Η αντιπαράθεση Τουρκίας και Ισραήλ αποκτά ολοένα πιο συγκεκριμένα στρατιωτικά και επιχειρησιακά χαρακτηριστικά καθώς οι δύο αστικές τάξεις συναντώνται πλέον με αντιτιθέμενα σχέδια στα ίδια πεδία όπου – μέσω του πολέμου – διαμορφώνεται η νέα ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Η ισραηλινή επίθεση στην αεροπορική βάση Αμπού Αλ Ντουχούρ της Συρίας στις 18 Αυγούστου αποτέλεσε χαρακτηριστικό επεισόδιο αυτής της εξέλιξης, με τον Αμερικανό πρέσβη στην Τουρκία να λέει ότι οι δύο χώρες βρέθηκαν «μια ανάσα από τον πόλεμο». Η σημασία της δεν βρίσκεται μόνο στο πλήγμα μιας στρατιωτικής εγκατάστασης, αλλά και στο γεγονός ότι αυτό έγινε σε μια περιοχή όπου η Τουρκία (μετά και την καταλυτικό ρόλο της στην ανατροπή του Ασαντ και στην επέλαση των τζιχαντιστών με τις ευλογίες των ΗΠΑ) έχει αναβαθμίσει της «μετοχές» της στον ευρωατλαντικό σχεδιασμό, διευρύνει αποφασιστικά τη στρατιωτική της παρουσία και τη δράση των μυστικών υπηρεσιών της, επιδιώκοντας την οικοδόμηση ενός ισχυρού κεντρικού κρατικού μηχανισμού και ενός τακτικού συριακού στρατού, βασικός όρος για τη δημιουργία μιας ζώνης περιφερειακής επιρροής.
Ταυτόχρονα το Ισραήλ – που θεωρεί την περιοχή δικό του «ζωτικό χώρο» – έσπευσε να επεκτείνει την κατοχή του μια ανάσα από τη Δαμασκό, ενώ επιδιώκει τη διατήρηση ελευθερίας στρατιωτικής δράσης στον συριακό εναέριο χώρο, επικαλούμενο την ανάγκη αντιμετώπισης απειλών που συνδέονται με το Ιράν, τη Χεζμπολάχ, την κατάσταση στα Υψίπεδα του Γκολάν και τις εξελίξεις στη νότια Συρία. Η ισραηλινή πλευρά αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη ανησυχία κάθε προσπάθεια συγκρότησης στρατιωτικής δομής στη Συρία, ιδιαίτερα όταν αυτή συνδέεται με την Τουρκία. Ετσι, αυτό που για την Αγκυρα αποτελεί διαδικασία «σταθεροποίησης και οικοδόμησης κρατικών δομών», για το Ισραήλ μετατρέπεται σε εν δυνάμει στρατηγική απειλή, καθώς θα περιόριζε πρωτίστως την ελευθερία δράσης της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας.
«Ο ένας πιέζει τα ευαίσθητα σημεία του άλλου»
Συνολικά στον ισραηλινό στρατηγικό σχεδιασμό η Αγκυρα αντιμετωπίζεται όλο και περισσότερο ως ο νέος μεγάλος περιφερειακός αντίπαλος, με την αντίληψη ότι η Τουρκία μπορεί να αποτελέσει για το Ισραήλ μια απειλή αντίστοιχης στρατηγικής σημασίας με εκείνη που αποτελεί το Ιράν. Και η εξέλιξη αυτή δεν περιορίζεται στη Συρία.
Στην Ανατολική Μεσόγειο η αντιπαράθεση αποκτά επίσης ολοένα πιο στρατιωτικό χαρακτήρα, με την εμπλοκή και της χώρας μας. Η συνεργασία Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου υπό την ομπρέλα των ΗΠΑ, η ενίσχυση της γαλλικής παρουσίας και οι ενεργειακές και στρατιωτικές συμφωνίες που διαμορφώνονται στην περιοχή αντιμετωπίζονται από την τουρκική αστική τάξη και τις διεκδικήσεις της στην περιοχή μέσα από το πρίσμα της «περικύκλωσης», όπως άλλωστε αποτυπώνεται και στις αντιδράσεις για την εγκατάσταση ισραηλινών συστημάτων στα νησιά του Αιγαίου, αλλά και στις ισραηλινές αιτιάσεις για την τουρκική κατοχή στην Κύπρο.
