Η λογική του «κόστους – οφέλους» που κυριαρχεί στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής και υιοθετείται από τις κυβερνήσεις όλων των «αποχρώσεων» αποδεικνύεται καταστροφική και στην περίπτωση της διαχείρισης των πυρκαγιών και της κλιματικής αλλαγής. Κάθε χρόνο όλο και μεγαλύτερες και πιο καταστροφικές πυρκαγιές πλήττουν τα πιο αναπτυγμένα ευρωπαϊκά κράτη, αποκαλύπτοντας πως το «φαινόμενο» δεν αφορά μεμονωμένα την «κακή διαχείριση» μιας κυβέρνησης, αλλά όλες τις κυβερνήσεις, από τις ακροδεξιές μέχρι τις σοσιαλδημοκρατικές.
Με αφορμή τις τεράστιες πυρκαγιές φέτος στην Ευρώπη – κυρίως Γαλλία, Ισπανία, Ελλάδα – έχουν ξεφυτρώσει πολλές αναλύσεις για το «οικονομικό κόστος» των πυρκαγιών και τις επιπτώσεις στο ΑΕΠ, δηλαδή στο ποσοστό και τον ρυθμό ανάπτυξης της καπιταλιστικής οικονομίας – πάντα σε σύγκριση και με ανταγωνιστικές καπιταλιστικές οικονομίες.
Η απάντηση που δίνουν αυτές οι αναλύσεις κυβερνήσεων, οργανώσεων, επιστημονικών ιδρυμάτων με δυο λόγια είναι η εξής: Οσο το κόστος της κατάσβεσης των πυρκαγιών και της αποκατάστασης των πληγεισών περιοχών δεν υπερβαίνει αυτό της πρόληψης και δεν μειώνει το ΑΕΠ σε βαθμό «μη διαχειρίσιμο», τότε δεν θα «σπαταλώνται» λεφτά του κράτους για ουσιαστικά μέτρα πρόληψης, προσλήψεις, υποδομές, υπηρεσίες, κ.λπ. Εξάλλου στον καπιταλισμό η οικονομία δεν σχεδιάζεται μακροπρόθεσμα με βάση τις κοινωνικές ανάγκες, αλλά επικρατεί ο νόμος του άμεσου, ευκαιριακού μέγιστου κέρδους για τους επιχειρηματίες. Σε αυτό το πλαίσιο μια πυρκαγιά δημιουργεί ακόμη και …ευκαιρίες ανάπτυξης.
Θέλοντας και μη, αυτά τα στοιχεία «κόστους – οφέλους» φέρνουν στην επιφάνεια την καρδιά του προβλήματος δηλαδή το τι θεωρείται «ανάπτυξη» στον καπιταλισμό: Κινητήριος δύναμη της οικονομίας δεν είναι η προστασία των ανθρώπων και του περιβάλλοντος, αλλά το επιχειρηματικό κέρδος. Αυτός ο νόμος εφαρμόζεται και στην προστασία του περιβάλλοντος από την κλιματική αλλαγή, στην πρόληψη, την αξιοποίηση της τεχνολογίας και της επιστήμης. Θα μπορούσαν να αναπτυχθούν ολόκληροι τομείς με μόνιμο επιστημονικό και άλλο προσωπικό, όμως από την «εξίσωση» θα απουσίαζε το καπιταλιστικό κέρδος…
«Διαχειρίσιμο» το κόστος …από τα 5 εκατ. στρέμματα καμένης γης
Σχεδόν 500.000 εκτάρια (5 εκατ. στρέμματα) έχουν καεί στην ΕΕ από τις αρχές του έτους με το οικονομικό κόστος να εκτιμάται στα 3,1 δισ. ευρώ μόνο για τις πέντε χώρες της Ευρωζώνης που έχουν πληγεί περισσότερο, Ισπανία, Γαλλία, Πορτογαλία, Ελλάδα και Ρουμανία.
Σύμφωνα με την εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η μέση ετήσια οικονομική επίπτωση των πυρκαγιών για ολόκληρη την ΕΕ ανέρχεται σε 2,5 δισ. ευρώ, κάτι που προβληματίζει μεν για τις δημοσιονομικές επιπτώσεις, θεωρείται ωστόσο «προβλεπόμενο» και «διαχειρίσιμο». Κυρίως αφορά στο «κόστος αποκατάστασης» των καμένων εκτάσεων, αποζημιώσεις για επιχειρήσεις και κατοίκους κλπ.
