Πριν λίγους μήνες, τον Φεβρουάριο του 2026, είδαν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας φωτογραφίες-ντοκουμέντα που αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν από τους ναζί κατακτητές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944.
Την ερχόμενη βδομάδα, στο 52ο Φεστιβάλ ΚΝΕ – «Οδηγητή», θα έχουμε για πρώτη φορά τη μοναδική ευκαιρία να δούμε από κοντά τις φωτογραφίες των ηρώων του λαού μας. Στην έκθεση αφιερωμένη στου 200 κομμουνιστές της Καισαριανής θα παρουσιαστεί σε υψηλής ανάλυσης αναπαραγωγές το φωτογραφικό υλικό από τις τελευταίες στιγμές των 200, μαζί με δύο φωτογραφίες από την εκτέλεση που δεν έχουν δημοσιευτεί ποτέ μέχρι σήμερα. Δίπλα τους, η έκθεση θα φέρει τον επισκέπτη σε επαφή με πολύτιμα τεκμήρια που φυλάσσονται στο Ιστορικό Αρχείο του ΚΚΕ, σημειώματα, γράμματα και προσωπικά αντικείμενα των 200 κομμουνιστών. Ανάμεσά τους, το μαντήλι με το τελευταίο σημείωμα του Σπήλιου Αμπελογιάννη, ενός από τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές που ήταν θαμμένο για χρόνια σ’ έναν τενεκέ στην αυλή ενός σπιτιού στον Κολωνό και παραδόθηκε από την οικογένειά του στο ΚΚΕ.
Αυτή την πρωτοβουλία «υποδέχονται» με συγκίνηση απόγονοι των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών στην Καισαριανή και καλούν τον λαό και τη νεολαία να δώσουν μαζικά το «παρών» στο Φεστιβάλ και την έκθεση, που πλαισιώνεται επίσης με σημειώματα εκτελεσμένων και υλικά από το Αρχείο του ΚΚΕ.
Ο Δ. Π. Κυριακούδης, απόγονος ενός εκ των 200 της Καισαριανής, εκφράζει τη χαρά του για την έκθεση των φωτογραφιών στο Φεστιβάλ και περιγράφει σε δήλωσή του:
«Ως απόγονος ενός εκ των 200, βίωσα τα πιο έντονα έως και συγκλονιστικά συναισθήματα εκείνο το πρωινό της 14ης του Φλεβάρη, όταν ήρθε στην επιφάνεια με τον πιο απρόσμενο και συνταρακτικό τρόπο η είδηση της δημοσίευσης, για πρώτη φορά έπειτα από 82 χρόνια, φωτογραφικού υλικού από τις τελευταίες στιγμές των 200 ηρώων κομμουνιστών που όδευαν προς τον θάνατο εκείνη την Πρωτομαγιά του 1944!
Σε μια μονάχα στιγμή και μέσα από καμιά δεκαριά φωτογραφίες, ένα από τα πιο εμβληματικά και σημαντικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής Ιστορίας πέρασε από το μεταφυσικό και το μυθικό στο πραγματικό! Οι άνθρωποι αυτοί, για τους οποίους μέχρι εκείνη τη στιγμή υπήρχαν χιλιάδες αναφορές σε ποιήματα, τραγούδια, χαρακτικά και ταινίες, απέκτησαν πρόσωπο και μάλιστα καθαρό όπως η ψυχή τους.
Πρόσωπα που αναδείκνυαν την ηθική ανωτερότητα των κομμουνιστών, το περίσσιο θάρρος τους και τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής που γνωρίζει ότι πεθαίνει για τα δίκαια αυτού του κόσμου. Πρόσωπα που ξεχείλιζαν από αξιοπρέπεια και έδειχναν τον δρόμο για μια άλλη ζωή, όντας σίγουροι ότι έπραξαν το καθήκον τους απέναντι στους εαυτούς τους, στις οικογένειές τους, στους συντρόφους τους και πάνω απ’ όλα στο Κόμμα τους, το ΚΚΕ.
