Από τον Luis Daguerre στους μεγάλους φωτογράφους του 20ού αιώνα και της εποχής μας

Η Διεθνής Ημέρα Φωτογραφίας είναι ένα αφιέρωμα στον Luis Daguerre, τον εφευρέτη της πρώτης κάμερας στα τέλη του 19ου αιώνα.
Ο Γάλλος Luis Daguerre κατέγραψε το» daguerréotype» στις19-Αυγ-1839, μια εφεύρεση που είχε μεγαλύτερη σχέση με τη χημεία παρά με την τέχνη.
Πριν από το τέλος του 19ου αιώνα, η απλή αυτή συσκευή μετατράπηκε σε φωτογραφική μηχανή και, αργότερα, εξελίχθηκε σε πηγή καλλιτεχνικής δημιουργίας.

[σσ. Η νταγκεροτυπία ή δαγκεροτυπία (Daguerreotype, η λέξη προέρχεται από τα Γαλλικά: daguerréotype) υπήρξε η πρώτη πρακτική και εμπορική φωτογραφική διαδικασία και παρουσιάστηκε επίσημα από τον Λουί Νταγκέρ.
Η παραγωγή της ήταν εξέλιξη της ηλιογραφίας, εφεύρεσης του συνεργάτη του Joseph Nicéphore Niépce (Ζοζέφ Νιέπς).
Η διαδικασία παραγωγής νταγκεροτυπίας ξεκινά με την παράθεση των χάλκινων πλακών σε ιώδιο, όπου μέσω των αναθυμιάσεων διαμορφώνεται φωτοευαίσθητο ιωδίδιο του αργύρου. Οι πλάκες πρέπει να χρησιμοποιηθούν εντός μίας ώρας. Ακολούθως εκτίθενται από 10 έως 20 λεπτά στο φως, ανάλογα με τη διαθέσιμη φωτεινότητα.
Η εμφάνιση της εικόνας επιτυγχάνεται με την έκθεση της πλάκας σε υδράργυρο, θερμαινόμενο σε 75° C. Αυτό αναγκάζει τον υδράργυρο να συγχωνευτεί με το ασήμι. Έπειτα η εικόνα βυθίζεται σε θερμό διάλυμα κοινού άλατος και τελικά ξεπλένεται με καυτό αποσταγμένο νερό.
Εν ολίγοις όπως μια (μη ψηφιακή) φωτογραφία
Οι νταγκεροτυπίες δεν μπορούσαν να αναπαραχθούν σε αντίγραφα και οι επιφάνειες τους ήταν εξαιρετικά λεπτές, με συνέπεια για να μην καταστραφούν να καλύπτονται συχνά με γυαλί (lastra)
Η εικόνα που παραγόταν εμφάνιζε το πρότυπο σε αντεστραμμένη όψη, ανάλογη με την κατοπτρική αναπαράσταση. Επιπλέον οι χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνταν ήταν ιδιαίτερα τοξικές].

Ο Αυστραλός φωτογράφος Korske Ara αποφάσισε το 2007 να προτείνει αυτήν την ημερομηνία ως Παγκόσμια Ημέρα Φωτογραφίας.
Η ημερομηνία που ξεκίνησε ως η «ιδιοτροπία» ενός καλλιτέχνη, υιοθετήθηκε και έτσι κάθε χρόνο γίνονται αφιερώματα κλπ. που με τη σημερινή τεχνολογία – μέσω των κινητών τηλεφώνων, μια ειδικότητα που ήταν τέχνη υποβαθμίστηκε αφάνταστα (με τις selfies να δίνουν και να παίρνουν…)
Κάθε χρόνο τέτοια μέρα λοιπόν συνηθίζεται να παρουσιάζονται οι δέκα (ή και παραπάνω) «καλύτεροι φωτογράφοι» στην ιστορία.

