Γενικά οι δασικές πυρκαγιές σαν φαινόμενο και ο ρόλος τους στην εξελικτική διαδικασία της φύσης είναι απλά θέμα επιστημονικής έρευνας. Αυτό που έχει αξία από πρακτικής πλευράς είναι η δράση της σύγχρονης κοινωνίας, και η σχέση που διαμορφώνει με την φύση και ειδικότερα με το δάσος. Η πλήρης κυριαρχία και ο έλεγχος της κοινωνίας στο μέρος της φύσης που αφορά τα χερσαία φυσικά οικοσυστήματα είναι καθοριστικός παράγοντας που διαμορφώνει της συνθήκες εμφάνισης του φαινόμενου. Θα γίνει προσπάθεια να δοθεί όσο γίνεται πειστική εξήγηση του φαινομένου, που να αντανακλά την αντικειμενική πραγματικότητα, όπως αυτή διαμορφώνεται στη σχέση του φαινομένου με την πολιτική του διαχείριση, για να μην καλλιεργείται κλήμα παθητικότητας και μοιρολατρίας.
Έντονη ανησυχία και προβληματισμό προκαλούν πράγματι οι εξελίξεις στο φαινόμενο τον δασικών πυρκαγιών.Το θέμα δεν είναι απλό, είναι βαθιά κοινωνικό και αποκλειστικά πολιτικό ζήτημα. Διαμορφώθηκε κάτω από συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές και την αντίστοιχη κοινωνική δράση. Από την αρχή κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί η βάση πάνω στην οποία συντελείται η καταστροφή. Από την μια η εγκατάλειψη των δασών δημιουργεί εκρηκτικές καταστάσεις από την συσσώρευση (με τον χρόνο) καύσιμης ύλης στα δασικά οικοσυστήματα και από την άλλη η επιλογή αλλαγής χρήσης της δασικής γης με την εμπορευματοποίησή της. Και οι δυο παράμετροι λειτουργούν αλληλοενισχυόμενοι και αλληλοτροφοδοτούμενοι. Οποιαδήποτε ουσιαστική προσπάθεια για την προστασία των δασικών οικοσυστημάτων θα πρέπει να στοχεύει στην αποδυνάμωση των αιτιών που το καταστρέφουν. Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας, ότι η κατάσταση διαμορφώνεται κάτω από συγκεκριμένη ιδεολογικό-πολιτική επιρροή και δράση, η οποία δεν πρέπει να μένει στο απυρόβλητο. Δεν πρέπει δηλαδή οι πολιτικές επιλογές να θεωρούνται αναγκαίο κακό. Γιατί απλά η προοπτική της εξέλιξης του φαινομένου είναι άμεσα συνυφασμένη με την αντίστοιχη κοινωνική εξελικτική πορεία.
Η όλη κατάσταση που διαμορφώνεται δεν μπορεί να αναζητηθεί έξω από την μοναδική σχέση με το περιβάλλον που διαχρονικά η ύπαρξη της κοινωνικής ζωής, διαμορφώνει την οικονομική της βάση. Οι οικονομικές σχέσεις είναι αυτές που αντανακλούν στη διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος.
Ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας της κοινωνικής οργάνωσης για οικονομική επικράτηση, διαμορφώνει εχθρική στάση και συμπεριφορά απέναντι στην φύση, σε όλα τα επίπεδα και της μορφές της οικονομικής δραστηριότητας. Η οικονομική και πολιτική εξουσία που διαχειρίζεται τα της κοινωνικής ζωής έχει αποκλειστικά την ευθύνη για την επιταχυνόμενη διαδικασία υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος. Το θέμα δηλαδή δεν είναι τεχνοκρατικό, ούτε κάποιων ιδιαίτερων ικανοτήτων ή εξωκοινοτικών παραγόντων. Σήμερα η επιστήμη και η τεχνολογία δίνουν απαντήσεις σε όλα αυτά. Είναι ξεκάθαρο θέμα πολιτικής επιλογής.
Το όλο πρόβλημα γίνεται κατανοητό στην ανάδειξη της αντίθεσης:
Από την μια των όρων και των προϋποθέσεων για την προστασία και την οικολογική αναβάθμιση των δασικών οικοσυστημάτων στην χώρα μας και από την άλλη των όρων που διαμορφώνονται, για την εμπορευματοποίηση της δασικής γης, που επιλέγεται και με κάθε τρόπο επιβάλλει η πολιτική εξουσία, στα πλαίσια της ανάγκης για την αναπαραγωγή του κεφαλαίου. Είναι αυτή η αντίθεση που καθορίζει τις εξελίξεις και οδηγεί στην ένταση της υποβάθμισης και της απαξίωσης στην κοινωνική συνείδηση των δασών και του δασικού περιβάλλοντος. Η αντίθεση αυτή έχει αντικειμενική υπόσταση και η ανάλυσή της σε βάθος, θα δείξει πιο καθαρά την πολύπλευρη ουσία του προβλήματος. Η κάθε πλευρά αυτής της αντίθεσης διαμορφώνει και την αντίστοιχη σχέση της κοινωνικής αντίληψης για τον ρόλο του δάσους και του δασικού περιβάλλοντος στην κοινωνική ζωή και έχει σημασία η επικράτησή της στην καθημερινή πρακτική.
