Του Κώστα Γουλιάμου, τακτικού μέλους της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην Πρύτανη του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου
Στο επίκεντρο των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο αναμένεται να βρεθεί εντός Νοεμβρίου το τουρκικό νομοσχέδιο για τη δημιουργία θαλάσσιων περιοχών «ειδικού καθεστώτος», με την Αγκυρα να προετοιμάζει την προώθησή του στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση πριν από το τέλος του 2026.
Η ενδεχόμενη θεσμοθέτηση αυτών των μονομερών ρυθμίσεων μετατρέπει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε επίσημο κρατικό νόμο, εντείνοντας τους ανταγωνισμούς ανάμεσα στις αστικές τάξεις της περιοχής για τον έλεγχο θαλάσσιων ζωνών, διαύλων μεταφοράς και ενεργειακών κοιτασμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διευρύνοντας συνεχώς το πλαίσιο των διεκδικήσεών της, η Τουρκία έχει προχωρήσει – πέραν της υπογραφής του λιβυκού μνημονίου – στη δημοσιοποίηση χαρτών με το σχέδιο «Γαλάζια Πατρίδα», στη βάση των οποίων η Ελλάδα αποκόπτεται απ’ την Ανατολική Μεσόγειο, αφού το Καστελόριζο και οι νησίδες γύρω του χάνουν κάθε επήρεια και άρα δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες.1
Το τουρκικό κράτος επιχειρεί να θεσμοθετήσει τις διεκδικήσεις της «Γαλάζιας Πατρίδας», κατοχυρώνοντας τα συμφέροντα της τουρκικής αστικής τάξης στις θαλάσσιες ζώνες και τους ενεργειακούς πόρους της περιοχής. Ενδεικτικά, τα τουρκικά ΜΜΕ παρουσιάζουν το νομοσχέδιο ως απάντηση στην τριμερή συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ και στις συμφωνίες με τη Γαλλία για την κατανομή οικονομικών και γεωστρατηγικών πλεονεκτημάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, στο νομοσχέδιο αναμένεται να ενσωματωθεί η θεωρία των «γκρίζων ζωνών», αμφισβητώντας την κυριαρχία νησιών και βραχονησίδων στο Αιγαίο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η δημοσίευση, στις 16 Αυγούστου 2026, δύο προεδρικών διαταγμάτων στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως για την ανακήρυξη δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων.
* * *
Η Ευρωκοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΚΕ, με Ερώτηση που κατέθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επισήμανε την επικίνδυνη εξέλιξη του τουρκικού χωροταξικού σχεδίου των δύο «Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων» στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αφού εκτείνονται πέρα απ’ τα χωρικά ύδατα της γειτονικής χώρας, επικαλύπτοντας περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.2
Την ίδια ώρα, πίσω από τον ανεδαφικό εφησυχασμό του κ. Μητσοτάκη σχετικά με το απαράδεκτο τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις ρητορικές διακηρύξεις της κυβέρνησής του περί υπεράσπισης του Διεθνούς Δικαίου και των κυριαρχικών δικαιωμάτων, αναδεικνύεται η πραγματικότητα των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών: Οι θαλάσσιες ζώνες, οι ενεργειακοί πόροι και οι συμμαχίες μετατρέπονται σε αντικείμενα διαπραγμάτευσης και συμβιβασμών ανάμεσα σε ανταγωνιστικά μονοπωλιακά συμφέροντα.
Η στάση της ελληνικής κυβέρνησης και της βολικής αντιπολίτευσης, οι σχέσεις της ΕΕ με την Τουρκία και οι περιφερειακές συνεργασίες επιβεβαιώνουν ότι οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις συνυπάρχουν με την αναζήτηση κοινών πεδίων κερδοφορίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι λαοί δεν έχουν τίποτα να κερδίσουν από την πρόσδεση στους σχεδιασμούς των αστικών τάξεων και των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών.
Αντίθετα, βρίσκονται εκτεθειμένοι στους κινδύνους της πολεμικής εμπλοκής, της οικονομικής εκμετάλλευσης και της αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων, όσο οι ενεργειακοί πόροι και οι δρόμοι μεταφοράς αντιμετωπίζονται ως πεδία κερδοφορίας και ισχύος.
* * *
Οι εξελίξεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη επικινδυνότητα, αφού ταυτίζονται πλήρως με τη στρατηγική του αμερικανοΝΑΤΟικού σχεδιασμού για την Ανατολική Μεσόγειο. Ετσι, η κατάθεση του τουρκικού νομοσχεδίου για τις θαλάσσιες περιοχές «ειδικού καθεστώτος» συναντά την αμερικανοΝΑΤΟική και ευρωενωσιακή επιδίωξη επιτάχυνσης των ελληνοτουρκικών διευθετήσεων, με επίκεντρο τη συνδιαχείριση και συνεκμετάλλευση θαλάσσιων ζωνών και ενεργειακών πόρων.
