Του Γιάννη Ντουνιαδάκη, Υποναύαρχου ΠΝ ε.α*
Το πόσο εκτεταμένη ήταν η χρήση του αμίαντου γενικότερα στη χώρα τα παλαιότερα χρόνια, είναι γνωστό. Ειδικότερα σε ότι αφορά τα παλαιότερα πλοία, είτε του Πολεμικού, είτε του Εμπορικού Ναυτικού ο αμίαντος αποτελούσε το βασικό υλικό θερμομόνωσης πολλών εξαρτημάτων τους. Ο αμίαντος χρησιμοποιούνταν λόγω της αφθονίας του και των ιδιοτήτων του σε φλάντζες και σε μονώσεις τόσο στα μηχανοστάσια – λεβητοστάσια, αλλά και σε χώρους ενδιαίτησης, για λόγους πυρασφάλειας.
Η επικινδυνότητα του αμιάντου
Ο αμίαντος καθίσταται όμως επικίνδυνος όταν με την επεξεργασία του απελευθερώνεται σε πολύ λεπτές ίνες στην ατμόσφαιρα. Ήδη σύμφωνα με το ελληνικό δίκαιο έχει απαγορευτεί η εμπορία και χρήση προϊόντων αμιάντου από 1/1/2005. Σε εργαζόμενους με αμίαντο χωρίς να παίρνονται τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας μπορεί να προκληθεί ”διάμεσος πνευμονική ίωση”, που οδηγεί στον καρκίνο του πνεύμονα. Ακόμη έχει τεκμηριωθεί ότι η έκθεση στον αμίαντο για περίοδο 20 ετών και άνω αποτελεί τον ισχυρότερο και τον κυριότερο αιτιολογικό παράγοντα για την εμφάνιση κακοήθους μεσοθηλίωματος του υπεζωκότα (βαριά μορφή μη ιάσιμου καρκίνου).
Το ΚΚΕ, τον τελευταίο χρόνο κατέθεσε σειρά ερωτήσεων στη βουλή, σχετικά με την ύπαρξη αμιάντου σε μονάδες των Ενόπλων δυνάμεων. Στις ερωτήσεις του κόμματος απάντησαν εγγράφως τα αρμόδια υπουργεία. Σε ότι αφορά την επικινδυνότητα του αμίαντου, είναι χαρακτηριστικό το απόσπασμα μιας από τις απαντήσεις που έστειλε (11/11/2019) η Διεύθυνση Διαχείρισης Αποβλήτων – Τμήμα Διαχείρισης Αποβλήτων του υπουργείου περιβάλλοντος. Στην απάντηση αναφέρεται σχετικά: “… ο κίνδυνος για την υγεία από τον αμίαντο προέρχεται από την εισπνοή ινών αμιάντου που υπάρχουν στον αέρα, που απελευθερώνονται εφόσον αυτός κατακερματιστεί. Στην περίπτωση εισπνοής αυτών των ινών μπορεί να προκληθούν σοβαρές ασθένειες. Γενικά όμως δεν αποτελεί κίνδυνο εφόσον είναι σταθερή κατασκευή και δεν εκτελούνται εργασίες επ΄ αυτού”. “… Επισημαίνεται ότι τα απόβλητα αμιάντου κατατάσσονται στα επικίνδυνα απόβλητα, η συλλογή και μεταφορά τους πρέπει να γίνεται από κατάλληλα αδειοδοτημένες εταιρίες και η τελική διάθεσή τους σε αδειοδοτημένους χώρους υγειονομικής ταφής … σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία περί διαχείρισης επικινδύνων αποβλήτων …”.
Επίσης ανάμεσα στις απαντήσεις των αρμοδίων, “επισημαίνεται ότι τα απόβλητα αμιάντου κατατάσσονται στα επικίνδυνα απόβλητα, η συλλογή και μεταφορά τους πρέπει να γίνεται από κατάλληλα αδειοδοτημένες εταιρίες και η τελική διάθεσή τους σε αδειοδοτημένους χώρους υγειονομικής ταφής …”. Μάλιστα κατά του υπουργείο κρίθηκε αναγκαίο να δοθούν ειδικές κατευθύνσεις για την διαχείριση των αποβλήτων στις πυρόπληκτες περιοχές της Ανατολικής και της Δυτικής Αττικής (2018).