Η σιδερένιοι νομοί της καπιταλιστικής οικονομίας είναι αυτοί που σαρώνουν οτιδήποτε έχει σχέση με την ποιότητα της ζωής και το φυσικό περιβάλλον. Η αναγκαιότητα της εμπορευματοποίησης της δασικής γης είναι αυτή που υποβαθμίζει τον ρόλο του δάσους στην κοινωνική ζωή, γιατί απλά η ύπαρξή του λειτουργεί ανασταλτικά στην χρηματική απόδοση. Η διατήρηση της φυσικής βλάστησης και του ενιαίου του δασικού οικοσυστήματος δεν προσφέρεται για προσοδοφόρο οικονομική δραστηριότητα, δεν προσφέρεται για επενδύσεις. Το οικονομικό σύστημα για να αναπαραχθεί, για να συνεχίσει την ύπαρξη του, προϋποθέτει την υποβάθμιση της φύσης και της κοινωνικής ζωής και σε πολλές περιπτώσεις την άμεση καταστροφή του δάσους. Οποιοδήποτε χειρισμό του αστικού κράτους διαχρονικά και αν ψάξεις αυτό ακριβώς δείχνει. Αυτή η οικονομική πραγματικότητα προκαλεί σύγχυση από την οποία θα πρέπει να απαλλαγεί ο λαός. Όταν το οικονομικό σύστημα δεν υπηρετεί την κοινωνική ζωή φεύγει από την μέση. Από την άλλη η εξάρτηση της ζωής από το φυσικό περιβάλλον. Η πραγματικότητα αυτή επιβάλλεται κάθε φορά να γίνεται συγκεκριμένη και να εναρμονίζεται με τις αλλαγές που φέρνει η κοινωνική εξέλιξη. Η σχέση της δασόβιας και παραδασόβιας σύγχρονης κοινωνικής ανάπτυξης στην χώρα μας με το δάσος να είναι ουσιαστική και προσαρμοσμένη με την ύπαρξη και βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος. Γιατί απλά η δασοπονική δραστηριότητα, όταν ασκείται στην βάση των φυσικών νόμων, που η επιστήμη και η τεχνολογία σήμερα μπορούν να διασφαλίσουν, είναι οι μόνη οικονομική δραστηριότητα που η αύξηση της παραγωγής (εννοείται όχι με την έννοια της άμεσης χρηματικής απόδοσης, αλλά με αυτή της πολύμορφης επίδρασής του στην κοινωνική ζωή) ταυτίζεται με την βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος.
Ο σχεδιασμός της αντιπυρικής προστασίας αλλά και της αντιπλημμυρικής θωράκισης ξεκινά από την διαχείριση της φυτοκοινωνίας. Η σταθερότητα του δασικού οικοσυστήματος διασφαλίζεται μέσα από την ορθολογικά διαμορφωμένη δομή και σύνθεση της φυσικής βλάστησης, με φορέα την τοπική κοινωνία και την τεχνική καθοδήγηση του κράτους, μέσα από την αντίστοιχη οργάνωση της δασικής υπηρεσίας. Η ίδια η τοπική κοινωνία εγγυάται την ύπαρξη, την προστασία και την διαμόρφωση συνθηκών βελτιωτικής φυσικής διεργασίας στο δάσος. Στοιχείο της όλης διαχείρισης γίνεται και η πυροπροστασία και η δασοπυρόσβεση, ο σχεδιασμός της ενταγμένος στην ολική διαχείριση είναι άμεσος και αποτελεσματικός χωρίς τυμπανοκρουσίες εθελοντισμούς και ηρωισμούς. Η μέχρι τώρα αυθόρμητη και τυχαία δραστηριότητα στα δάση θα πρέπει να αντικατασταθεί από την οργανωμένη παρουσία με αποκλειστική ευθύνη του κράτους που έχει τον κυρίαρχο ρόλο. Αυτή την άλλη πραγματικότητα, την αναγκαιότητα της οποίας ο λαός θα πρέπει να συνειδητοποιήσει και να επιβάλει με τον αγώνα του.