Φυσικά το «καλύτεροι» είναι υποκειμενικό ως ταξικό μια που δεν υπάρχει «ουδέτερη τέχνη» και οι περισσό­τε­ρες –σχε­δόν όλες, οι ανα­λύ­σεις ακο­λου­θούν την αστι­κή πε­πα­τη­μέ­νη της «καθαρής» – «ελεύθερης» (βλ ατα­ξι­κήςθε­ώ­ρη­σης, που όταν τολμά να θίξει την ιε­ρό­τη­τα του εκ­με­ταλ­λευ­τι­κού συστή­μα­τος και μά­λι­στα κα­λώ­ντας σε ανα­τρο­πή του, τότε «μιαρά δε­σμευ­μέ­νη» είναι και μόνο για «το πυρ το αιώ­νιον και το σκό­τος το εξώ­τε­ρον».
Αλλά υπάρ­χει κα­θα­ρή τέχνη; Ακόμη και οι δη­μιουρ­γοί που απο­κλεί­ουν από το έργο τους τα κοινωνικοπολι­τι­κά θέ­μα­τα και φτιά­χνουν «ωραία, ανώ­φε­λα που­λιά» για τις «σκά­λες των αιώ­νων» όπως έγρα­φε ο Ρί­τσος – παίρ­νουν στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα θέση:
«Η τέχνη είναι πάντα κοι­νω­νι­κή λει­τουρ­γία. Οι στρα­τευ­μέ­νοι της απο­στρά­τευ­σης, εκεί­νοι που κάνουν απο­λί­τι­κη τέχνη στην ουσία κά­νουν πο­λι­τι­κή, δη­λα­δή τεί­νουν να απο­φύ­γουν μια πολιτική θέση και να συμ­βου­λέ­ψουν και τους άλ­λους να αδρα­νή­σουν».
Ο δε Μπρε­χτ έγρα­φε με το γνω­στό λιτό, κοφτό στιλ του ότι οι αστρά­τευ­τοι, είναι στρα­τευ­μέ­νοι στην άρχου­σα τάξη.

Με αυτή την εισαγωγή παρουσιάζουμε τους «10 καλύτερους» όπως τους είδε (με τις όποιες επιφυλάξεις από την πλευρά μας) το λατινοαμερικάνικο site telesurtv.net

1.  Aleksandr Ródchenko (Αλεξάντρ Ρόντσενκο)
Γεννήθηκε το 1891, στην τότε Ρωσική Αυτοκρατορία. Μετά την Μπολσεβίκικη Επανάσταση, αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι του Σουπρεματισμού του Καζίμιρ Μάλεβιτς, για να ενταχθεί αργότερα στον κονστρουκτιβισμό με El Lisitski  και Vladímir Tatlin (Βλαντίμιρ Τάτλιν), όπου θα ξεχώριζε με το φωτομοντάζ.
Ως μέρος του αριστερού καλλιτεχνικού κινήματος (LEF), βρέθηκε πολύ κοντά στον Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι.
(σσ. ο Σουπρεματισμός υπήρξε κίνημα ζωγραφικής, που πρωτοεμφανίσθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στη Ρωσία και μετέπειτα στην ΕΣΣΔ, παράλληλα με τον κονστρουκτιβισμό (καλλιτεχνικό ρεύμα, κυρίως στη ζωγραφική και τη γλυπτική, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1913-1930 με θεμελιωτές Τάτλιν Dewey, Piaget, Vygotsky, Bruner κά), λίγο μετά τον Ιταλικό Φουτουρισμό. Ο όρος σουπρεματισμός αποδίδει το νόημα της ανωτερότητας του «άδολου αισθήματος στη δημιουργική τέχνη».
Το έργο του Ρόντσενκο, που χαρακτηρίζεται από γραμμές, μηχανές και έντονες εκφράσεις του ανθρώπινου προσώπου, ξεπερνά τη φωτογραφία, περνάει από το σχεδιασμό, το κολάζ και φτάνει στις εγκαταστάσεις.
Πέθανε στη Σοβιετική Ένωση το 1956. Μερικά από τα σημαντικότερα κομμάτια του βρίσκονται σήμερα στο περίφημο Kuntsmuseum στο Βαντούζ του Λιχτενστάιν.

2. El Lisitski
Γεννήθηκε στην τότε τσαρική Ρωσική Αυτοκρατορία το 1890. Κατά την Μπολσεβίκικη Επανάσταση, ήταν μέρος του σημαντικού καλλιτεχνικού κύκλου γνωστού ως σχολή τέχνης του  Vitebsk και έγινε προσωπικός φίλος του Marc Chagall.
Μόλις γνώρισε τον Βλαντιμίρ Τάτλιν, όπως και ο Ρόντσενκο, ασπάστηκε τον κονστρουκτιβισμό, όπου ερμηνεύει ένα από τα σημαντικότερα έργα του, σμιλεύοντας και καρφώνοντας το λευκά με την κόκκινη σφήνα.
Ο Λιζίτσκι ήταν μάστορας της φωτομοντάζ και της (αυτο)προσωπογραφίας.
Αργότερα το έργο του απομακρύνθηκε από τη στρατευμένη τέχνη. Πέθανε από φυματίωση στη Σοβιετική Ένωση το 1941.

3. Tina Modotti (Τίνα Μοντότι)
Γεννήθηκε το 1896 στην Ιταλία, αλλά –παιδί ακόμη, η οικογένειά της μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κοριτσάκι η Modotti γνώρισε τον φωτογράφο Edward Weston, με τον οποίο ταξίδεψε στο Μεξικό.
Βυθισμένη στο θάνατο της Μεξικανικής Επανάστασης, έμεινε για χρόνια εκεί, όπου ριζοσπαστικοποιήθηκε και προσχώρησε στο Κομμουνιστικό Κόμμα. Συνόδευσε τον σύντροφό της Julio Antonio Mella (Χούλιο Αντόνιο Μέγια -από τους ιδρυτές του ΚΚ Κούβας) όταν αυτός (σε ηλικία 26 χρόνων δολοφονήθηκε το 1929.

