«Η φωνή του Αντώνη Καλογιάννη μου θυμίζει τα βουνά και τις θάλασσες της πατρίδας του»
Λουί Αραγκόν
Πέρασε κιόλας ένας χρόνος. Μια Πέμπτη του Φλεβάρη, που ο Αντώνης Καλογιάννης ξεκίνησε το ταξίδι του για την αιωνιότητα. Ποιος ξέρει; Ίσως για να βρεθεί με τόσους φίλους του, ίσως για να προετοιμάσει το δρόμο για το Μίκη, όπως τότε, το μακρινό 1970…
Ο Αντώνης Καλογιάννης, γέννημα-θρέμμα της Καισαριανής, γεννήθηκε στις 3 Αυγούστου 1940 και μεγάλωσε στην Καισαριανή. Από μικρός ήρθε σε επαφή με καταστάσεις όπως ο πόλεμος, ο μόχθος, οι στερήσεις, η φτώχεια αλλά και η ζεστή καρδιά και ο τρόπος ζωής των λαϊκών ανθρώπων της Καισαριανής. Της Καισαριανής, που δεν εγκατέλειψε ποτέ. Από νωρίς στο μεροκάματο, ως τσαγκάρης. Μεγαλώνοντας, ξεκίνησε να εργάζεται για το μεροκάματο ως τσαγκάρης. Όλα αυτά μέχρι το 1966, οπότε και θα άλλαζε η ζωή του άρδην.
Ο Αντώνης Καλογιάννης το 1966 εργαζόταν ως τσαγκάρης σε υπόγειο εργοστάσιο υποδημάτων στην περιοχή της Δεξαμενής, στο Κολωνάκι. Αγαπούσε, όμως και το τραγούδι. Και το αγαπούσε πολύ. Τραγουδούσε είτε κατά τη διάρκεια βραδινών εξόδων με φίλους ή με τους συναδέλφους του στη δουλειά.
Για καλή του τύχη, μια μέρα που τραγουδούσε στο υπόγειο εργοστάσιο, περνούσε από πάνω ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο Θεοδωράκης γοητεύτηκε από την ιδιαίτερη φωνή του Καλογιάννη. Κατέβηκε κάτω στο υπόγειο για να βρει αυτόν που τραγουδούσε. Η συνάντηση αυτή θα άλλαζε τη ζωή του Καλογιάννη για πάντα.
Ο Θεοδωράκης, προς έκπληξη του ίδιου του Καλογιάννη, ζήτησε να ξεκινήσουν τις πρόβες. Οι πετυχημένες πρόβες έφεραν σχεδόν αμέσως μια άλλη ονειρεμένη πρόταση: Να ακολουθήσει ο Καλογιάννης τον Μίκη Θεοδωράκη και την ορχήστρα του σε περιοδείες στο εξωτερικό, εγκαταλείποντας για πάντα το τσαγκαράδικο και τη βιοπάλη. Ο Καλογιάννης δέχτηκε και το όνειρο ξεκινούσε.
Από την Καισαριανή όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε, βρέθηκε στους μεγαλύτερους συναυλιακούς χώρους της Σοβιετικής Ένωσης, της Ευρώπης αλλά και της Αμερικής να ερμηνεύει υπό την καθοδήγηση του Μίκη Θεοδωράκη, στίχους του Σικελιανού, του Ρίτσου και του Σεφέρη.
Στις 21 Απριλίου 1967, επιβάλλεται η χούντα των συνταγματαρχών. Πολλοί εκδιώχθηκαν, συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτοπίστηκαν για τις πεποιθήσεις τους. Στην παρανομία ο Θεοδωράκης, για να συλληφθεί αργότερα, ενώ η Φαραντούρη φεύγει για το εξωτερικό, ακολουθούμενη από τον Καλογιάννη. Συγκροτούν ορχήστρα και αρχίζουν τις μουσικές αντιχουντικές περιοδείες τους.
Το 1970, ο Μίκης Θεοδωράκης αποφυλακίστηκε και έφυγε για το εξωτερικό για να βρει τον Καλογιάννη, τη Φαραντούρη. Μαζί συνέχισαν την αντίσταση με συναυλίες σε πάνω από 500 περιοδείες σε Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία.
Ξεχωριστές στιγμές στην καριέρα του είναι η ηχογράφηση του «Πνευματικού Εμβατηρίου» του Αγγελου Σικελιανού και της «Κατάσταση Πολιορκίας» το 1970, μαζί με την Μ. Φαραντούρη.
Ο Μίκης Θεοδωράκης συνέθεσε το «Πνευματικό Εμβατήριο» τον χειμώνα του 1969, στην ορεινή Ζάτουνα της Αρκαδίας, όπου βρισκόταν σε εξορία από το δικτατορικό καθεστώς. Πολλά από τα έργα που συνέθεσε εκεί τα ονόμασε Αρκαδίες και το συγκεκριμένο έχει τον γενικό τίτλο Αρκαδία V.
