Αφιέρωμα στον αγωνιστή εικαστικό Νίκο Ευγενίδη (1935-2008)

 «…τελικά η ομορφιά θα νικήσει!»

Πράγματι η ομορφιά θα νικήσει γιατί έχει την τέχνη μαζί της, έχει μαζί της, τα ποιο αγνά υλικά που συνδέονται με την ζωή των απλών και σεμνών ανθρώπων της εργασίας, τους εργαζόμενους, τους πραγματικούς γεννήτορες των αγαθών όπου γης.  Ο «Σκαπανέας», παντός λαγουμιού – σας παρουσιάζει έναν από τους σημαντικότερους εικαστικούς της χώρας μας, που συνδύασε την ατομική εικαστική δράση με την συλλογική δράση, τους πολιτικούς και κοινωνικές αγώνες για ένα κόσμο καλύτερο, ειρηνικό και δίκαιο, σοσιαλιστικό.

Αφιέρωμα του alt.gr

Στο  αφιέρωμα του alt.gr για τον εικαστικό – αγωνιστή της Ειρήνης Ν. Ευγενίδη, αναδημοσιεύουμε κείμενα που αντλήθηκαν από το αρχείο του ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ στο αφιέρωμα που του έγινε, λίγες ημέρες μετά το θάνατό του και το υπογράφη η δημοσιογράφος Ηλιάνα Μόρτογλου και από τη ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ, ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1885 ΤΕΥΧΟΣ 13, αφιέρωμα με φωτογραφίες με το κείμενο του συναδέλφου του και συναγωνιστή γλύπτη – ζωγράφου Χαράλαμπου Δαραδήμου, ο οποίος μας παραχώρησε το υλικό και τον ευχαριστούμε.

Ο Νίκος Ευγενίδης 

Θα θυμόμαστε πάντα τον ευαίσθητο άνθρωπο, το ανήσυχο πνεύμα, τη σεμνότητα και την ευγένεια που τον διέκριναν. Θα μας μείνει το βλέμμα, το χαμόγελο, η αγάπη του για τα μικρά και ταπεινά πράγματα, η απλότητά του. Πάνω απ’ όλα θα μας μείνει η αγωνιστικότητά του. Η απόφασή του ότι η ζωή είναι διαρκής αγώνας. Διαρκής στράτευση ενάντια στον καπιταλισμό για την εξάλειψη της αδικίας, της καταπίεσης, της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Γιατί, όπως έλεγε ο ίδιος, «τελικά η ομορφιά θα νικήσει!».

Μέλος του ΚΚΕ από το 1975, όπως έλεγε, που «δεν έπαψε ποτέ να είναι γνήσιος φορέας της πιο προοδευτικής ιδεολογίας της ανθρωπότητας», ο Ν. Ευγενίδης αγωνίστηκε μέχρι τέλους μέσα από τις γραμμές του. Πίστευε πως είναι «ο μόνος αληθινός υπερασπιστής του πιο δημοκρατικού πολιτεύματος, του κομμουνιστικού, και άρα των πραγματικών, πνευματικών και υλικών συμφερόντων του λαού της Ελλάδας, αλλά και της παγκόσμιας αξίας της ειρήνης και της προόδου όλων ανεξαιρέτως των λαών της Γης».

Δημιουργία του Νίκου Ευγενίδη

Ζωγράφος, ψηφιδογράφος και διακοσμητής, στην πολύχρονη εικαστική του πορεία, ασχολήθηκε με τη ζωγραφική, γλυπτική, αγιογραφία, νωπογραφία και ψηφιδωτό. 

Ο Νίκος Ευγενίδης (δεξιά) με την Κλειώ Μακρή (αριστερά) ενώ δουλεύουν το εκπληκτικό έργο του ψηφιδωτού, που κοσμεί την έδρα της ΚΕ του ΚΚΕ, σε σχέδιο του μεγάλου χαράκτη μας Τάσσου

Το μεγάλο ψηφιδωτό, σχέδιο του χαράκτη Τάσσου, που κοσμεί το φουαγιέ στο κτίριο του Κόμματος στον Περισσό, το υλοποίησε ο Νίκος Ευγενίδης. 