Ενδεικτική του πόσο εκτεταμένη ήταν η χρήση του υλικού αυτού γενικότερα, είναι σύμφωνα με άλλη απάντηση του υπουργείου (Διεύθυνση Αρχιτεκτονικής, Οικοδομικών Κανονισμών & Αδειοδοτήσεων). Αναφέρει σχετικά ότι από το 2004 αρκετοί δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, έχουν ξεκινήσει διαδικασίες για την απομάκρυνση Αμιαντούχων Υλικών από κτίρια και εγκαταστάσεις τους (ΟΣΚ, Υπ. Εθνικής Άμυνας, Υπουργείο Υγείας, Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας, Κτηματική Εταιρία του ∆ημοσίου, ∆ΕΗ, ΟΣΕ, εταιρίες Ύδρευσης-Αποχέτευσης, Βιομηχανικές μονάδες, κ.λ.π.). Καταλήγει μάλιστα στο συμπέρασμα, ότι “Η αντιμετώπιση της αποξήλωσης του αμιάντου από τις κατασκευές, είναι θέμα που αφορά όλη τη χώρα και χρήζει ενιαίας αντιμετώπισης, με παράλληλη ενημέρωση του κοινού …”.
Δικαστικές διεκδικήσεις
Επιστρέφοντας στη χρήση του αμίαντου στα πλοία θα πρέπει να πούμε, ότι στις ΗΠΑ έχουν ασκηθεί χιλιάδες αγωγές για αποζημιώσεις από εργαζόμενους απ’ όλο τον κόσμο και από την Ελλάδα σε βάρος αμερικανικών ιδιωτικών εταιρειών που κατασκεύασαν εξοπλισμό με αμίαντο. Οι εταιρείες αυτές πτώχευσαν. Μέρος της περιουσίας των εταιρειών δεσμεύτηκε και επιτροπές ασφαλιστικών εταιρειών και δικαστικών διαχειρίζονται, πλέον, αυτά τα κεφάλαια. Μέχρι και το 2008 οι επιτροπές δέχονταν αιτήσεις για αποζημίωση και σε μη κακοήθεις νόσους όπως περιστατικά Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας. Καθώς τα κεφάλαια εξαντλούνται, πλέον γίνονται δεκτά αιτήματα ασθενών με ιστορικό έκθεσης σε αμίαντο που νόσησαν με μεσοθηλίωμα ή άλλες μορφές καρκίνου του πνεύμονα ή του εντέρου.
Στην Ελλάδα, στα τέλη του 2015 δικαιώθηκε για πρώτη φορά απόστρατος αξιωματικός που νόσησε με μεσοθηλίωμα. Εις βάρος του Δημοσίου επιδικάστηκε αποζημίωση 250.000 ευρώ και η απόφαση έχει καταστεί αμετάκλητη. Σε μια άλλη περίπτωση τον Οκτώβριο του 2019 το Τριμελές Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών δικαίωσε τους κληρονόμους θανόντα απόστρατου. Μάλιστα επιδίκασε αποζημίωση δεκάδων χιλιάδων ευρώ στη σύζυγο και στα παιδιά του. Το Δημόσιο άσκησε έφεση και η αγωγή θα κριθεί ξανά σε δεύτερο βαθμό. Άλλες τρεις παρόμοιες υποθέσεις έχουν εκδικαστεί έκτοτε και αναμένεται η ετυμηγορία, ενώ τέσσερις ακόμη επρόκειτο να δικαστούν τον Φεβρουάριο σε πρώτο βαθμό. Όλες οι αγωγές αφορούν ανθρώπους που υπηρέτησαν σε αντιτορπιλικά, τα οποία παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ την περίοδο 1950 -’70.