Καλώ όλους, νέους και μεγαλύτερους, να επισκεφτούμε τον χώρο του Φεστιβάλ της ΚΝΕ, μιας νησίδας πολιτισμού, που παραμένει ζωντανή εδώ και 52 χρόνια, δείχνοντας ότι υπάρχει κι άλλος δρόμος, αυτός της αξιοπρέπειας, του αγώνα, του πολιτισμού και της ουσιαστικής μάθησης, της αλληλεγγύης, της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών, ο δρόμος του σοσιαλισμού – κομμουνισμού. Η παρουσία και συμμετοχή όλων μας θα μας δώσει την ευκαιρία να γνωρίσουμε καλύτερα τα πρόσωπα αυτών που σήκωσαν τον άνθρωπο ένα μπόι ψηλότερα εκείνη την Πρωτομαγιά του 1944, να νιώσουμε τη δύναμή τους και να αισθανθούμε ότι παραλαμβάνουμε τη σκυτάλη του αγώνα για την εκπλήρωση των σκοπών της θυσίας τους μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ!».
Αντίστοιχα η Αθηνά Ζύμαρη σημείωσε ότι «το 52ο Φεστιβάλ τιμά τη θυσία των 200 της Καισαριανής, τους δικούς μας ανθρώπους. Θα είμαστε όλοι εκεί»! Και αναλυτικά σημείωσε:
«Ως ανιψιά του εκτελεσμένου Χρήστου Ζάγκα, απευθύνω θερμό χαιρετισμό στην πρωτοβουλία της ΚΝΕ να πραγματοποιήσει έκθεση αφιέρωμα στους 200 της Καισαριανής. Με την κίνηση αυτή, η ΚΝΕ και το ΚΚΕ κρατούν ζωντανή όχι μόνο την ιστορική μνήμη αλλά και τα μηνύματα της πολιτικής διαθήκης των 200. Μιας διαθήκης που δεν αφορά μόνο εμάς ως συγγενείς. Άλλωστε οι ήρωες της Καισαριανής δεν ανήκουν σε εμάς, ούτε αποτελούν προσωπική υπόθεση. Αφορούν κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο που μπορεί να συναισθανθεί το μέγεθος και την αξία της θυσίας, αλλά και τη σημασία της στο σήμερα.
Κοιτάζοντας τα ντοκουμέντα της εκτέλεσης των 200, βλέπουμε στα πρόσωπα των μελλοθανάτων το θάρρος και το ανάστημα, σε βαθμό ασυνήθιστο, που μας συνταράσσει. Κι αν κάποιοι από εμάς βιώναμε μια ανώδυνη λήθη, ήρθε το πλήρωμα του χρόνου να θυμηθούμε ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, ποιοι είμαστε εμείς και τι μπορούμε να κάνουμε στο μέλλον ώστε να αξίζει στο ακέραιο ο αγώνας τους. Οι εκτελεσμένοι κομμουνιστές της Καισαριανής δεν ήταν μια λίστα από ονόματα. Είχανε προσδοκίες, όνειρα, και ανεκπλήρωτα σχέδια. Ήταν άφοβοι, αλύγιστοι, έκαναν τον θάνατό τους ανεξίτηλο αποτύπωμα ελπίδας. Κάθε σημείωμα, γράμμα, προσωπικό αντικείμενο μάς υπενθυμίζει πως άφηναν πίσω οικογένειες, φίλους, ζωές ολόκληρες. Ωστόσο αυτές ήταν ζωές βιωμένες με νόημα. Αυτό το νόημα που βρίσκει κανείς όταν φλέγεται από το όραμα ενός κόσμου καλύτερου. Ενός κόσμου που δεν προοριζόταν για τους ίδιους αλλά για τον αδελφό, τον σύντροφο, ολόκληρη την κοινωνία, τότε και τώρα. Με γνώμονα τη θυσία τους, σήμερα εμείς καλούμαστε να τιμήσουμε αυτό το όραμα και να το κάνουμε πράξη.
Οι άνθρωποι αυτοί, οι δικοί μας ήρωες, έζησαν την κάθε ημέρα παίρνοντας την ίδια απόφαση, να μείνουν ελεύθεροι και ακέραιοι, πιστοί στα ιδανικά τους μέχρι το τέλος. Αυτό ήταν το δώρο τους στις επόμενες γενιές. Ένα υπόδειγμα τού πώς να ζει κανείς με το κεφάλι ψηλά, να παλεύει για τα ιδανικά του και να μην εγκαταλείπει τον αγώνα. Ας μην ξεχνάμε ότι οι 200 της Καισαριανής, αλλά και τόσοι άλλοι σύντροφοί τους, με μια υπογραφή μπορούσαν να πάρουν τον δρόμο για το σπίτι. Αρνήθηκαν γιατί αυτός ήταν ο δρόμος προς την υποταγή, αντ’ αυτού επέλεξαν τους βασανισμούς και τον θάνατο. Κι αυτό ήταν μια πολιτική απόφαση, μια απόφαση που δεν κλονίστηκε ποτέ, μέχρι τέλους. Αυτός ο θάνατος όμως γράφτηκε στην Ιστορία. Και έγινε σημείο αναφοράς, υπόδειγμα ζωής αλλά και χρέος. Κι αυτό το χρέος είναι δικό μας, οφείλουμε να το ξεπληρώσουμε όχι μόνο για εκείνους αλλά και για τα παιδιά μας.