Η φωτογραφία της χαρακτηρίστηκε από την ανυποχώρητη πολιτική δέσμευση. Μέλος της Διεθνούς Κόκκινης Βοήθειας πολέμησε στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο.
Πέθανε σε ταξί στην Πόλη του Μεξικού το 1942 κάτω από περίεργες συνθήκες που συνδέονταν με εκεί την πολιτική της εποχής. Στο μάρμαρο του τάφου του διαβάζεται ένα ποίημα που του αφιέρωσε ο Πάμπλο Νερούδα όταν έμαθε τον θάνατό της.

«Αγνό το γλυκό όνομά σου
στην αγνή και εύθραυστη ζωή σου:
γύρη μελισσών,
φωτιά χιόνι και σιωπή…»
Tina Modotti…
Y tu suave silencio se llena de raíces.
No dormirás en vano, hermana.
Puro es tu dulce nombre, pura es tu frágil vida,
de abeja, sombra, fuego, nieve, silencio, espuma,
de acero, línea, polen, se construyó tu férrea,
tu delgada estructura…
¡porque el Fuego no muere!
(γιατί η φωτιά δεν πεθαίνει)

4. Edward Weston (Έντουαρντ Γουέστον).
Γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1886. Το έργο του χαρακτηρίστηκε από την αφαίρεση σε φυσικά θέματα, τα οποία -μέχρι εκείνη τη στιγμή, ήταν μια αντανάκλαση ενός συντηρητικού ακαδημαϊσμού.
Στα πορτρέτα του, ξεχωρίζει η παρουσία όστρακων και ερήμων, που συνδέονται ταυτόχρονα με τον αισθησιασμό του γυναικείου σώματος.

Επηρέασε αρχικά την Tina Modotti, ενώ έγινε στενός φίλος της Frida Kahlo (Φρίντα Κάλο) και Diego Rivera (Ντιέγκο Ριβέρα). Πέθανε στην Καλιφόρνια το 1958.

5. Man Ray, του οποίου το αρχικό όνομα ήταν Emmanuel Radnitzky, γεννήθηκε το 1890 στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Μαζί με τους Γάλλους σουρεαλιστές καλλιτέχνες Marcel Duchamp και Francis Picabia, ίδρυσε το συγκρότημα New York Dada το 1917.

Μέχρι το 1921 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι ως μέρος των ομάδων της πρωτοπορίας του υπερρεαλισμού. Δούλεψε πολύ με τα φωτοευαίσθητα φωτογραφικά χαρτιά της εποχής.
Με την ναζιστική κατοχής στης Γαλλία και  επειδή προερχόταν από εβραϊκή οικογένεια, αναγκάστηκε να επιστρέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1940, ξαναγυρνώντας στο Παρίσι το 1951, όπου και πέθανε το 1976. Ο τάφος του βρίσκεται στο νεκροταφείο του Μονπαρνάς.

6. Robert Cappa (Ρόμπερτ Κάπα).
Ψευδώνυμο των φωτογράφων Endre Ernő (Ουγγαρία, 1913) και Gerda Taro –της οποίας το άλλο ψευδώνυμο ήταν η Gerta Pohorylle (Γερμανία 1910).
Αν και ήταν φωτορεπόρτερ καθ ‘όλη τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, κατά την η αραβο-ισραηλινή σύγκρουση και στην αρχή του πολέμου στο Βιετνάμ, το πιο αναγνωρισμένο έργο τους, και ίσως το πιο πολιτισμικά δημιουργικό, ήταν αυτό που έκαναν στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο.

Το «Miliciano español herido por una bala» (Ισπανός πολιτοφύλακας τραυματισμένος από σφαίρα), όπου καταγράφει τη στιγμή που ένας μαχητής πεθαίνει σε μάχη.
Λόγω της ομαδικής εργασίας τους Ernö και Taro, είναι σχεδόν αδύνατο να διευκρινιστεί η συγγραφή των έργων τους.

7. Henry Cartier-Bresson.
Γεννημένος στη Γαλλία το 1908, είναι γνωστός ως ένας από τους μεγαλύτερους φωτορεπόρτερ.
Το έργο του περιλαμβάνει τη Σοβιετική Ένωση και την Κίνα του Μάο, χώρες που, τότε, ήταν άγνωστες στον δυτικό καλλιτέχνη.

Το 1963 έφτασε στην Κούβα δημιουργώντας εικόνες που ακόμη και σήμερα, κάποιοι ειδικοί αποδίδουν σε Κουβανούς φωτογράφους της επαναστατικής περιόδου. Πέθανε στη γενέτειρά του το 2004.

