδώ απ τον δίσκο Rca Victor Lpm 1183 «That bad Eartha του 1956»
- Το LP περιέχει δώδεκα τραγούδια, αντί για τα οκτώ που είχε το αρχικό (του 1953)
Harlem Gospel Choir – Amazing Grace
Ave Maria · Alexander Vilumanis · The Latvian Opera Orchestra · Inessa Galante · G. Caccini