Πιο συγκεκριμένα για την δασοπυρόσβεση
Ο προσανατολισμός στην καταστολή των δασικών πυρκαγιών, αντανακλά την υποκρισία και την ανευθυνότητα των διαχειριστών της καπιταλιστικής ανάπτυξης και δεν έχει σχέση με την ουσία της πυροπροστασίας. Πολλά και διάφορα ακούγονται και σχεδιάζονται κατά καιρούς για το θέμα από διάφορους ειδικούς και μη. Στα οποία επικρατεί η μονομέρεια η προχειρότητα και η αναποτελεσματικότητα, όπως με δραματικό τρόπο αποτυπώνεται στις εξελίξεις. Ο προσανατολισμός στην καταστολή επισφραγίστηκε με την επιλογή της μετάβασης της αρμοδιότητας της κατάσβεσης από την δασική υπηρεσία στο πυροσβεστικό σώμα, με παράλληλη κάλυψη της παρά πέρα αποδυνάμωσης, της όποιας κρατικής φροντίδας απέμεινε για την προστασία των δασών. Το δίλημμα για την αρμοδιότητα της κατάσβεσης είναι αποπροσανατολιστικό και ψεύτικο, όπως αποπροσανατολιστικός και ψεύτικος είναι και ο διαχωρισμός της πρόληψης από την καταστολή. Και είναι έτσι γιατί απλά η εξήγηση της καταστροφής αποδίδεται ή στην έλλειψη προληπτικών μέτρων ή στην αδυναμία καταστολής, διαχέοντας τις ευθύνες στον αντίστοιχο φορέα. Όμως σε μια ορθολογικά οργανωμένη πυροπροστασία η κατάσβεση έχει επικουρικό ρόλο. Η τεχνική της κατάσβεσης δεν μπορεί να θεωρηθεί και δεν μπορεί να οργανωθεί έξω από την τεχνική διαχείριση του δάσους και της φυσικής βλάστησης. Η έκταση και η πολυμορφία της δασικής επιφάνειας δημιουργούν σε κάθε περίπτωση διαφορετικές προϋποθέσεις για την συμπεριφορά της φωτιάς. Κάθε επεισόδιο έχει την δική του ταυτότητα.
Η μετάβαση της αρμοδιότητας δεν έχει σχέση με την ουσία του προβλήματος. Είναι πολιτική επιλογή που, κατά την άποψή μου, είχε στόχο να απαλλαγεί η κυβερνητική εξουσία, από ενοχλητικές καταστάσεις που κάθε τόσο αναδείχνονταν με την επικαιρότητα της πυρκαγιάς και το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης από τα ΜΜΕ. Αναδεικνύονταν οι ελλείψεις του κρατικού μηχανισμού και αποκαλυπτόταν η γύμνια του και ο ρόλος του, όχι μόνο στον τομέα της δασοπυρόσβεσης, αλλά γενικότερα της αντιδασικής του κουλτούρας, με την υποχρηματοδότηση, την υποστελέχωση και τις νομοθετικές επιλογές που βίωναν και βιώνουν οι εργαζόμενοι στην δασική υπηρεσία. Ενώ οι πλευρές αυτές δεν αφορούν τις αρμοδιότητες του Π.Σ. και οι εργαζόμενοι σε αυτό δεν έχουν την δυνατότητα να διαμαρτυρηθούν για τίποτα, γιατί απαγορεύεται από τον εσωτερικό τους κανονισμό. Η επιλογή αυτή διευκολύνθηκε από το γεγονός, ότι η δασοπροστασία ταυτίστηκε στην κοινωνική αντίληψη με την δασοπυρόσβεση και σαν πυρόσβεση αντανακλά στον ρόλο του Π.Σ.. Όμως την ουσία του φαινομένου δεν την προσδιορίζει η φωτιά σαν έννοια, αλλά η ύλη που καίγεται.
Εδώ θα πρέπει να γίνει ξεκάθαρο και να τονιστεί με έμφαση, ότι άλλο οι επιδιώξεις της κυβερνητικής εξουσίας και άλλο ο ρόλος του Π.Σ. και η κοινωνική του προσφορά. Πολύ δε περισσότερο άλλο οι ικανότητες και η διάθεση για προσφορά των εργαζομένων στο Π.Σ.. Αυτό που κρίνεται εδώ είναι οι κυβερνητικές επιλογές. Το Π.Σ., η ύπαρξή του, ο εξοπλισμός του, η εκπαίδευσή του, η διαμόρφωσή του σαν οργανισμός, η εμπειρία του από την ίδια του την αποστολή, διαμορφώθηκε και αντιστοιχεί στην πυροπροστασία αστικού συγκροτήματος, βιομηχανικών μονάδων, οικισμών και κατοικιών. Δεν σχετίζεται ούτε με τις φυσικές διεργασίες και καταστάσεις ούτε με την κοινωνική δραστηριότητα που διαμορφώνει σε κάθε περίπτωση πολύπλοκες συνθήκες από τις οποίες εξαρτάται η συμπεριφορά της πυρκαγιάς στο δάσος.