Για παράδειγμα, στη Γαλλία, το διαμέρισμα Ζιρόντ, σημαντικό κέντρο της αμυντικής και αεροδιαστημικής βιομηχανίας, επλήγη ιδιαίτερα φέτος τον Ιούλη. Οι πυρκαγιές ανάγκασαν εταιρείες, όπως η «Safran», η «Dassault Aviation» και η «ArianeGroup», να διακόψουν προσωρινά την παραγωγή τους και να απομακρύνουν το προσωπικό τους. Παράλληλα, απειλείται η φετινή παραγωγή κρασιού στο Μπορντό λόγω του καπνού, ενώ πλήγμα έχει δεχθεί και η καλλιέργεια στρειδιών στη λεκάνη του Αρκασόν. Ο τουρισμός, που αντιστοιχεί περίπου στο 7% του ΑΕΠ της Ζιρόντ, αντιμετωπίζει επίσης σοβαρές απώλειες.
Σύμφωνα με το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο της Ζιρόντ, τουλάχιστον 40.000 επιχειρήσεις έχουν επηρεαστεί άμεσα από τις πυρκαγιές. Από αυτές, 19.500 είχαν αναστείλει πλήρως τη λειτουργία τους έως τις 30 Ιούλη, ενώ 120.000 έως 150.000 εργαζόμενοι είχαν ενταχθεί σε πρόγραμμα επιδοτούμενης μερικής απασχόλησης.
Αλλοι αναλυτές ωστόσο σημειώνουν ότι η Ζιρόντ αντιπροσωπεύει μόνο το 2,5% της γαλλικής παραγωγής και ότι οι επιπτώσεις στη γαλλική καπιταλιστική οικονομία δεν θα είναι τόσο καταστροφικές.
Ισπανία: Ο τουρισμός σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο
Στην Ισπανία, σύμφωνα με το σύστημα παρατήρησης της Γης «Κοπέρνικος» της ΕΕ, περίπου 206.000 εκτάρια δασών έχουν ήδη καταστραφεί από τις φλόγες φέτος και έχει ξεκινήσει η συζήτηση για τις οικονομικές επιπτώσεις, από το άμεσο κόστος της κατάσβεσης αλλά και μακροπρόθεσμα.
Ακόμη δεν έχει υπολογιστεί το κόστος των φετινών πυρκαγιών στην ισπανική καπιταλιστική οικονομία όμως ενδεικτικά, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οικονομικές επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών στην Ισπανία το 2022 ανήλθαν σε περίπου 7,1 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 4,5% του ΑΕΠ της χώρας.
Η ισπανική εταιρεία δασικών υπηρεσιών «Forescat» έχει υπολογίσει ότι η καταπολέμηση και η κατάσβεση των δασικών πυρκαγιών κοστίζει περίπου 19.000 ευρώ ανά εκτάριο. Το 2025, σχεδόν 400.000 εκτάρια δάσους καταστράφηκαν από τις φλόγες στην Ισπανία, με το κόστος να ανέρχεται σε περίπου 7,6 δισ. ευρώ.
Στην Ισπανία, οι πυρκαγιές έφτασαν σε απόσταση μόλις 50 χιλιομέτρων από τη Μαδρίτη, καταστρέφοντας κατοικίες, επιχειρήσεις και οχήματα σε αγροτικές περιοχές. Η Ενωση Μικρών Αγροτών και Κτηνοτρόφων (UPA) εκτίμησε ότι έχουν ήδη χαθεί 18.500 εκτάρια παραγωγικής γης, κυρίως βοσκοτόπων.
«Ο τουρισμός έχει επίσης πληγεί σοβαρά. Δεδομένης της έντονης εξάρτησης της Ισπανίας από τον τουρισμό, η διακοπή αυτής της δραστηριότητας στις περιοχές που έχουν πληγεί από τις πυρκαγιές έχει ιδιαίτερα σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις», παρατηρούν στην DW οικονομολόγοι στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης. Ωστόσο, παρότι κάθε χρόνο οι πυρκαγιές στην Ισπανία είναι όλο και πιο καταστροφικές, κάθε χρόνο ο αριθμός των τουριστών και τα κέρδη στον τουρισμό σπάνε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο.
Σε αυτήν την περίπτωση το ισπανικό καπιταλιστικό κράτος και η κυβέρνηση υπολογίζουν πως έχει μικρότερη επίπτωση στο ΑΕΠ, και συνολικά στην ανάπτυξη, η αποζημίωση επιχειρήσεων του τουρισμού που επλήγησαν, απ’ ό,τι η ουσιαστική πρόληψη των πυρκαγιών, η φροντίδα των δασών κ.λπ., κάτι που θα απαιτούσε σταθερά κρατικά κονδύλια για προσωπικό και υποδομές.
