Αν αναλογιστούμε τα επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας τις τελευταίες δεκαετίες, ίσως να σκεφτούμε ότι ζούμε στην καλύτερη περίοδο που έχει ποτέ υπάρξει. Ίσως να σκεφτούμε ότι οι ζωές όλων έχουν απλοποιηθεί τρομερά και ότι απολαμβάνουμε αγαθά που λίγα χρόνια πίσω θεωρούνταν πολυτέλεια.
Έτσι συναντάμε αρκετούς που πιστεύουν ότι τα οφέλη της επιστήμης και της τεχνολογίας προσφέρουν ασύγκριτα πλεονεκτήματα σε σχέση με το παρελθόν, σε σημείο που να θεωρούν ότι μπορούν να αντιμετωπιστούν οι ανισότητες που υπάρχουν στην σημερινή κοινωνία. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει η Allison Puccioni διευθύντρια στο Κέντρο Διεθνούς Ασφάλειας και Συνεργασίας του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ, η οποία αναφέρει: «Σε αυτό το είδος πληροφοριών (που σχετίζονται με τον εντοπισμό στρατευμάτων) στο παρελθόν μπορεί να είχε πρόσβαση μόνο μέρος των υπηρεσιών πληροφοριών … αλλά τώρα με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να έχουν πρόσβαση σε αυτά, υπάρχει η δυνατότητα να λογοδοτεί κανείς στις κυβερνήσεις».
Είναι όμως ακριβώς έτσι τα πράγματα; Όλες αυτές οι δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα είναι πραγματικά στα χέρια των λαών για να τις αξιοποιήσουν προς όφελός τους;
Η αλήθεια είναι ότι πίσω από τον θαυμαστό κόσμο των επιτευγμάτων της επιστήμης κρύβεται μια διαφορετική πραγματικότητα. Αν κάποιος δει λίγο πίσω από το περίβλημα, θα ανακαλύψει ότι η έρευνα που διεξάγεται σήμερα δεν υπηρετεί πραγματικά τις λαϊκές ανάγκες.
Θα δει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να αποκλείσουν όποια είδηση ή ανάρτηση κρίνουν ακατάλληλη. Όπως έγινε πρόσφατα με την εικόνα που ανήρτησε χρήστης του Facebook του στρατιώτη του Κόκκινου Στρατού να καρφώνει την κόκκινη σημαία στην καρδιά της ναζιστικής Γερμανίας σηματοδοτώντας το τσάκισμα του φασισμού.
Θα δει ότι γίνεται έρευνα για να υποκλέπτουν το ιατρικό ιστορικό ασθενών ώστε να μην ασφαλιστούν σε περίπτωση που κριθούν «επιζήμιοι» για τα κέρδη των μεγάλων ασφαλιστικών εταιρειών. Θα δει ότι γίνεται έρευνα για να χαλούν πιο γρήγορα οι συσκευές τεχνολογίας ώστε να ανανεώνονται σύντομα από τους χρήστες (ενσωματωμένη αχρήστευση). Θα δει, από την πρόσφατη εμπειρία με την πανδημία του κορονοϊού, ότι δε γίνεται έρευνα για την ανάπτυξη εμβολίων ή για θεραπειών για σοβαρές ασθένειες, γιατί δεν επιφέρουν το απαιτούμενο κέρδος, αλλά ταυτόχρονα δίνονται παχυλά ποσά για έρευνες σχετικές με τον καλλωπισμό.
Η αλήθεια είναι ότι παντού γύρω μας μπορούμε να δούμε παραδείγματα που αναδεικνύουν το ρόλο της επιστήμης σήμερα. Δεν μπορεί να κρυφτεί η αντίφαση που συναντάται και εδώ ανάμεσα στις δυνατότητες που υπάρχουν και στο φρενάρισμα που γίνεται, καθώς μπαίνει στην μέση το κέρδος. Δεν βλέπουμε μόνο φρενάρισμα αλλά ακόμη και εμπόδιο να μπαίνει στην εξέλιξη της επιστήμης. Και επειδή αυτό δεν γίνεται να κρυφτεί, γίνεται προσπάθεια να ντυθεί με κατάλληλο ιδεολογικό μανδύα που να αποκρύπτει την πραγματική αιτία τέτοιων εκδηλώσεων.
