Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει σχεδόν δίκιο όταν λέει ότι αυτή η νέα συμφωνία παρέχει στις ΗΠΑ τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Η συμφωνία υπογράφηκε την προηγούμενη βδομάδα, στο περιθώριο της φετινής ΓΣ του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, μεταξύ των ηγετών των ΗΠΑ, της Δανίας και της Γροιλανδίας, σε μια φάση που έχει ενταθεί σε πρωτοφανή επίπεδα η γεωπολιτική αντιπαράθεση μεταξύ διαφόρων ιμπεριαλιστικών κέντρων στην Αρκτική. Είχαν προηγηθεί μήνες απειλών της Ουάσιγκτον ότι θα αποκτούσε τον έλεγχο του νησιού της Αρκτικής «με όλα τα μέσα».
Από την άλλη, το ότι η συμφωνία «αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα» της Δανίας, καθώς και το «δικαίωμα αυτοδιάθεσης του λαού της Γροιλανδίας», όπως το έθεσε η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν, είναι μάλλον υπερβολική διατύπωση με βάση όσα παίρνουν οι ΗΠΑ.
Η συμφωνία δίνει στις ΗΠΑ τη δυνατότητα να κάνουν ό,τι θεωρούν αναγκαίο για την «άμυνα» της Γροιλανδίας και της Βόρειας Αμερικής, με έμφαση στον αποκλεισμό στρατιωτικής παρουσίας ή ευαίσθητων επενδύσεων από τη Ρωσία και την Κίνα.
«Θα έχουμε την πλήρη ικανότητα να κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο για να υπερασπιστούμε την αμερικανική ήπειρο, αλλά και την Ευρώπη και άλλα μέρη. Κανένας αντίπαλος των ΗΠΑ δεν θα έχει πλέον άδεια να εγκαταστήσει στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία ή να κάνει ευαίσθητες επενδύσεις εκεί χωρίς τη ρητή γραπτή μας έγκριση», τόνισε ο Τραμπ.
Το ΝΑΤΟ στο περιθώριο, οι ΗΠΑ στο προσκήνιο
Δεν είναι όμως μόνο η Ρωσία και η Κίνα που μπαίνουν «απέναντι», είναι και η ίδια η ευρωατλαντική «συμμαχία» που αντιμετωπίζεται με «καχυποψία» και επιφυλακτικότητα, με τα αμερικανικά συμφέροντα να μπαίνουν φυσικά «πάνω απ’ όλα».
Σε σχέση με τη στρατιωτική συμφωνία του 1951 μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας, η νέα συμφωνία είναι μόνιμη: Η προηγούμενη διαρκούσε μόνο όσο υπήρχε το ΝΑΤΟ, η τωρινή δεν έχει ημερομηνία λήξης και μπορεί να τροποποιηθεί μόνο με αμοιβαία συναίνεση. Παραμένει δε σε ισχύ ακόμη και στην υποθετική περίπτωση μελλοντικής ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας, που αποτελεί αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας.
Συνολικά το πλαίσιο της συμφωνίας αλλάζει σημαντικά και διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό γύρω από τις ΗΠΑ. Η συμφωνία του 1951 υπήρχε μόνο «προς όφελος του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου». Η νέα συμφωνία αναφέρει την άμυνα της «αμερικανικής ηπείρου» ως στόχο, εκτιμά «τον αναντικατάστατο ρόλο» του στρατού των ΗΠΑ, καθώς και «τις απαραίτητες ιστορικές και συνεχιζόμενες συνεισφορές των ΗΠΑ στην ασφάλεια και στην άμυνα της Γροιλανδίας», και ονομάζει την εγκαθίδρυση του αμερικανικού συστήματος πυραυλικής άμυνας «Χρυσός Θόλος» ως βασικό στόχο.
Επιπλέον, στη συμφωνία του 1951 οι ΗΠΑ μπορούσαν να εγκαταστήσουν βάσεις μόνο όπου συμφωνούσαν και οι δύο κυβερνήσεις και μόνο βάσει του σχεδιασμού του ΝΑΤΟ. Η νέα συμφωνία «κλειδώνει» τρεις βάσεις: Οι ΗΠΑ μπορούν «να εκσυγχρονίσουν και να επεκτείνουν τις δραστηριότητές τους» στο Πιτουφίκ, τη μόνη βάση τους στη Γροιλανδία αυτήν τη στιγμή, ενώ «θα τους επιτραπεί να δημιουργήσουν μία επιπλέον Αμυντική Ζώνη στο Ναρσαρσουάκ και στο Μέστερσβιγ». Περαιτέρω βάσεις μπορούν να δικαιολογηθούν από την «άμυνα της αμερικανικής ηπείρου».