Επιβραδύνεται λίγο η οικονομική ανάπτυξη…
Η οικονομολόγος με ειδίκευση στο κλίμα Σάρα Μάιερ, από το ελβετικό δημόσιο ερευνητικό πανεπιστήμιο ETH Ζυρίχης, εξέτασε λεπτομερώς τις οικονομικές απώλειες που προκάλεσαν οι πυρκαγιές στη Νότια Ευρώπη.
Τα ευρήματά της δείχνουν ότι στις περιοχές που επλήγησαν από τουλάχιστον μία πυρκαγιά, ο ρυθμός ανάπτυξης μειώθηκε κατά 0,11% έως 0,18%.
Σύμφωνα με μια μελέτη του 2023, η μείωση της ανάπτυξης ήταν μεγαλύτερη όταν εκδηλώνονταν ταυτόχρονα πολλές πυρκαγιές, φτάνοντας έως και το 4,5%, ανάλογα με την έκταση των πυρκαγιών.
Παρά το μέγεθος των καταστροφών, οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι επιπτώσεις δεν θα οδηγήσουν σε σημαντική μείωση του εθνικού ΑΕΠ των πληγεισών χωρών, σημειώνει ανάλυση των «Financial Times».
Εξάλλου πολλές σημαντικές επιπτώσεις, όπως οι επιπλέον νοσηλείες λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, δεν αποτιμώνται οικονομικά και συνήθως δεν περιλαμβάνονται στους σχετικούς υπολογισμούς.
…αλλά ορισμένοι κλάδοι αναπτύσσονται!
Ωστόσο υπάρχει και η …θετική επίδραση στο ΑΕΠ και ορισμένοι κλάδοι επωφελούνται από το «κόστος των πυρκαγιών».
Ο Αντριου Κένινγχαμ, επικεφαλής οικονομολόγος Ευρώπης στην «Capital Economics», επισημαίνει στους FT ότι «οι φυσικές καταστροφές μπορεί να έχουν ακόμη και μια παράδοξη βραχυπρόθεσμη θετική επίδραση στο ΑΕΠ», καθώς η κρατική βοήθεια και οι ασφαλιστικές αποζημιώσεις αυξάνουν τις δαπάνες για την ανοικοδόμηση.
Από την κατάσβεση των πυρκαγιών επωφελούνται ακόμη οι βιομηχανίες αεροσκαφών. Οικονομολόγοι υπογραμμίζουν την επιλογή των κυβερνήσεων να ενισχύουν το μεγάλο κεφάλαιο αγοράζοντας ή νοικιάζοντας αεροσκάφη πυρόσβεσης, αλλά, για παράδειγμα, να θεωρούν «πεταμένα λεφτά» την ανάπτυξη της δασοκομίας, την απομάκρυνση εύφλεκτων υλικών, όπως τα ξερά κλαδιά, από τα δάση, πριν ανάψει η πρώτη σπίθα.
Εδώ και δεκαετίες, η πολιτική της ΕΕ για τις πυρκαγιές και τα όποια κονδύλια στρέφονται στην αγορά αεροπλάνων, ελικοπτέρων, φορτηγών και μόλις τον Μάρτη του 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατάρτισε – στα «χαρτιά» – τη λεγόμενη «ολοκληρωμένη στρατηγική διαχείρισης κινδύνων πυρκαγιών», με μετάβαση προς ένα μοντέλο – υποτίθεται – με επίκεντρο την πρόληψη.
Στην Ισπανία έχει ξεσπάσει έντονη συζήτηση σχετικά με το κόστος των δασικών πυρκαγιών. Παρά τα μεγάλα λόγια για την κλιματική αλλαγή σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι δαπάνες για την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών στην Ισπανία μειώθηκαν από 364 εκατ. ευρώ το 2009 σε 144 εκατ. ευρώ το 2024. Κατά την ίδια περίοδο, οι ετήσιες δαπάνες για την καταπολέμηση και την κατάσβεση των πυρκαγιών παρέμειναν σταθερές στα 417 εκατ. ευρώ περίπου.
Αλλά και τα όποια κονδύλια δίνονται για πρόληψη από το καπιταλιστικό κράτος καταλήγουν σε επιχειρηματίες και το μεγάλο κεφάλαιο. Ενδεικτικά στη Γαλλία πέρσι τον Ιούλη η κυβέρνηση αποφάσισε να δώσει 40 εκατ. ευρώ ως επιχορήγηση σε ιδιοκτήτες δασών στη νοτιοανατολική Γαλλία για εξοπλισμό, έργα και υποδομές που σχετίζονται με την πρόληψη πυρκαγιών.
Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη» – 12/8/2026