Ο αμίαντος στις Ένοπλες Δυνάμεις (ΕΔ)
Για να καταλάβουμε την έκταση του προβλήματος στο Πολεμικό Ναυτικό, αρκεί να λάβουμε υπόψη ότι για δεκαετίες το κύριο τμήμα των μονάδων κρούσεως του ελληνικού στόλου αποτέλεσαν δεκαπέντε Αντιτορπιλικά τύπου Fletcher (1959-1992), Fram I (1972-1997), Fram II (1971-1992). Τα πλοία αυτά ”παραχωρήθηκαν” στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ σταδιακά από το 1959 έως και το 1980. Τέσσερα ακόμη αντιτορπιλικά τ. Adams (1991-2004) και τρεις φρεγάτες τ. Knox (1992-2002), παραχωρήθηκαν μεταξύ 1991-92. Τα πρώτα από αυτά είχαν ναυπηγηθεί στις αρχές της δεκαετίας 1940, τα επόμενα την δεκαετία 1960. Τα πλοία αυτά κινούντο με ατμοστροβίλους, που τους τροφοδοτούσαν λέβητες παραγωγής ατμού σε υψηλές θερμοκρασίες. Εννοείται ότι ένα πλήθος άλλων βοηθητικών μηχανημάτων των ίδιων πλοίων χρησιμοποιούσαν τον ατμό και επομένως τον αμίαντο. Στις μονάδες αυτές του στόλου υπηρετούσε μεγάλος αριθμός μόνιμου και στρατεύσιμου προσωπικού. Εννοείται πολλά ακόμα πλοία διαφόρων τύπων και αποστολών επίσης απάρτιζαν τον ελληνικό στόλο του ανάλογου προφανώς τεχνολογικού επιπέδου σε σχέση με τον αμίαντο.
Πρώτη ερώτηση βουλευτών του ΚΚΕ προς την κυβέρνηση
Μέσα στο γενικότερο κλίμα της εποχής, δεν ήταν μόνο το ναυτικό που χρησιμοποιούσε σε ευρεία κλίμακα αμίαντο. Τόσο στο στρατό ξηράς όσο και στην πολεμική αεροπορία ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει αμίαντος. Αφορμή για ερώτηση στη βουλή από το ΚΚΕ στις 7/10/2019, έδωσε η πληροφορία ότι σε στρατόπεδα της Λέσβου εξακολουθούν να υπάρχουν σκεπές με αμίαντο. Στην ερώτησή του το κόμμα ρωτούσε την κυβέρνηση τι μέτρα θα πάρει για:
- την απομάκρυνση των φύλλων αμιάντου, όχι μόνο από τα στρατόπεδα της Λέσβου, αλλά και όσων πιθανόν να υπάρχουν και σε άλλα στρατόπεδα,
- την ασφαλή απομάκρυνσή τους και
- την διάθεσή τους σε ειδικό χώρο ταφής επικίνδυνων αποβλήτων.
Η ερώτηση του κόμματος ήταν ευκαιρία να δραστηριοποιηθούν οι υπεύθυνοι, με πρώτο το “Αυτοτελές Τμήμα Κοινοβουλευτικού Ελέγχου του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. Στις 22/10/2019 απαντά μεταξύ άλλων ότι το τμήμα επιθεώρησης Ασφαλείας και Υγείας στην Εργασία Χίου – Λέσβου “ουδεμίας καταγγελίας έχει επιληφθεί”, αλλά απευθύνθηκε στην 98η ΑΔΤΕ (Ανωτάτη Στρατιωτική Διοίκηση Ταγμάτων Εθνοφυλακής – Λέσβου) χωρίς να λάβει απάντηση μέχρι πριν τις 18/10/2019.
Τέλος Ά Μέρους
*Γιάννης Ντουνιαδάκης,
Υποναύαρχος ΠΝ ε.α,
μέλος της Επιτροπής για τις Ένοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας της ΚΕ του ΚΚΕ