Επακόλουθο ήταν η αλλαγή της αρμοδιότητας να συνοδευτεί και με την απαραίτητη προσαρμογή στον τρόπο και την τεχνική της κατάσβεσης. Θα πρέπει να επαναληφθεί, για να μην δίνεται σημασία μεγαλύτερη από αυτή που έχει. Η κατάσβεση και η οποιαδήποτε τεχνική της δεν αποτρέπει την καταστροφή. Οι συνθήκες εμφάνισης και η εξέλιξη του επόμενου επεισοδίου, διαμορφώνονται ήδη από το αποτέλεσμα της προηγούμενης κατάσβεσης στην ίδια περιοχή. Απλά η φάση της κατάσβεσης εντυπωσιάζει και τραβά το γενικό ενδιαφέρον. Γι’ αυτό πολύ σύντομα και επιγραμματικά επισημαίνεται ότι η εξέλιξη στην τεχνική της κατάσβεσης αφορά:
α) την αυξημένη προσδοκία για την αποτελεσματικότητα της αεροπυρόσβεσης και την υπερβολική της χρήση, η δε επίγεια κατάσβεση περιορίζεται στην χρήση των πυροσβεστικών οχημάτων, με αποτέλεσμα την εντυπωσιακή άνοδο του κόστους κατάσβεσης. Δεν αναπτύσσονται τεχνικές που να ανταποκρίνονται στις συνθήκες του δασικού ανάγλυφου.
β) Το Π.Σ. είναι υποχρεωμένο να σχεδιάζει αποκλειστικά στα τυφλά και
γ) Η δυνατότητα άμεσης επέμβασης, η μοναδική παράμετρος της κατάσβεσης που είναι αποτελεσματική και ανέξοδη, όλο και απομακρύνεται.
Γενικά όμως τα ίδια στοιχειά, η ίδια κατάσταση προϋπήρχε και εξελισσόταν προς την ίδια κατεύθυνση, αλλά με άλλα γνωρίσματα. Με εσωτερικές αντιδράσεις και με σχετικά παράλληλη ανάδειξη της αιτίας και των επιπτώσεων. Απλά τώρα αυτά γίνονται αποδεκτά, αποσιωπώνται και παγιώνονται. Ο εντυπωσιασμός απαιτεί την “υπερπροσπάθεια” και τον “ηρωισμό”, αλλά όμως και υλικές απώλειες και θύματα.
Επανερχόμαστε στην ουσία του ζητήματος στην διαχρονική επιλογή της κεντρικής εξουσίας. Να τονίσουμε το καταστροφικό της υπόβαθρο και την αναλγησία της απέναντι στην φύση και τη ζωή. Επισημαίνεται πάλι ότι τα όποια διλήμματα είναι ψεύτικα και επικίνδυνα για τις εξελίξεις. Ο κρατικός μηχανισμός είναι ενιαίος και κάθε φορά προσαρμόζεται για να υπηρετεί τις επιλογές της εξουσίας. Αυτό που μένει στο κέντρο της προσοχής είναι ότι η κεντρική εξουσία επιμένει στην καταστροφική της επιλογή. Η υποβάθμιση των δασών και του Φ.Π. συνεχίζεται με επιταχυνόμενο ρυθμό και αυτό μας αφορά όλους. Η τραγωδία στο Μάτι δείχνει ανάγλυφα και με συνδυασμένη μορφή, αυτό ακριβώς για το οποίο “φροντίζει” χρόνια τώρα η κεντρική εξουσία. Είναι το αποτέλεσμα της διαχείρισης της δασικής γης χωρίς το δάσος. Και ενώ τέτοιες επικίνδυνες καταστάσεις προδιαγράφονται, η κυβέρνηση πάλι μας καθησυχάζει. Εξακολουθεί και μας διαβεβαιώνει για την ετοιμότητα του κρατικού μηχανισμού και για την συνδρομή και την αλληλεγγύη της ΕΕ.
Δημοσθένης Δημητρόπουλος
Δασολόγος
(Συνταξιούχος Δημ. Υπάλληλος με 23ετη συμμετοχή στην κατάσβεση Δασ. πυρκ. από θέση ευθύνης)