Έτσι βλέπουμε μια άλλη μερίδα ειδικών να στοχοποιούν την ίδια την επιστήμη αυτή την φορά, αφού δεν γίνεται να παραγνωριστούν όλα τα αρνητικά που βλέπει κανείς με γυμνό οφθαλμό. Όπως η άποψη της Ariel Conn, διευθύντριας επικοινωνιών και συμβούλου πολιτικής όπλων στο Ινστιτούτο «Future of Life», που υποστηρίζει ότι η τεχνολογία μπορεί να έχει δημιουργήσει μια «υπαρξιακή κρίση» για τον άνθρωπο τονίζοντας την σύνδεση που έχει η πρόοδός της με τον πόλεμο. Όπως και απόψεις που θίγουν το ζήτημα της παρακολούθησης και της παραβίασης της ιδιωτικότητας που διευκολύνεται χάρη στην εξέλιξη της τεχνολογίας.
Στην ουσία και οι δύο παραπάνω απόψεις, από την μία της αποθέωσης της επιστήμης και από την άλλη της απόδοσης σε αυτήν όλων των δεινών που επακολουθούν, είναι εξίσου επικίνδυνες. Και αυτό γιατί δεν είναι η επιστήμη και η τεχνολογία αυτές καθαυτές που πρέπει να μπουν στο προσκήνιο της κουβέντας. Αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσονται και εξελίσσονται. Εν τέλει ποιος ελέγχει και καθορίζει τι έρευνα θα γίνεται και ποια όχι και με ποιο κριτήριο. Αν απαντηθεί αυτό, είναι ξεκάθαρο ποια είναι τα όρια των θετικών πλευρών της εξέλιξης της επιστήμης και ποιος ευθύνεται για τα αρνητικά.
Η αλήθεια είναι ότι όσο κίνητρο για την έρευνα που γίνεται είναι το κέρδος των κατόχων των παραγωγικών μέσων αλλά και η καταστολή των λαών για την διατήρηση των πρώτων στην εξουσία, θα γίνει ξεκάθαρο ότι δεν φταίει η επιστήμη και η τεχνολογία αλλά το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα. Στο πλαίσιο μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας που στο επίκεντρο θα βρίσκεται η κάλυψη των συνεχώς διευρυμένων αναγκών των πραγματικών παραγωγών του πλούτου, τότε η εξέλιξη της επιστήμης μόνο οφέλη θα έχει να προσφέρει στην ανθρωπότητα.
Το ζητούμενο είναι να μην μπαίνει στον στενό κορσέ του σημερινού σάπιου συστήματος.
Η επιστήμη μπορεί να θεωρείται από πολλούς ως κάτι αντικειμενικό, που είναι ανεξάρτητη από το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται. Οι περισσότεροι δεν αμφισβητούν τα συμπεράσματά της, ενώ οι επιστήμονες αντιμετωπίζονται ως αυθεντίες, που ο λόγος τους έχει κύρος και δεν επιδέχεται κριτική.
Τα πράγματα δεν είναι τελικά έτσι. Η επιστήμη και η τεχνολογία δεν είναι κάτι που στέκεται πάνω από την κοινωνία η οποία (κοινωνία) δεν επιδρά καθόλου σε αυτές. Μια αντίθετη σκέψη θα μας οδηγούσε σε λανθασμένα μονοπάτια και σε μια στάση ανοχής του ρόλου που διαδραματίζει η επιστήμη στο σημερινό κοινωνικοοικονομικό σύστημα.
Στην πραγματικότητα θα ήταν μια επικίνδυνη αφαίρεση να αποκοπεί η επιστήμη από το έδαφος που αναπτύσσεται. Ο επιστήμονας ανεξάρτητα από την εικόνα που έχει για τον ρόλο του και την προσφορά του στην κοινωνία η έρευνά του εντάσσεται και περιορίζεται από τα όρια αυτού του συστήματος.
Γι’ αυτό τον λόγο χρειάζεται να συνειδητοποιήσει την θέση του σε αυτήν την κοινωνία και να εντάξει τον εαυτό του στην πάλη για την ανατροπή του κυρίαρχου συστήματος. Έτσι να πάψει να δέχεται να καρπώνονται τον κόπο του μια χούφτα παράσιτα και να παλέψει για έναν κόσμο που η επιστήμη του θα εντάσσεται στον σκοπό της ολόπλευρης βελτίωσης της ζωής του ανθρώπου μέσα από την συνεργασία με χιλιάδες άλλους επιστήμονες που παλεύουν για τον ίδιο σκοπό.
Πρασίνου Θεώνη