Ήταν πάντα «παρών» στους αγώνες του ΚΚΕ και των εικαστικών, για να αποκτήσει ο κλάδος υπόσταση. 

Με όλες του τις δυνάμεις, συμπορεύτηκε με την Επιτροπή Ειρήνης και τον Ελληνοκουβανικό Σύνδεσμο Φιλίας και Αλληλεγγύης.

Την πολύτιμη αυτή προσφορά την «ξεπλήρωσε» το ελληνικό κράτος με την αναλγησία του, αρνούμενο – ουσιαστικά – τη χορήγηση τιμητικής σύνταξης. Μιας σύνταξης, που παμψηφεί η αρμόδια επιτροπή του είχε απονείμει, αλλά δεν έλαβε από το 2002 μέχρι το 2007, γιατί – όπως απαιτούσε το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους – ήταν ήδη ασφαλισμένος αλλού! 

Με την αλλαγή του νόμου, μετά τους αγώνες των καλλιτεχνών, ο Ν. Ευγενίδης έλαβε, τελικά, τα χρήματα της σύνταξης, ένα μήνα πριν φύγει από τη ζωή!

Στην πρώτη γραμμή

Γεννημένος στην Καλογρέζα Ν. Ιωνίας το 1935, εισήχθη στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ) σε μικρή ηλικία ως εξαιρετικό ταλέντο. 

Σπούδασε ζωγραφική κοντά στον Γιάννη Μόραλη και αποφοίτησε από την ΑΣΚΤ το 1956. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος και μέλος του ΔΣ της Ένωσης Πτυχιούχων της ΑΣΚΤ (ΕΠΑΣΚΤ) που ιδρύθηκε το 1964.

Συμμετείχε στην οργάνωση του 1ου Συνεδρίου Εικαστικών Τεχνών το 1966 (συνέδριο – οδηγός για τις μετέπειτα εξελίξεις του χώρου των εικαστικών τεχνών). Μέλος της «Ομάδας Πρωτοβουλίας για την τροποποίηση του Ιδρυτικού Νόμου του ΕΕΤΕ» (φθινόπωρο 1974). Μέλος της «Επιτροπής Επεξεργασίας και ενέργειας» (Φλεβάρης 1975) και μέλος (1975-1981) της Επιτροπής Αγώνα για την τροποποίηση του Ιδρυτικού Νόμου του ΚΕΕ (σήμερα ΕΕΤΕ). 

Από τη θέση του γραμματέα του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, ο Ν. Ευγενίδης βοήθησε με όλες του τις δυνάμεις στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εικαστικών καλλιτεχνών.

Έργο του Ν. Ευγενίδη, με το οποίο συμμετείχε στη μεγάλη έκθεση εικαστικών τεχνών, στην Τεχνόπολη, προς τιμήν των 90χρονων του Κόμματος

Η συμμετοχή του στους αγώνες και στο λαϊκό κίνημα ξεκινά από τις γραμμές της ΕΔΑ, πριν το 1967. Το καλοκαίρι του 1975 έγινε μέλος του ΚΚΕ, ένα από τα τρία ιδρυτικά μέλη της ΚΟΒ Εικαστικών. Μέσα από τις γραμμές του, μέχρι το τέλος της ζωής του, αγωνίστηκε αταλάντευτα.

Η πρώτη ατομική έκθεση έργων του έγινε το 1966 στην Αίθουσα «Αρχιτεκτονική» με έργα ζωγραφικής και κατασκευών. Μία «κραυγή» καταγγελίας για την καταστροφή του περιβάλλοντος από την ασύδοτη ανάπτυξη του καπιταλισμού. Επίσης, συμμετείχε στις Πανελλήνιες στα 1960, 1963, 1965, 1967, 1975, ενώ παρουσίασε δουλειά του στην Μπιενάλε Νέων στο Παρίσι το 1976. Το 1977 πραγματοποίησε ατομική έκθεση στη «Σύγχρονη Εποχή» με ψηφιδωτά. Έργα εξαιρετικής ποιότητας, με ψηφίδες δικής του κατασκευής. 