Εδώ όλο το έργο.
Η “Κατάσταση Πολιορκίας” είναι μελοποίηση ποιημάτων της Ρένας Χατζηδάκη (ψευδ. “Μαρίνα”), που ήταν συγκρατούμενη του Μίκη Θεοδωράκη στις φυλακές Αβέρωφ το 1968. Η σύνθεση έγινε στο σπίτι του συνθέτη στο Βραχάτι, αμέσως μετά την προσωρινή του αποφυλάκιση την ίδια χρονιά. Χρειάστηκε λίγες μόνο ώρες για να ολοκληρωθεί, γι αυτό ο συνθέτης το αποκαλεί, “τραγούδι-ποταμός”.
Το 1972, ο Αντώνης Καλογιάννης επιστρέφει στην Ελλάδα. Τραγουδά με τη Βίκυ Μοσχολιού στον δίσκο του Δήμου Μούτση «Συνοικισμός Α», που κυκλοφόρησε αυτή τη χρονιά.
Όλο το άλμπουμ εδώ
Ένα χαρακτηριστικό τραγούδι από το δίσκο, σε στίχους της Βαρβάρας Τσιμπούλη, «Σαν τι τραγούδι να σου πω».
Παλικάρι μου ποιο τραίνο
Πέρασε και ζήλεψες
Ήλιε μου κουράστηκες
Και νωρίς βασίλεψες
Άρχισε να εμφανίζεται και να τραγουδά σε μπουάτ στην Πλάκα. Όμως στοχοποιήθηκε από το δικτατορικό καθεστώς, συνελήφθη και φυλακίστηκε στα κρατητήρια της ΕΑΤ–ΕΣΑ για αρκετό καιρό.
Το 1974, μετά την πτώση της Χούντας, ο Καλογιάννης θα δώσει το παρών μαζί με τον Θεοδωράκη και άλλους καλλιτέχνες σε μια μεγαλειώδη αντιδικτατορική συναυλία στο Στάδιο Καραϊσκάκη αλλά και αλλού. Αυτές οι συναυλίες έγινα αφορμή να γυριστεί μια ταινία-ντοκιμαντέρ από το Νίκο Κούνδουρο, με τίτλο «Τραγούδια της Φωτιάς».
Εδώ το «Σφαγείο», σε στίχους και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη.
Μύρισε το σφαγείο μας θυμάρι
και το κελί μας κόκκινο ουρανό
Μύρισε το σφαγείο μας θυμάρι
και το κελί μας κόκκινο ουρανό
Χτυπούν το βράδυ στην ταράτσα τον Ανδρέα
μετρώ τους χτύπους το αίμα μετρώ
πίσω απ’ τον τοίχο πάλι θα ‘μαστε παρέα
τακ τακ εσύ τακ τακ εγώ
Που πάει να πει
σ’ αυτή τη γλώσσα τη βουβή
βαστάω γερά, κρατάω καλά
Το 1974 βγαίνει το άλμπουμ «Τα λιοτρόπια», ο μοναδικός μεγάλος δίσκος του συνθέτη Γιώργου Γιαννουλάτου, με τους στίχους των Πυθαγόρα και Παπασταματίου. Ερμηνεύουν η Πετρή Σαλπέα και ο Αντώνης Καλογιάννης. Όλο το άλμπουμ εδώ
Μετά την πτώση της χούντας, κάνει στροφή στο ερωτικό τραγούδι, εξυμνώντας την αγάπη, τον έρωτα και τη γυναίκα. Συνεργάστηκε με σπουδαίες μορφές του χώρου εκτός του Θεοδωράκη, όπως ο Μάριος Τόκας, ο Τάκης Μουσαφίρης, ο Αργύρης Κουνάδης, ο Δήμος Μούτσης, ο Ηλίας Ανδριόπουλος, ο Μίμης Πλέσσας, ο Σπύρος Παπαβασιλείου και ο Λάκης Τεάζης. Συνεργάστηκε και με σπουδαίες φωνές του τραγουδιού όπως της Μαρίας Φαραντούρη, της Βίκυς Μοσχολιού, της Μαρινέλας και της Άλκηστης Πρωτοψάλτη. Η πιο παραγωγική δεκαετία του Καλογιάννη ήταν αυτή του 1980. Είναι η δεκαετία που στράφηκε από το πολιτικό, στο ερωτικό τραγούδι.