Οπως σημειώνει ανάλυση στον αμερικανικό ιστότοπο «War on the Rocks», η τουρκική ναυτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, οι περιπολίες και οι ασκήσεις αποτελούν μέσα για την επιβολή ενός διαφορετικού συσχετισμού δυνάμεων στις θαλάσσιες ζώνες όπου συγκλίνουν οι ενεργειακοί και στρατιωτικοί σχεδιασμοί Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Εδώ η σύγκρουση για τους υδρογονάνθρακες και τις θαλάσσιες ζώνες συνδέεται άμεσα με τον ευρύτερο ανταγωνισμό για τους δρόμους Ενέργειας και τις στρατιωτικές υποδομές της περιοχής.
Παράλληλα, όπως αναφέρει το δημοσίευμα η σύγκρουση έχει περάσει και στο πεδίο των μυστικών υπηρεσιών. Οι επιχειρήσεις των τουρκικών υπηρεσιών ασφαλείας εναντίον δικτύων που συνδέονται με τη Μοσάντ, αλλά και η προσπάθεια της τουρκικής πλευράς να περιορίσει την ισραηλινή επιχειρησιακή παρουσία σε Συρία, Ιράκ και Λίβανο, δείχνουν ότι οι δύο πλευρές επιχειρούν πλέον να εξουδετερώσουν η μία τα δίκτυα και τις δυνατότητες της άλλης.
Η αντιπαράθεση, επομένως, εξελίσσεται ταυτόχρονα σε τρία επίπεδα: Στη Συρία, στη θάλασσα και στον χώρο των πληροφοριών, γεγονός που κάνει την κατάσταση περισσότερο επικίνδυνη. Οι παλιές «ενδιάμεσες ζώνες», που επέτρεπαν στις δύο πλευρές να ανταγωνίζονται χωρίς άμεση στρατιωτική σύγκρουση, περιορίζονται. Οσο η Τουρκία επεκτείνει τη στρατιωτική της παρουσία στη Συρία και στην Ανατολική Μεσόγειο και όσο το Ισραήλ επιδιώκει να διατηρήσει ελευθερία στρατιωτικών επιχειρήσεων, τόσο αυξάνονται τα σημεία στα οποία οι στρατιωτικές τους δυνάμεις μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες. «Η κλιμάκωση αυτού του πολέμου των μυστικών υπηρεσιών αποδεικνύει ότι και τα “αόρατα” όρια ανάμεσα στις δύο χώρες έχουν πλέον εξαφανιστεί εντελώς. Βγαίνοντας από τη σκιά, η Τουρκία και το Ισραήλπιέζουν πλέον άμεσα τα ευαίσθητα σημεία ο ένας του άλλου», αναφέρει χαρακτηριστικά το άρθρο.
Επί της ουσίας το άρθρο επισημαίνει πως η «κόκκινη γραμμή» ανάμεσα στην Τουρκία και στο Ισραήλ γίνεται έτσι όλο και πιο δύσκολο να προσδιοριστεί και όσο μικραίνει ο χώρος ανάμεσα στις δύο στρατηγικές, όσο δύο ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις διεκδικούν επιρροή στους ίδιους χώρους, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος για την επόμενη σύγκρουση και η κλιμάκωση μπορεί να προκύψει όχι μόνο από έναν συνειδητό σχεδιασμό, αλλά και από τη δυναμική των ίδιων των ανταγωνισμών.
«Λάδι στη φωτιά» ο σχεδιασμός των ΗΠΑ
Σημαντική παράμετρος είναι και η στάση των ΗΠΑ. Το άρθρο επισημαίνει ότι η αμερικανική πλευρά δεν υιοθέτησε πλήρως το ισραηλινό αφήγημα για την τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση προχώρησε σε κινήσεις ενίσχυσης της διεθνούς νομιμοποίησης της νέας κυβέρνησης της Δαμασκού.