Σημαντική στιγμή στην εικαστική του διαδρομή ήταν η οργάνωση, στο πλαίσιο της ΕΕΔΥΕ, του εικαστικού δρώμενου «με τη συμμετοχή του κοινού» με σκοπό τη συσκευασία και επιστροφή του αγάλματος του Τρούμαν, το 1984. 

Στο τέλος της δεκαετίας του ’70, συμμετείχε στο «Δεκαήμερο Ειρήνης», όπου ζωγράφισε στην Καισαριανή μεγάλη τοιχογραφία με θέμα το Πολυτεχνείο.

Θέλοντας να φέρει την Τέχνη κοντά στον απλό κόσμο, και ιδιαίτερα στους ανθρώπους που υποφέρουν, δίδαξε τη δεκαετία του ’60 ζωγραφική και ψηφιδωτό σε οικοτροφείο για τα ορφανά του πολέμου στη Θεσσαλονίκη. Επίσης, στο Πρόγραμμα πολιτιστικής επιμόρφωσης άνεργων γυναικών στο Αργος και την Αμαλιάδα, αλλά και στις φυλακές ανηλίκων στην Αυλώνα. Στα εικαστικά εργαστήρια των Δήμων Βύρωνα και Νίκαιας, ενώ πολύχρονη ήταν και η διδασκαλία του στο ψηφιδωτό και τη ζωγραφική, στο Εργαστήριο Τέχνης Αγ. Παρασκευής. Τα τελευταία χρόνια συμμετείχε στο Φεστιβάλ της ΚΝΕ, μεταφέροντας στους νέους κομμουνιστές τις πολύτιμες γνώσεις του για το ψηφιδωτό.

Πηγές: ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 28/12/1984,
ΜΗΝΙΑΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΕΧΝΗΣ ΤΕΥΧΟΣ 13Ο / 1985


Η συμμετοχή του Ν. Ευγενίδη στην εικαστική έκθεση για το 17ο Συνέδριο του Κόμματος

«Επιστρέφεται»

«Επιστρέφεται» Εικαστική παρέμβαση στο άγαλμα του Τρούμαν 

Ίσως το «Επιστρέφεται» του Ν. Ευγενίδη να ήταν από τις σημαντικότερες εικαστικές ζώσες παρεμβάσεις τα οποία καθόρισαν τις σχέσεις των εικαστικών τεχνών, των καλλιτεχνών, με τα λαϊκό κίνημα, τους μεταπολιτευτικούς αγώνες για την ειρήνη, 

Ο ίδιος, ο Ευγενίδης, βαθύς άγνωστης του όπλου που λέγεται τέχνη, αξιοποίησε στο έπακρο την μορφή στη μορφή του «αντικειμένου» που λέγεται Τρούμαν, αξιοποιώντας την δυναμική του λαϊκού κινήματος όπως γράφει ο συνάδελφος και συναγωνιστής του γλύπτης Χαράλαμπος Δαραδήμος που έζησε το δρώμενο ζεστό εν εξελίξει και το αποτύπωσε φωτογραφικά. 

Ο Γλύπτης Χαράλαμπος Δαραδήμος αισθανόμενος την ανάγκη ταυτοποίησης του έργου και της δράσης του Νίκου Ευγενίδη, σημειώνει σε επιστολή του που δημοσιεύτηκε στη «Μηναία Πολιτιστική Επιθεώρησης Τέχνης» στο Τεύχος 13 το 1985 για το αμπαλάρισμα του  Τρούμαν:

«Επιστρέφεται»

Πράξη κοινωνική, πράξη πολιτική, πράξη καλλιτεχνική.

Χωρίς τυμπανοκρουσίες και λόγια, δηλώσεις με βερμπαλιστικούς οραματισμούς.