Σε στίχους του Δημήτρη Χριστοδούλου και μουσική του Μίμη Πλέσσα, ο Αντώνης Καλογιάννης ερμηνεύει το άλμπουμ «Για Μια Σταγόνα Αλάτι». Όλο το άλμπουμ εδώ:
Όλα τα δισκογραφικά άλμπουμ που περιλαμβάνουν τραγούδια του:
Κάτι φταίει
Τα πρώτα μου τραγούδια
Ερωτικά
Σε κατάσταση πολιορκίας (1970)
Συνοικισμός Α’ (1972)
Για μια σταγόνα αλάτι (1973)
Τα λιοτρόπια (1974)
Τι ώρα να ναι
Τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη
Γράμματα στον Μακρυγιάννη (1979)
Τα σημερινά (1981)
Μικραίνει ο κόσμος (1983)
Μικρά ερωτικά (1984)
Και που λες Ευτυχία (1985)
Επικίνδυνα παιχνίδια (1990)
Σε ανύποπτο χρόνο (1991)
Αντίθετη Πορεία (1993)
Ιστορίες αγγέλων (1997)
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του, ο Αντώνης Καλογιάννης είχε πολλά προβλήματα υγείας ενώ οι δημόσιες εμφανίσεις του ήταν ελάχιστες. Στις 11 Φεβρουαρίου 2021, «προδόθηκε» από την καρδιά του και άφησε την τελευταία του πνοή, βυθίζοντας το πανελλήνιο σε θλίψη και συγκίνηση. Άφησε πίσω του 55 χρόνια σπουδαίας καριέρας, αγώνων, αγάπης και πάνω απ’ όλα σεμνότητας.
Ο Μίκης Θεοδωράκης είπε για τον χαμό του Καλογιάννη:
«Για τον Αντώνη Καλογιάννη 11.02.2021
Με τον Αντώνη Καλογιάννη συνδέθηκα στενά.
Σημάδεψε κυριολεκτικά το έργο μου δίνοντας πραγματικά μοναδικές ερμηνείες σε έργα όπως τα «Επιφάνια Αβέρωφ», το «Πνευματικό Εμβατήριο», η «Κατάσταση Πολιορκίας», ο «Ήλιος και Χρόνος», τα «Τραγούδια του Ανδρέα», τα «12 Λαϊκά», η «Νύχτα Θανάτου», τα «Γράμματα απ’ την Γερμανία» και σε τόσα άλλα τραγούδια…
Εκτός όμως από την πανέμορφη φωνή του που με συγκινούσε αφάνταστα, ταίριαζαν πολύ και οι χαρακτήρες μας. Ήμασταν φίλοι!
Σκέφτομαι ότι είναι πολύ άδικο που έφυγε πρώτος και με άφησε πίσω του να ζω με τις ωραίες μας αναμνήσεις, γεμάτες μουσική και αγάπη.
Αθήνα, 11.2.2021
Μίκης Θεοδωράκης».
Ο Αντώνης Καλογιάννης ήταν ένας πραγματικά εξαιρετικός τραγουδιστής. Σε κάθε ερμηνεία έδινε το στίγμα του. Προσωπικά, έχω πολλά να θυμάμαι, καθώς όπου έβρισκα δίσκο του, τον αγόραζα.
Δε μπορώ να ξεχάσω το Μουσικό Αύγουστο του 1977, στο θέατρο του Λυκαβηττού. Βγήκε στη σκηνή ντυμένος στα λευκά. Συνήθιζε να ερμηνεύει ντυμένος στα λευκά. Ο ίδιος γι αυτό είχε πει κάποτε:
«Στο μεσαίωνα το λευκό ήταν στοιχείο πένθους. Εγώ είχα πολλά να πενθήσω. Τη ζωή που φεύγει, αυτό που δεν πάει καλά, τους δικούς μου αγνοούμενους, τους άλλους στην εξορία. Λίγες ήταν οι χαρές».
Το 1983 ο Καλογιάννης ηχογράφησε, με ενορχήστρωση του Κώστα Κλάββα, δυο τραγούδια του συνθέτη και στιχουργού Νάσου Νανόπουλου (ή Νάκα), που κυκλοφόρησαν σε ένα 45άρι από την Polygram (με το label της Οlympic). Αυτά δεν έγιναν γνωστά.
Το πρώτο ήταν γραμμένο στο ρυθμό του χασαποσέρβικου κι είχε τον τίτλο «Δυο στάλες βροχή». Ένα κοινωνικό τραγούδι, με ένα είδος στίχου που, αν και στις προηγούμενες δεκαετίες γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση, στα μετέπειτα χρόνια αποτέλεσε, μάλλον, είδος προς εξαφάνιση.
