Η πολύνεκρη τραγωδία στα σύνορα Νεπάλ – Κίνας έχει προκαλέσει παγκόσμια συζήτηση για το αν θα μπορούσε να προβλεφθεί, αν υπήρχε δυνατότητα έγκαιρης προειδοποίησης κ.ά. Ας δούμε ορισμένα στοιχεία για το πόσο «ουρανοκατέβατη» ήταν τελικά η καταστροφή…
Η συνοριακή πύλη Γκιλόνγκ που πνίγηκε σε τόνους λάσπης και βράχων «ήταν γνωστό πως ήταν ευάλωτη σε πλημμύρες», μετέδιδαν ασιατικά ΜΜΕ λίγα 24ωρα μετά την τραγωδία. Τον περσινό Ιούλη, περιοχές στις όχθες του ποταμού Τρισούλι (παραπόταμοι του οποίου «φούσκωσαν» την περασμένη Τετάρτη) είχαν πλημμυρίσει ξανά, έπειτα από υπερχείλιση λίμνης σε παγετώνα της περιοχής, με νεκρούς και αγνοούμενους, αλλά και μεγάλες ζημιές σε κρίσιμες υποδομές, ενώ διακόπηκε και το εμπόριο απ’ τη μεθοριακή διάβαση. Σοβαρά προβλήματα καταγράφηκαν σε απόσταση άνω των 100 χιλιομέτρων προς τις εκβολές του ποταμού: Καταστράφηκαν έργα υδροηλεκτρικής ενέργειας, σταμάτησε η λειτουργία μονάδων ηλεκτροπαραγωγής κ.τ.λ.
* * *
Ερευνητικά κέντρα που παρακολουθούν το παγετωνικό οικοσύστημα του Θιβέτ διαπίστωναν τότε ότι «η καταστροφή προκλήθηκε όχι από βροχοπτώσεις, αλλά από την ταχεία αποστράγγιση» παγετωνικής λίμνης στην περιοχή, που είχε αναπτυχθεί πολύ γρηγορότερα από το αναμενόμενο, «μια υπενθύμιση των πολύπλοκων και διαδοχικών κινδύνων καθώς λιώνει η κρυόσφαιρα (σ.σ. το οικοσύστημα των παγετώνων) των Ιμαλαΐων». Σημείωναν επίσης ότι «οι νέες προσπάθειες για την παρακολούθηση» αυτών των λιμνών, «καθώς και άλλων πολλαπλών κινδύνων (…) μπορούν να προσφέρουν επιστημονικές γνώσεις και να βοηθήσουν στη βελτίωση της αξιολόγησης του κινδύνου και της ετοιμότητας για καταστροφές σε όλα τα Ιμαλάια…». Εκθέσεις του ΟΗΕ εντόπιζαν από χρόνια ότι τα χιονισμένα βουνά του Νεπάλ έχουν χάσει σχεδόν το 1/3 των πάγων τους.
Τα συστήματα προειδοποίησης αποδείχθηκαν ανεπαρκή την κρίσιμη ώρα. «Αν δεν εξετάζεται (συνολικότερα) μια περιοχή και δεν εντοπίζονται (νωρίτερα) παραμορφώσεις στο τοπίο, θα είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε πότε (ένα φαινόμενο) ξαφνικά ξεσπά», εξηγούσε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» συνεργάτης του αμερικανικού Κέντρου Stimson. Αλλοι επιστήμονες εφιστούν την προσοχή σε περιοχές που παραμένουν «τυφλές» και δεν παρακολουθούνται από τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες, ίσως επειδή δεν κατοικούνται ή δεν έχουν άμεσο οικονομικό ενδιαφέρον, αλλά οι συνθήκες που επικρατούν εκεί αλληλεπιδρούν με γειτονικές ζώνες και η μελέτη τους μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη και την έγκαιρη προειδοποίηση.
* * *
«Οι σεισμοί, οι κατολισθήσεις (…) θα μπορούσαν να συμβούν ακόμη και χωρίς την κλιματική αλλαγή», σημειώνει ο συνεργάτης του αμερικανικού ερευνητικού κέντρου και προσθέτει ότι οι μεταβολές στο κλίμα «είναι πρόσθετος παράγοντας που αυξάνει την ένταση τέτοιων γεγονότων…». Γι’ αυτό επιβάλλεται η ανάλογη προσαρμογή των συστημάτων προειδοποίησης και πρόληψης συνολικά, η οποία σκοντάφτει στην πολιτική του κόστους – οφέλους, στην αποσπασματικότητα της έρευνας λόγω εδαφικών αμφισβητήσεων στην ευρύτερη περιοχή των Ιμαλαΐων κ.τ.λ. Ομως, ακόμα κι αν δεν υπάρχει σήμερα «ένα ενιαίο δίκτυο που να μπορεί να βελτιστοποιηθεί για όλους τους κινδύνους» σε μια περιοχή, θα πρέπει να ρυθμιστεί «μια σειρά διαφορετικών συστημάτων που ανιχνεύουν ένα διαφορετικό μείγμα κινδύνου», αναφέρει ο συνεργάτης του Stimson.
Να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη ζώνη του Θιβέτ και ειδικά το μεθοριακό πέρασμα στη Γκιλόνγκ αναβαθμίζονται τα τελευταία χρόνια στη χάραξη των εμπορικών δρόμων που ακολουθούν τα κινέζικα μονοπώλια προς τη Δύση. Κι ενώ δαπανιούνται δισεκατομμύρια για υποδομές που διευκολύνουν τέτοια σχέδια, η ασφάλεια των κατοίκων και η ανθρώπινη ζωή παραμένουν σε μεγάλο κίνδυνο. Οι επιστήμονες προειδοποιούν για «υδάτινες βόμβες» (όπως αυτή που «εξερράγη» στις 26/8), που σημαίνει ότι καιροφυλακτεί ο κίνδυνος μιας νέας μεγάλης τραγωδίας.
* * *
Μπροστά στις εικόνες της μεγάλης καταστροφής, άλλοι επικαλούνται την κλιματική αλλαγή και παρουσιάζουν ως αναπόφευκτο τον θάνατο εκατοντάδων (ή και χιλιάδων) ανθρώπων και άλλοι αναμασούν το «όπου φτωχός και η μοίρα του», υπονοώντας ότι στον σύγχρονο καπιταλιστικό κόσμο δεν συμβαίνουν αυτά. Οπως κάθε καλοπροαίρετος άνθρωπος πρέπει να αναλογιστεί: Τα επιτεύγματα της επιστήμης και της τεχνολογίας που καλπάζουν, ενσωματώνονται με ασύλληπτους ρυθμούς στη φονική πολεμική βιομηχανία, στην εφιαλτική εξέλιξη των συστημάτων παρακολούθησης, στην αύξηση της παραγωγικότητας για την ένταση της εργασιακής εκμετάλλευσης.
Αντίθετα, ο προσανατολισμός της έρευνας και η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της ακόμα και για στοιχειώδη πρόληψη και προστασία του λαού από φυσικές απειλές φτάνουν μέχρι εκεί που δεν διαταράσσεται η σχέση κόστους – οφέλους για τα μονοπώλια και τα κράτη τους. Το είδαμε να συμβαίνει στις δυσπρόσιτες πλαγιές των Ιμαλαΐων, το είδαμε όμως και σε μεγαλουπόλεις των ΗΠΑ και της Ευρώπης, με χιλιάδες θύματα και απερίγραπτες καταστροφές…
Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη» – 1/9/2026