Χωρίς τις κάθε λογής υποστηρίξεις με προθέσεις μανιώδους προβολής, και ετσιθελικής επιβολής νέων μεγάλων καλλιτεχνικών προβληματισμών και αναζητήσεων.

Τέτοιων που τις περισσότερες φορές θάβονται πριν αναπτυχθούν στην ασφυξία των γκαλερί και καλούν το κοινό σε χώρο που δεν «χωρά» το κοινό.

Χωρίς την μεγάλη υπογραφή  που προβάλλεται πριν το έργο υπάρξει και που «η συμμετοχή του κοινού» δεν έχει χώρο να βάλλει τη δική του υπογραφή.

Χωρίς τη φθορά της εμπορευματοποίησης της τέχνης και της μετατροπής της από κοινωνική αναγκαιότητα και λειτουργία σε επενδυτικό κεφάλαιο.

Χωρίς επίσημες προσκλήσεις, εμφανίσεις και λάμψεις εγκαινίων που εξατμίζονται σε λίγες σελίδες δημοσιότητας και φυλάσσονται ευλαβικά μουσειακά στοιχεία τεκμήρια πράξης κοινωνικής που τελικά δεν έδρασε κοινωνικά και που ξεχνιέται μαραζωμένη στα συρτάρια κάποια εναπομείνουσας καλλιτεχνικής αγωνίας.

Χωρίς λαβυρινθικές περιπλανήσεις, στο «υπερσώμα», στην «υπέρ ουσία», μιας «καθαρής τέχνης», αποδεσμευμένης από καταπιεστικές επιταγές των «πολλών» και έτσι χαρισματικά δοσμένης στον χαρισματικό δημιουργό της.

Χωρίς την έκρηξη της μοναξιάς και της απομόνωσης, που το αδιέξοδο της σημερινής σιωπής οδηγεί σε προκλητικούς εντυπωσιασμούς, αναζητώντας την χαμένη ταυτότητα του ανθρώπου στο βάθος, του καλλιτέχνη την όψη.

Αλλά…

Ζώντας κοντά στους ανθρώπους, ο καλλιτέχνης άνθρωπος πρώτα και αυτός με κοινούς τους πόθους και της αγωνίες για ένα καλύτερο μέλλον, ενεργοποιεί τις καλλιτεχνικές του δυνάμεις και γεννά  την ιδέα – ‘έργο, λύση, για τον κοινό σκοπό. Το περιεχόμενο που ξεπήδησε από την ανάγκη της αποτροπής του πυρηνικού ολέθρου, και της κατάλυσης του πιο υβριστικού για το λαό μας μα και για τους λαούς του κόσμου, συμβόλου που οδηγεί τον καλλιτέχνη σε αντιμετωπίσεις που ξεπερνούν τον παραδοσιακό τρόπο ζωγραφικής στο τελάρο.

Με τη σεμνότατα της συνείδησης ότι αυτό το έργο δεν μπορεί να υπάρξει, παρά μονάχα στα χέρια και την καρδιά των πολλών, σχεδιάζει και εκτελεί εκείνα τα στοιχεία που θα δώσουν μια νέα μορφή στη λαϊκή κινητοποίηση, μα και στον ίδιο μια νέα καλλιτεχνική εμπειρία, νέα διάσταση στην κοινωνική του συμμετοχή.

Η συμμετοχή του κοινού, έρχεται φυσιολογικά σαν απάντηση στο κάλεσμα μιας αυταπόδεικτης αναγκαιότητας. 

Αυτό… το «αντικείμενο» πρέπει να επιστραφεί»!
Και… «συσκευάστηκε»!

Ας μου επιτρέψει ο αγαπητός συνάδελφος και συναγωνιστής, να βάλλω εγώ την υπογραφή του, πλάι στο πλήθος των υπογραφών, που υπήρχαν σαν πράξη και όχι ως όνομα.

Νίκος Ευγενίδης : «Επιστρέφεται». Πράξη κοινωνική, πράξη πολιτική, πράξη καλλιτεχνική

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...