Οι φωτογραφίες αυτές δεν προκαλούν μόνο δέος και συγκίνηση, ήρθαν να μας ταρακουνήσουν, να μας ξεβολέψουν. Να μας θυμίσουν τη δική μας υποχρέωση. Για να έχει νόημα ο αγώνας τους και ο θάνατός τους ας αναρωτηθούμε τι μπορούμε να κάνουμε εμείς σήμερα. Κι αν δεν βρίσκουμε κίνητρο, κι αν νομίζουμε πως ζούμε σε έναν κόσμο άνεσης, ας στρέψουμε το βλέμμα πέρα από τον δικό μας μικρόκοσμο. Βία, ανισότητα, εκμετάλλευση, νόμοι που φέρνουν εργασιακό Μεσαίωνα και πέρα από τη γειτονιά μας ένας κόσμος που ματώνει για να εξυπηρετηθούν τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα του κεφαλαίου. Ας μην γελιόμαστε, το σήμερα δεν αποτελεί εγγύηση μιας εύκολης ζωής. Όπως τότε και τώρα, μαίνεται μια άνιση μάχη ανάμεσα στους ισχυρούς και τον Λαό.
Δεν υπάρχουν πλέον δικαιολογίες, ο δρόμος της αξιοπρέπειας και της ακεραιότητας είναι ο δρόμος του αγώνα. Και μόνο έτσι μπορούμε να γίνουμε ο φόβος του καταπιεστή. Αυτή η υποχρέωση δεν είναι μόνο απέναντι στον εαυτό μας, αλλά και σε όλους τους άλλους. Για μια δίκαιη, ανθρώπινη κοινωνία. Κι εντέλει όπως τότε, εκείνη την Πρωτομαγιά του ’44, και τόσες άλλες ματωμένες Πρωτομαγιές, οι 200 Κομμουνιστές της Καισαριανής έπεσαν με το κεφάλι ψηλά και τις γροθιές υψωμένες, για έναν ολόκληρο κόσμο, χαρίζοντας τα νιάτα τους και την ίδια τους τη ζωή. Κι αν γι’ αυτούς υπέρτατη θυσία δεν ήταν η ζωή τους αλλά η προάσπιση των ιδανικών τους μέχρι τον θάνατο ας κάνουμε αυτή τη θυσία να μην είναι μάταιη.Η συμμετοχή μας στο Φεστιβάλ, στην έκθεση μνήμης της ΚΝΕ για τους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές της Καισαριανής είναι απαραίτητη στη συμβολή διατήρησης του αγώνα και της θυσίας τους. Ας μην αφήσουμε να πάει χαμένη η ευκαιρία να δούμε την καταγραφή της Ιστορίας. Είναι η δική μας Ιστορία».
«Νέοι και νέες, ελάτε να κοιτάξουμε την Ιστορία στα μάτια…», καλεί επίσης ο Ιωαννης Τερζης, από την Κομματική Οργάνωση Πειραιά και αναλυτικά σημειώνει:
«Στο 52ο Φεστιβάλ της ΚΝΕ και του “Οδηγητή” στο παρκο Τριτση, φιλοξενείται μια έκθεση που δεν πρέπει να προσπεράσει κανένας μας.
Μια έκθεση για τους 200 εκτελεσθέντες κομμουνιστές της Καισαριανής. Για εκείνους που την Πρωτομαγιά του 1944 οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα, επειδή δεν λύγισαν. Επειδή κράτησαν ψηλά τα ιδανικά τους, ακόμα και μπροστά στον θάνατο.