Δίνεται επίσης στις ΗΠΑ «το δικαίωμα να εκφράζουν ανησυχίες σχετικά με την κατασκευή ή την αλλαγή χρήσης» οποιουδήποτε κτιρίου κοντά σε μια αμερικανική βάση. Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ έχουν λόγο στον πολιτικό σχεδιασμό γύρω από τις βάσεις τους.
«Οι ΗΠΑ θα απολαμβάνουν (…) το δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης και μετακίνησης μεταξύ των Αμυντικών Περιοχών μέσω της Γροιλανδίας, συμπεριλαμβανομένων των χωρικών υδάτων, από ξηράς, αέρα και θάλασσας», και μάλιστα οι στρατιωτικές κινήσεις των ΗΠΑ δεν χρειάζεται πλέον να ακολουθούν κανόνες «που εκδίδονται από την αρμόδια δανέζικη αρχή στη Γροιλανδία».
Οι ΗΠΑ αποκτούν και κάτι νέο: «Υποθαλάσσια πρόσβαση και κίνηση εντός των χωρικών υδάτων», δηλαδή υποβρυχίων.
Η στρατιωτική παρουσία …νέος πυλώνας της οικονομίας
Στο μεταξύ η αύξηση των αμερικανικών στρατιωτικών δαπανών αντιμετωπίζεται από το δανέζικο κεφάλαιο ως μια «ευκαιρία» για ώθηση στην καπιταλιστική οικονομία της Γροιλανδίας, η οποία εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις κρατικές επιχορηγήσεις και στην αλιεία.
Πέρα από τις δύο νέες αμερικανικές βάσεις, η συμφωνία ορίζει ότι οι συμβάσεις που θα αναθέτει η αμερικανική πλευρά θα πρέπει «στον μέγιστο δυνατό βαθμό» να καταλήγουν σε τοπικές επιχειρήσεις.
«Θέλουμε να αποτελέσει έναν από τους πυλώνες της οικονομίας», δήλωσε ο Κρίστιαν Κέλντσεν, διευθύνων σύμβουλος της Ενωσης Επιχειρήσεων Γροιλανδίας. Οπως εξήγησε, «το πλεονέκτημα της αμυντικής δραστηριότητας είναι ότι υπάρχει μια ανταλλαγή: Χρήματα εισρέουν στην κοινωνία μας από τη δανέζικη ή την αμερικανική κυβέρνηση και εμείς προσφέρουμε κάτι σε αντάλλαγμα».
«Οταν οι τοπικές εταιρείες εξασφαλίζουν συμβάσεις, δημιουργούμε θέσεις εργασίας για τους κατοίκους της Γροιλανδίας και αναπτύσσουμε τις δεξιότητές τους», σημείωσε ο Κέλντσεν.
Με ΑΕΠ μόλις 3,3 δισ. δολάρια, η καπιταλιστική οικονομία της Γροιλανδίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αλιεία, αλλά και σε σχεδόν 1 δισ. δολάρια ετησίως σε επιχορηγήσεις από τη Δανία.
Ο τουρισμός και η εξορυκτική δραστηριότητα θεωρούνται εδώ και χρόνια δύο «πολλά υποσχόμενοι» κλάδοι, που όμως λίγο έχουν αναπτυχθεί. Στον τομέα των εξορύξεων, οι τεράστιοι αλλά δύσκολα αξιοποιήσιμοι ορυκτοί πόροι της Γροιλανδίας έχουν βρεθεί στο επίκεντρο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού γύρω από το νησί. Παρότι υπάρχουν έρευνες και επενδυτικά σχέδια, μέχρι στιγμής έχουν οδηγήσει σε περιορισμένη εμπορική δραστηριότητα.
Σήμερα λειτουργούν μόλις δύο ορυχεία, ενώ αρκετά ακόμα έργα που έχουν εξασφαλίσει τις απαιτούμενες άδειες δεν έχουν καταφέρει να βρουν χρηματοδότηση. Το Οικονομικό Συμβούλιο εκτιμά ότι οι ξένες επενδύσεις αποτελούν προϋπόθεση για την ευρύτερη ανάπτυξη του κλάδου, αν και «είναι εξαιρετικά δύσκολο να πείσεις εμπορικούς επενδυτές να αναλάβουν το ρίσκο».