8. Helmuth Newton (Χέλμουθ Νιούτον).
Αυστραλός που γεννήθηκε στη Γερμανία το 1920 και έγινε διάσημος για τη μετατροπή φωτογραφιών περιοδικών μόδας σε αληθινά έργα τέχνης.
Η αισθητική του χαρακτηρίζεται από τη χρήση σκιάς στο ανθρώπινο σώμα, την ίδια στιγμή που, μέσω γυμνών και ημίγυμνων, ενισχύει τον αισθησιασμό και τον ερωτισμό.

Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής το πέρασε στις ΗΠΑ δουλεύοντας για μεγάλα εκδοτικά όπως Harper’s Bazaar, Vogue Elle και πέθανε το 2003 στο Βερολίνο.
Την ίδια χρονιά δημιουργήθηκε το δικό του ίδρυμα στη Ζυρίχη της Ελβετίας, το οποίο συλλέγει το μεγαλύτερο μέρος της ιδιωτικής του

9. Alberto Korda, καλλιτεχνικό όνομα του Alberto Díaz Gutiérrez, γεννήθηκε στην Κούβα το 1928 και αφιέρωσε το έργο του στο θρίαμβο της επαναστατικής διαδικασίας.
Η πιο διάσημη φωτογραφία του είναι ο εμβληματικός Τσε Γκεβάρα με το ασημένιο αστέρι στον μαύρο μπερέ του.

Σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, αυτή η εικόνα είναι ένα από τα δέκα καλύτερα φωτογραφικά πορτρέτα όλων των εποχών και ίσως το πιο αναπαραγόμενο στην ιστορία.
Λήφθηκε σε μια πολιτική εκδήλωση το 1960, αρχικά φαινόταν και ο Jean-Paul Sartre.
Δεν πολυκυκλοφόρησε μέχρι το 1967, όταν ο Φιντέλ κήρυξε πανεθνικό πένθος με εκδηλώσεις για το θάνατο του Τσε και ταυτόχρονα έγινε εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης του Diario del Che στη Βολιβία.
Τη φωτογραφία εκμεταλλεύτηκαν για εμπορική προπαγάνδας 10άδες καπιταλιστικές πολυεθνικές και ο Κόρντα αναγκάστηκε να τις μηνύσει, σε αρκετές περιπτώσεις, δίνοντας πάντα το πολιτικό του στίγμα.
Ο Alberto Díaz Gutiérrez πέθανε στην Κούβα το 2001.

και η ιστορική (1959 – 1η χρονιάτης επανάστασης στην Κούβα

10. Miroslav Tichý (Μίροσλαβ Τίσι)

Γεννημένος το 1926 στην πρώην Τσεχοσλοβακία, ήταν ένας από τους πιο ασυνήθιστους φωτογράφους στην ιστορία της τέχνης. Αφού εισήχθη κατά τη νεολαία του σε διάφορα ψυχιατρικά νοσοκομεία, ο Tichy, περιφερόταν για χρόνια στην Πράγα, όπως ο τυπικός ψυχασθενής που έχει συνηθισμένα προβλήματα με την αστυνομία.
Αφού έφτιαξε τη δική του κάμερα με «σκουπίδια» (χαρτόνι, τσίγκο, κονσέρβες)  τράβηξε χιλιάδες φωτογραφίες στο χωριό του και πέριξ (Kyjov) και αφιερώθηκε στην παραγωγή ενός έργου που –βοηθούντος του marketing, είναι πλέον γνωστό παγκοσμίως και εκτίθεται σε σημαντικά μουσεία όπως το Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι ή το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Φρανκφούρτη.
Η αισθητική του Τσέχου φωτογράφου χαρακτηρίζεται από το «κλεφτό βλέμμα» όπου το μοντέλο αγνοεί ότι παρατηρείται (voyeurismo). Πέθανε στην Τσεχία το 2011.

(Ρητορική ερώτηση)
Υπάρ­χει τελικά, κα­θα­ρή τέχνη;
«Η τέχνη είναι πάντα κοι­νω­νι­κή λει­τουρ­γία. Οι στρα­τευ­μέ­νοι της απο­στρά­τευ­σης, εκεί­νοι που κάνουν απο­λί­τι­κη τέχνη στην ουσία κά­νουν πο­λι­τι­κή, δη­λα­δή τεί­νουν να απο­φύ­γουν μια πολιτική θέση και να συμ­βου­λέ­ψουν και τους άλ­λους να αδρα­νή­σουν», ή κατά Μπρε­χτ «οι αστρά­τευ­τοι, είναι στρα­τευ­μέ­νοι στην άρχου­σα τάξη»

Επιμέλεια Γιάννης Παπαγιάννης

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...