Για πρώτη φορά, μετά από 80 και πλέον χρόνια, μπορούμε να δούμε τα πρόσωπά τους. Τα πρόσωπα ανθρώπων που έζησαν, αγάπησαν, ονειρεύτηκαν. Νέων ανθρώπων που είχαν μπροστά τους μια ολόκληρη ζωή και όμως στάθηκαν όρθιοι, για να μην υποταχθούν.
Ανάμεσά τους και ο συγγενής μου ο Κωνσταντίνος Κλαμπατσέας. Μόλις 28 ετών. Ένας νέος άνθρωπος, με σπουδές, με όνειρα, με τη ζωή μπροστά του. Θα μπορούσε να διαλέξει τον δρόμο της προσωπικής ασφάλειας.
Διάλεξε όμως τον δρόμο της συλλογικής πάλης, της αξιοπρέπειας, της υπεράσπισης του λαού.
Μας λένε συνέχεια, με μια βολική γενικότητα, ότι ήταν απλώς “Έλληνες πατριώτες”, προσπαθώντας να σβήσουν την αλήθεια. Όμως η ιστορία δεν παραχαράσσεται. Οι 200 της Καισαριανής δεν βρέθηκαν εκεί τυχαία. Ήταν όλοι τους πολιτικοί κρατούμενοι, διωκόμενοι ήδη από το δικτατορικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου του Μεταξά. Ήταν πρωτοπόροι αγωνιστές, συνδικαλιστές, μέλη του ΚΚΕ. Αυτή ακριβώς η ιδιότητά τους και η άρνηση τους να υπογράψουν δήλωση μετάνοιας ήταν αυτά που σφράγισαν τη μοίρα τους.
Σήμερα, που τόσα νέα παιδιά μεγαλώνουν με την ανασφάλεια, την αγωνία για το αύριο και την προσπάθεια να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους, χωρίς πρότυπα που να τους δείχνουν ότι αξίζει να παλεύεις για κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό σου, αξίζει να σταθούμε μπροστά σε αυτά τα πρόσωπα.
Να δούμε τα βλέμματά τους. Να γνωρίσουμε τις ιστορίες τους. Να αναρωτηθούμε τι τους έδινε αυτή τη δύναμη και να αντλήσουμε και εμείς μια στάλα από αυτήν.
Γιατί μπορεί να χρειαστεί κάποτε να περπατήσουμε κι εμείς τον δικό τους δρόμο.
Θα χρειαστεί κι εμείς να σταθούμε απέναντι στην αδικία, στην εκμετάλλευση, στον πόλεμο, σε όλα όσα μας στερούν το δικαίωμα να ζήσουμε όπως μας αξίζει.
Όμως εμείς ξέρουμε τα βήματα. Μας τα έδειξαν εκείνοι.
Μας τα έδειξαν με τη ζωή τους. Με την αγάπη τους για τον άνθρωπο. Με την πίστη τους και την ιδεολογία τους πως ο κόσμος μπορεί να γίνει καλύτερος.
Μας τα έδειξαν με το πόσο πολύ αγαπούσαν τη ζωή, που έδωσαν τη δική τους για να ανθρωπέψει ο άνθρωπος.
Αυτό είναι το μεγαλείο τους. Δεν θυσιάστηκαν επειδή δεν αγαπούσαν τη ζωή. Θυσιάστηκαν ακριβώς επειδή την αγαπούσαν τόσο πολύ, που ήθελαν να μπορούν να τη ζήσουν όλοι οι άνθρωποι με αξιοπρέπεια, ελευθερία και δικαιοσύνη.
Μην αφήσουμε τη μνήμη τους να γίνει απλώς μια σελίδα σε ένα βιβλίο.
Ελάτε στην έκθεση για τους 200 της Καισαριανής, στο 52ο Φεστιβάλ της ΚΝΕ.
Ελάτε να τους γνωρίσουμε. Να τους τιμήσουμε. Να κρατήσουμε ζωντανή την ιστορία τους.
Να πάρουμε δύναμη από τα βλέμματά τους και να συνεχίσουμε τον δρόμο που εκείνοι άνοιξαν.
Γιατί οι 200 της Καισαριανής δεν είναι μόνο το παρελθόν μας.Είναι η δύναμη που μας δείχνει πώς να βαδίσουμε στο μέλλον.
“Μην καρτεράτε να λυγίσουμε ούτε για μια στιγμή… έχουμε τη ζωή πολύ, μα πάρα πολύ αγαπήσει”!»