Αυτό – υπογραμμίζεται – δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ ταυτίζονται με την τουρκική πολιτική, δείχνει όμως ότι και η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διαμορφώσει τη δική της σχέση με τη νέα πραγματικότητα στη Συρία, και δεν είναι δεδομένο ότι θα ακολουθεί κάθε ισραηλινή επιλογή. Απέναντι σε αυτήν την εξέλιξη η Αγκυρα επιλέγει να μην απαντήσει άμεσα και συμμετρικά στις ισραηλινές επιθέσεις, επιδεικνύοντας – όπως αναφέρει το δημοσίευμα – «στρατηγική υπομονή», ώστε να μην παρασυρθεί σε μια στρατιωτική κλιμάκωση που θα μπορούσε να ανακόψει τον ευρύτερο σχεδιασμό της στη Συρία.
Αντίστοιχες είναι και οι ισορροπίες που επιχειρούν να κρατήσουν οι ΗΠΑ σε όλα τα μέτωπα όπου εξελίσσεται ο ανταγωνισμός ανάμεσα στο βασικό στήριγμά τους στη Μ. Ανατολή, το κράτος – δολοφόνο Ισραήλ, και στη στρατηγική και ΝΑΤΟική σύμμαχο Τουρκία, την ίδια ώρα που ο σχεδιασμός τους έχει βάλει «φωτιά στα τόπια» σε όλη την περιοχή από το Ορμούζ μέχρι την Ερυθρά και την Ανατ. Μεσόγειο, ενώ τροφοδοτεί παραπέρα και όλες τις υποκείμενες αιτίες της σύγκρουσης.
Μάχη για τους ενεργειακούς και εμπορικούς δρόμους
Τέτοια αιτία είναι για παράδειγμα η σύγκρουση για το πέρασμα των ενεργειακών και εμπορικών δρόμων, με το «Al Jazeera Centre for Studies» να σημειώνει χαρακτηριστικά: «Τα ενεργειακά και περιφερειακά έργα υποδομών αποτελούν (…) σημαντική περιοχή σύγκρουσης. Η Τουρκία αντιτίθεται σθεναρά στις πρωτοβουλίες που υποστηρίζονται από το Ισραήλ για τη μεταφορά φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω της Ελλάδας και της “ελληνικής Κύπρου” (sic), αποκλείοντας παράλληλα τις τουρκοκυπριακές διεκδικήσεις. Το Ισραήλ, με τη σειρά του, θεωρεί το έργο του Αναπτυξιακού Δρόμου της Τουρκίας με το Ιράκ αντίπαλο των διαδρόμων μεταφοράς που συνδέουν τον Κόλπο με τα ισραηλινά λιμάνια της Μεσογείου».
Δείχνοντας δε την επέκταση αυτής της σύγκρουσης και στους υπόλοιπους δρόμους μεταφοράς, επισημαίνει ότι «πρόσθετες τριβές έχουν προκύψει στο Κέρας της Αφρικής, όπου η Τουρκία θεωρεί τους αυξανόμενους δεσμούς του Ισραήλ με τη Σομαλιλάνδη, και τις αναφορές για πιθανές ισραηλινές στρατιωτικές εγκαταστάσεις κοντά στο Στενό Μπαμπ Ελ Μαντέμπ, άμεσες προκλήσεις για την εδαφική ακεραιότητα της Σομαλίας και για τα ίδια τα στρατηγικά συμφέροντα της Τουρκίας στην περιοχή».
Στρατηγική απειλή
Και απ’ αυτό το τελευταίο στοιχείο αναδεικνύεται ότι η σύγκρουση «αφορά την ευρύτερη ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή», όπως σημείωνε το προαναφερθέν σημείωμα, τονίζοντας: «Μετά τις στρατιωτικές επιτυχίες κατά της Χεζμπολάχ και την αυξημένη πίεση στο Ιράν, το Ισραήλ προσπάθησε να αναδιαμορφώσει το περιφερειακό στρατηγικό τοπίο προς όφελός του. Η Τουρκία απάντησε ενισχύοντας τη συνεργασία με το Πακιστάν, τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο, προωθώντας παράλληλα την ιδέα ενός περιφερειακού πλαισίου ασφάλειας που θα βασίζεται κυρίως στις μεγάλες μουσουλμανικές δυνάμεις», κίνηση την οποία «οι Ισραηλινοί πολιτικοί ερμηνεύουν όλο και περισσότερο ως τον σχηματισμό ενός περιφερειακού συνασπισμού που αποσκοπεί στην αντιμετώπιση της ισραηλινής επιρροής και στην αποτροπή της ισραηλινής στρατηγικής κυριαρχίας».