Η συμφωνία με τις ΗΠΑ «έρχεται να βάλει ένα τέλος σε μήνες πολιτικής αναταραχής, δημιουργώντας ένα πιο σταθερό περιβάλλον για την προσέλκυση επενδύσεων»…
Η ΕΕ επιχειρεί τη δική της επενδυτική απόβαση στο νησί
Περιγράφοντας την Αρκτική ως μία από τις περιοχές όπου «συγκρούονται οι τεκτονικές πλάκες της γεωπολιτικής», η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επισκέφτηκε αρχές Σεπτέμβρη τη Γροιλανδία, όπου μαζί με την Φρεντέρικσεν και τον πρωθυπουργό της Γροιλανδίας Γενς – Φρέντερικ Νίλσεν υπέγραψαν νέα Κοινή Διακήρυξη, που οικοδομεί πάνω στην προηγούμενη Διακήρυξη του 2015 και διευρύνει σημαντικά το πεδίο συνεργασίας.
Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να κινητοποιήσουν γρήγορα ευρωπαϊκά κεφάλαια, επενδύοντας στη Γροιλανδία σε τομείς ιδιαίτερα σημαντικούς για τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό: Κρίσιμες πρώτες ύλες, Ενέργεια, δορυφορικές και ψηφιακές υποδομές, «ασφάλεια».
Το νέο «EU – Greenland Partnership Package», ύψους 200 εκατ. ευρώ, θα χρηματοδοτήσει επενδύσεις το 2026 και το 2027 μέσω της πρωτοβουλίας «Global Gateway». Μάλιστα, στον επόμενο Πολυετή Δημοσιονομικό Προϋπολογισμό 2028 – 2034 η Κομισιόν προτείνει χρηματοδότηση ύψους 530 εκατ. ευρώ για επενδύσεις στη Γροιλανδία.
Πάντως, λίγες ώρες μετά τις εξαγγελίες της φον ντερ Λάιεν ο Τραμπ ανήρτησε έναν χάρτη που έδειχνε τις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, το Μεξικό, την Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική στα χρώματα της αμερικανικής σημαίας και αναγράφοντας «Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής». Ισως να γνώριζε κάτι παραπάνω από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής…
Επενδυτικό σχέδιο για αγωγό αερίου στην Αλάσκα
Στο μεταξύ, στην κρίσιμη γεωστρατηγικά περιοχή της Αρκτικής ο Πρόεδρος των ΗΠΑ αναμένεται να ανακοινώσει ένα τεράστιο επενδυτικό σχέδιο της Νότιας Κορέας στις ΗΠΑ, που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων επένδυση 54 δισ. δολαρίων για έναν αγωγό φυσικού αερίου στην Αλάσκα, έργο που έχει προκαλέσει επικρίσεις κυρίως από την πλευρά των προασπιστών της βιοποικιλότητας, σε μια Πολιτεία που θα αποτελέσει «πεδίο μάχης» στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοέμβρη.
Το έργο προβλέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου που εξορύσσεται στη βόρεια Αλάσκα, μέσω αγωγού σε απόσταση 1.300 χλμ. έως ένα λιμάνι στη νότιο τμήμα της αμερικανικής Πολιτείας. Εκεί το φυσικό αέριο θα μετατρέπεται σε LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο) και θα εξάγεται με πλοία προς την Ασία, που αποτελεί την κύρια αγορά προορισμού του.
Αξιωματούχοι στην Αλάσκα υποστηρίζουν αυτό το σχέδιο εδώ και χρόνια, όμως προβλήματα κόστους και ζητήματα οικονομικής βιωσιμότητας έχουν εμποδίσει την πρόοδό του. Η Αλάσκα διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα υδρογονανθράκων, αλλά φιλοξενεί επίσης πολλά απειλούμενα είδη, όπως πολικές αρκούδες, γκρίζλι, καριμπού και πολλά είδη πτηνών.
Η ρεπουμπλικανική κυβέρνηση ανέτρεψε πολλούς περιβαλλοντικούς κανόνες και περιορισμούς που αφορούν την εκμετάλλευση πετρελαίου στην περιοχή.
Ο όμιλος JERA, ο μεγαλύτερος παραγωγός ηλεκτρικής ενέργειας της Ιαπωνίας, είχε αναφέρει τον Σεπτέμβρη του 2025 ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να προχωρήσει σε σημαντικές αγορές LNG που θα προέρχεται από τον συγκεκριμένο αγωγό, έπειτα από εμπορική συμφωνία μεταξύ Τόκιο και Ουάσιγκτον η οποία προβλέπει αυξημένες αγορές αμερικανικών υδρογονανθράκων από την Ιαπωνία.
Στο Ανκορατζ, την πιο πυκνοκατοικημένη πόλη της Αλάσκας, βρίσκονται επίσημες αντιπροσωπείες από την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Ταϊβάν, στο πλαίσιο ενός «συνεδρίου για τη βιώσιμη ενέργεια», με την ελπίδα οι Αμερικανοί αξιωματούχοι να τους …ενθαρρύνουν «να αγοράσουν φυσικό αέριο από την Αλάσκα».
Αναδημοσιεύεται από τον «Ριζοσπάστη» – 2/10/2026