Εδώ και χρόνια το ΚΚΕ έχει υπογραμμίσει πως η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται μόνο στον ανταγωνισμό ανάμεσα στις αστικές τάξεις Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά αποτελεί μέρος της ευρύτερης αναμέτρησης των ιμπεριαλιστικών κέντρων για τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων, των δρόμων μεταφοράς και των γεωστρατηγικών θέσεων στην περιοχή.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο διαχρονικός στόχος των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ είναι η διατήρηση της Τουρκίας στο ευρωατλαντικό στρατόπεδο, τόσο στο πλαίσιο της αντιπαράθεσής τους με τη Ρωσία όσο και με άλλα ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος. Με γνώμονα τα παραπάνω, οι σχεδιασμοί για συνδιαχείριση και συνεκμετάλλευση συνδέονται άμεσα με την προώθηση επικίνδυνων διευθετήσεων ή/και παραχωρήσεων κυριαρχικών δικαιωμάτων.
* * *
Το ΚΚΕ και πάλι έχει προειδοποιήσει ότι τα σχέδια ΝΑΤΟ και ΕΕ για συνδιαχείριση και συνεκμετάλλευση συνδέονται με εκχωρήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η προειδοποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε συνάρτηση με τις δημόσιες τοποθετήσεις του πρωθυπουργού.
Και πιο συγκεκριμένα με την τοποθέτηση του κ. Μητσοτάκη ότι το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας αποτελεί «σχετική έννοια», όπως η η προαναγγελία του περί «υποχωρήσεων» αμέσως μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους το 2023. Αναμφίβολα, πρόκειται για πολιτική αντίληψη που αντιμετωπίζει κυριαρχικά δικαιώματα και κυριαρχία ως διαπραγματευτικά χαρτιά στο τραπέζι των ιμπεριαλιστικών διευθετήσεων.
Αντίστοιχη πολιτική αντίληψη αποτυπώθηκε και στην πρόσφατη παρέμβαση του πρωθυπουργού στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Προκειμένου να αντικρούσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επιστράτευσε ως επιχείρημα τη θέση της ΕΕ περί του παράνομου χαρακτήρα του. Αποσιώπησε, ωστόσο, ότι τόσο η ίδια η ΕΕ όσο και ισχυρά κράτη – μέλη της αναπτύσσουν πολυεπίπεδες πολιτικές και οικονομικές σχέσεις, καθώς και επιχειρηματικές συνεργασίες με την τουρκική αστική τάξη. Τυπικό παράδειγμα η τελευταία συνάντηση στην Τουρκία της ομάδας Ε3 (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία) με τη νεοσύστατη ομάδα R4 (Τουρκία, Σαουδική Αραβία, Πακιστάν, Αίγυπτος).
* * *
Στην ίδια άλλωστε κατεύθυνση κινείται και η παρέμβαση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που καλεί Ελλάδα και Τουρκία – ως «συμμάχους στο ΝΑΤΟ» – σε διμερή διάλογο και διαπραγματεύσεις για τις θαλάσσιες διαφορές, συνδέοντας ευθέως την «ειρηνική επίλυσή» τους με την προώθηση εμπορικών επενδύσεων και ερευνών. Αποτυπώνεται έτσι η επιδίωξη να διαμορφωθούν όροι διευθέτησης των διαφορών και επιχειρηματικής συνεργασίας, με τα κυριαρχικά δικαιώματα να εντάσσονται στην ευρύτερη ιμπεριαλιστική συναλλαγή.
Ειδικότερα, στο επίκεντρο των αμερικανοΝΑΤΟικών σχεδιασμών δεν βρίσκεται η ουσιαστική επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών, αλλά η διαμόρφωση όρων πολιτικής και οικονομικής συνεννόησης, που θα διασφαλίζουν την απρόσκοπτη προώθηση των συμφερόντων των μονοπωλιακών ομίλων στην Ανατολική Μεσόγειο. Διόλου, επομένως, τυχαία δεν είναι η στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθότι συνδέεται άμεσα με τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων και την αναδιάταξη συσχετισμών στη Βόρεια Αφρική και Ανατολική Μεσόγειο.
Στη βάση των διακανονισμών για συμβιβασμό και ανακατανομή της εξουσίας μεταξύ των στρατοπέδων Χαφτάρ και Ντμπεϊμπά στη Λιβύη, οι ΗΠΑ εντάσσουν τη διείσδυση αμερικανικών ενεργειακών μονοπωλίων στον πετρελαϊκό πλούτο της χώρας. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της «Chevron», που αναπτύσσει επιχειρηματική δραστηριότητα στη Λιβύη, δημιουργεί κοινοπραξία με την «Helleniq Energy» για έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, ενώ προωθεί επιχειρηματική συνεργασία με την τουρκική κρατική εταιρεία TPAO.