Σημειώνει ακόμα πως «αυτές οι αυξανόμενες διαφωνίες αντικατοπτρίζουν μακροπρόθεσμες αλλαγές στην τουρκική εξωτερική πολιτική και όχι πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις. (…) Καθώς η Τουρκία ενέτεινε την εμπλοκή της στις περιφερειακές υποθέσεις, τα συμφέροντά της συγκρούονταν όλο και περισσότερο με αυτά του Ισραήλ. Η Τουρκία άρχισε να ορίζει την εθνική της ασφάλεια με ευρύτερους όρους, που περιλαμβάνουν όχι μόνο την εδαφική άμυνα αλλά και τις περιφερειακές εμπορικές οδούς, την ενεργειακή ασφάλεια, τα δίκτυα μεταφορών, τις μετακινήσεις προσφύγων και τη σταθερότητα των γειτονικών αραβικών και μουσουλμανικών κρατών. Από την οπτική γωνία της Αγκυρας, οι ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες σε Παλαιστίνη, Συρία, Ιράκ και Ιράν, καθώς και οι συνεργασίες της στην Ανατολική Μεσόγειο, έχουν άμεσες συνέπειες για την ασφάλεια και τα οικονομικά συμφέροντα της Τουρκίας. Στο μεταξύ, το Ισραήλ αντιλαμβάνεται την αυξανόμενη περιφερειακή επιρροή και τις στρατιωτικές συνεργασίες της Τουρκίας ως μια αναδυόμενη στρατηγική απειλή».
Αυτή είναι η «ασφάλεια» των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών
Οπως αντιλαμβάνεται κανείς, και για την Ελλάδα οι εξελίξεις αυτές μόνο καθησυχαστικές δεν είναι. Η ολοένα βαθύτερη στρατιωτική εμπλοκή της χώρας στους σχεδιασμούς των ΗΠΑ – ΝΑΤΟ – ΕΕ στην Ανατολική Μεσόγειο και ο ανταγωνισμός των αστικών τάξεων Ελλάδας – Τουρκίας, η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ ως βασική επιλογή της αστικής τάξης στην προσπάθεια αναβάθμισής της, οι στρατιωτικές συμφωνίες και ασκήσεις με το κράτος – δολοφόνο και η συμμετοχή σε ένα πλέγμα υποδομών και ενεργειακών διαδρομών που συνδέονται με τους ευρύτερους ανταγωνισμούς, δεν θωρακίζουν τον λαό και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους.
Αντίθετα, εντάσσουν τον λαό πιο βαθιά στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης που εξελίσσεται όλο και περισσότερο σε κρίκο γενίκευσης του πολέμου από τον Περσικό Κόλπο και τη Μέση Ανατολή στην Ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερα. Η «ασφάλεια» που διαφημίζεται μέσα από τους ευρωατλαντικούς σχεδιασμούς και τις κολιγιές με το κράτος – δολοφόνο αποδεικνύεται έτσι όλο και περισσότερο παράγοντας έκθεσης του ελληνικού λαού στους κινδύνους ενός νέου πολεμικού μετώπου.
Οι αμερικανοΝΑΤΟικές και ισραηλινές στρατιωτικές υποδομές, οι βάσεις και οι συμφωνίες που παρουσιάζονται ως «ασπίδα ασφαλείας», είναι στην πραγματικότητα παράγοντες που σέρνουν τον λαό πιο βαθιά στους ανταγωνισμούς και στη συμμετοχή στον πόλεμο, στα ευρωατλαντικά σχέδια, με «αιχμή» και τη συνεργασία με το κράτος – δολοφόνο Ισραήλ. Ο ελληνικός λαός όχι μόνο δεν έχει να κερδίσει τίποτα από τη συμμετοχή σε αυτά, αντίθετα έχει δεκάδες λόγους τώρα να μπει πιο αποφασιστικά στον αγώνα ενάντια στην εμπλοκή και στους σχεδιασμούς της αστικής τάξης.
Αναδημοσίευση από το Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου 12-13/09