Το δεύτερο, ήταν ο «Θρύλος», ένα ξεχωριστό ζεϊμπέκικο, που αναφέρεται σε κάποιο σπουδαίο τραγουδιστή, που κατέληξε να κάνει «αρπαχτές για κλάματα, μες στα ξενυχτάδικα της Καλαμαριάς»…
Το 1997, για τη συμπλήρωση των 80 χρόνων από την Οκτωβριανή Επανάσταση, είχε δηλώσει:
«Η Επανάσταση του Οκτώβρη του 1917, υπήρξε ένας κορυφαίος σταθμός στην πορεία των ανθρώπων όλης της Γης, για έναν καλύτερο κόσμο, για έναν κόσμο χωρίς ανισότητες, χωρίς πείνα, χωρίς φτώχεια, χωρίς πολέμους. Έναν κόσμο που το κάθε αύριο θα ήταν πάντα καλύτερο από τα χρόνια που μένουν πίσω. Ογδόντα χρόνια μετά τη μεγάλη στιγμή της ανθρώπινης ιστορίας, παρά τη μεγάλη πίκρα που άφησαν στην ψυχή μας τα όσα συνέβησαν τα τελευταία χρόνια, το μήνυμα της Οχτωβριανής Επανάστασης παραμένει πάντα επίκαιρο και ζεσταίνει τις καρδιές των ανθρώπων που ελπίζουν πως ο κόσμος δεν μπορεί να μείνει έτσι και πως θα ξημερώσει ένα καλύτερο αύριο.
Παράλληλα εύχομαι οι αγώνες του ΚΚΕ για τα δικαιώματα της εργατικής τάξης να συνεχιστούν. Πιστεύω ότι θα συνεχιστούν και χαιρετίζω την εφημερίδα του Κόμματος των εργαζομένων, των απλών ανθρώπων, τον “Ριζοσπάστη” και εύχομαι πάντα να είναι δυνατή και γενναία όπως ήταν μέχρι τώρα».
Κλείνω με κάποια τραγούδια που αγαπώ πολύ και που πολλές φορές σιγοτραγουδώ…
«Η φρεγάτα», σε στίχους το Βαγγέλη Γκούφα και μουσική του Αργύρη Κουνάδη, του 1975.
Ο καθρέφτης ζωγραφίζει το πορτραίτο της,
για τα κατσαρά της καίει το καμινέτο της,
φιγουρίνι ξεφυλλίζει για ένα φόρεμα,
ντεκολτέ να φανερώνει τ’ άσπρα της λαιμά,
το κραγιόν τα δυο της χείλια βάφει κρεμεζί,
να τα δει τ’ αγόρι απ’ τ’ αντίκρυ μαγαζί.
«Στην πλατεία Αβησσυνίας», σε στίχους Μάριου Ποντίκα και μουσική Αργύρη Κουνάδη.
«Μέρα μπαίνει, μέρα βγαίνει», μουσική Δημήτρης Λάγιος και στίχοι Φώντας Λάδης, από το δίσκο «Εδώ που γεννηθήκαμε»
Μέρα μπαίνει, μέρα βγαίνει,
στο τιμόνι, στο γιαπί.
Βάσανα, χαρές ντυμένη,
όμορφη που `ναι η ζωή.
«Βγήκ’ η ζωή μας στο σφυρί», στίχοι Φώντας Λάδης, μουσική Μίκης Θεοδωράκης, από το δίσκο «Γράμματα απ’ την Γερμανία»
Για μεροκάματο διπλό
τον ουρανό μας κρύψανε,
δεν έχει φως να ζήσουμε.
Η φτώχεια κει, η νύχτα εδώ,
μάνα, οι τόποι λείψανε
τη μοίρα μας να χτίσουμε.
«Ο Μέτοικος», από το δίσκο «Ο Αντώνης Καλογιάννης τραγουδάει Georges Moustaki», σε στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου
Σαν σύννεφο απ’ τον καιρό
μονάχο μες τον ουρανό
θα ‘ρθω ξανά κοντά σου
Μέσα σε κείνη τη βροχή
που σ’ άφησα κάποιο πρωί
κι έχασα τη ζωή μου
«Κράτησα τη ζωή μου», ποίηση Γιώργος Σεφέρης, μουσική Μίκης Θεοδωράκης
Κράτησα τὴ ζωή μου κράτησα τὴ ζωή μου ταξιδεύοντας
ἀνάμεσα στὰ κίτρινα δέντρα κατὰ τὸ πλάγιασμα τῆς βροχῆς
σὲ σιωπηλὲς πλαγιὲς φορτωμένες μὲ τὰ φύλλα τῆς ὀξιᾶς,
καμιὰ φωτιὰ στὴν κορυφή τους· βραδιάζει.
Σύνταξη – Επιμέλεια: Γιάννης Αγγέλου
Πηγές: www.rizospastis.gr, www.ogdoo.gr, www.maxmag.gr, www.lifo.gr