Η δραστηριοποίηση της «Chevron» και στις τρεις χώρες αναδεικνύει το γεγονός ότι οι ενδοκρατικές και διακρατικές αντιθέσεις δεν εμποδίζουν τις επιχειρηματικές συμπράξεις, όταν διακυβεύονται τα συμφέροντα των μονοπωλιακών ομίλων. Αντίθετα, οι ανταγωνισμοί, οι συμβιβασμοί και οι συνεργασίες αποτελούν αλληλένδετες πλευρές των ιμπεριαλιστικών σχεδιασμών, στο πλαίσιο των οποίων οι ενεργειακοί πόροι, οι θαλάσσιες ζώνες και οι δρόμοι μεταφοράς μετατρέπονται σε πεδία διεκδίκησης και διαμοιρασμού οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος.
* * *
Σε αυτήν τη διαδικασία, τα κυριαρχικά δικαιώματα υποτάσσονται στις επιδιώξεις του κεφαλαίου, ενώ οι λαοί επωμίζονται τις συνέπειες των ανταγωνισμών και των επικίνδυνων διευθετήσεων. Μάλιστα, ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Δ. Κουτσούμπας, υπογράμμισε πως «η εμπλοκή σε αυτούς τους θανάσιμους ανταγωνισμούς δυστυχώς υλοποιείται και βαθαίνει μεθοδικά εδώ και καιρό. Φυσικά, για τα συμφέροντα της ελληνικής αστικής τάξης, την αναβάθμιση του ρόλου της και τη διεκδίκηση μεγαλύτερου κομματιού της λείας».3
Το κόστος αυτής της εμπλοκής το επωμίζεται ήδη ο λαός, που βιώνει τις συνέπειες της ενεργειακής ακρίβειας και της διεύρυνσης της ενεργειακής φτώχειας. Η μετατροπή της Ελλάδας σε ενεργειακό και μεταφορικό κόμβο, με την εισαγωγή ακριβού αμερικανικού LNG και την αποθήκευση και διοχέτευση μέσω του «Κάθετου Διαδρόμου», υπηρετεί την κερδοφορία των ενεργειακών μονοπωλίων.
Πρόδηλα, η κυβέρνηση Μητσοτάκη ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις ΝΑΤΟικές κατευθύνσεις – με τις οποίες συμφωνούν και τα κόμματα της βολικής αντιπολίτευσης – διαθέτοντας δεκάδες δισεκατομμύρια για ευρωΝΑΤΟικούς εξοπλισμούς, την ώρα που τίθενται υπό αμφισβήτηση τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, όπως αποδεικνύεται στον χάρτη για τα θαλάσσια πάρκα που εξέδωσε η σύμμαχος Τουρκία.
* * *
Ο λαός, επομένως, δεν έχει κανένα συμφέρον να αποδεχθεί ως δικές του τις στρατηγικές επιλογές της αστικής τάξης και των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών. Η υπεράσπιση της ειρήνης και των κυριαρχικών δικαιωμάτων απαιτεί αγώνα ενάντια στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, στις ευρωΝΑΤΟικές δεσμεύσεις και στην εμπλοκή της χώρας στους πολεμικούς σχεδιασμούς.
Το ΚΚΕ υπερασπίζεται τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας από τη σκοπιά της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων. Για το ΚΚΕ, η λαϊκή παρέμβαση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις συνδέεται άρρηκτα με τον ταξικό αγώνα για απεμπλοκή από τους σχεδιασμούς ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και ΕΕ. Συναρτάται άμεσα με την ανάπτυξη της φιλίας και της κοινής πάλης των λαών της περιοχής ενάντια στον εθνικισμό, την πολεμική εμπλοκή, όπως και σε κάθε συμβιβασμό σε βάρος της εδαφικής ακεραιότητας.
Παραπομπές:
1. Μαρίνα Λαβράνου (2020): Το Διεθνές Δίκαιο της θάλασσας κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων. ΚΟΜΕΠ, Τ. 4-5. https://www.komep.gr/m-article/To-Diethnes-Dikaio-tis-thalassas-kommeno-kai-rammeno-sta-metra-ton-endoimperialistikn-antitheseon/
2. «Ριζοσπάστης»: Για τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα» που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. 21/08/2026 https://www.rizospastis.gr/story.do?id=13388723
3.
Δημήτρης Κουτσούμπας (2026): Συμπόρευση νέων λαϊκών δυνάμεων με το ΚΚΕ,
για να νικήσει η πατρίδα των ανθρώπων του μόχθου, για να νικήσουν οι
λαοί. «Ριζοσπάστης», 13/10/2026. https://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=13%2F10%2F2026&pageNo=15
Κώστας ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ
Τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην Πρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου
