Η γεωπολιτική διάσταση της σύγκρουσης Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν (Β΄)

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

Η σύνθετη κατάσταση που βρίσκεται ο γεωγραφικός χώρος στον Καύκασσο, βρίσκει τις αιτίες της στην αναβάθμιση του καπιταλιστικού ανταγωνισμού. Μπορούμε με σχετική ασφάλεια να πούμε ότι ο 21ος αιώνας ήδη από την πρώτη εικοσαετία επιφυλάσσει σοβαρές οικονομικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές.

Η σύγκρουση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ αποτελεί, μια από τις πολλές επιβεβαιώσεις της γεωπολιτικής αστάθειας στην οποία έχει περιέλθει το Διεθνές Σύστημα. Αποτελεί μια ακόμα πλευρά της ρευστότατης κατάστασης, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στον 21ο αιώνα. Ο καπιταλιστικός δρόμος ανάπτυξης, η καπιταλιστική οικονομική κρίση και οι δυσμένειες και τα προβλήματα που φέρνει για όλους τους λαούς του κόσμου αυτή η οικονομία και αυτό το σύστημα έχουν την έκφραση τους και σε αυτό που βλέπουμε σήμερα ως όξυνση των ανταγωνισμών για την ενεργειακή αγορά, την γεωπολιτική και οικονομική πρωτοκαθεδρία των καπιταλιστικών κρατών και δη των ισχυρότερων.

Το Ναγκόρνο Καραμπάχ φωτογραφίζει μια κατάσταση στην περιοχή πέριξ της Κασπίας Θάλασσας, με τεράστια γεωπολιτική και οικονομική αξία. Από τη μία αφορά τα νότια σύνορα της Ρωσίας και της Σοβιετικής Ένωσης παλιότερα, άρα μια κεντρική ηπειρωτική δύναμη, βασικό ανταγωνιστή ισχυρών καπιταλιστικών κρατών, όπως οι ΗΠΑ, η Κίνα κ.ά. Από την άλλη μιλάμε για μια περιοχή, που αποτελεί ένα ενεργειακό «κλειδί», της οποίας ο έλεγχος και η προβολή Ισχύος σε αυτήν μπορεί να συμβάλλει αποφασιστικά στην συγκρότηση νέων οικονομικών και γεωπολιτικών συσχετισμών, παγκοσμίως.

ναγκόρνο καραμπάχ

Φαίνεται ότι με βάση τις τελευταίες συγκρούσεις, την στάση των αστικών τάξεων της κάθε χώρας, μέσω των κυβερνήσεων τους, αλλά και των ισχυρών καπιταλιστικών κρατών που έχουν συμφέροντα στην περιοχή, γίνεται προσπάθεια να «κλειδώσει» μια νέα ισορροπία δυνάμεων. Το Αζερμπαϊτζάν επιδιώκει να απωθήσει την αρμενική παρουσία στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και να επιτύχει έλεγχο κατ’ αποκλειστικότητα στον ορισμένο ενεργειακό διάδρομο, το πραγματικό διακύβευμα. Σε αυτήν του τη προσπάθεια έχει την ανοιχτή στήριξη της Τουρκίας.

Η Ρωσία από την άλλη, συμβιβασμένη με το προϋπάρχον status quo, στο οποίο ούτε η Αρμενία, ούτε το Αζερμπαϊτζάν είχαν τον απόλυτο έλεγχο και με έναν τρόπο αλληλοπεριορίζονταν, βρίσκεται σε δύσκολη θέση, καθώς επιφορτίζεται με την «ευθύνη» της μόνης μεγάλης ιμπεριαλιστικής δύναμης με δυνατότητα άμεσης παρέμβασης. Ενώ παραδοσιακά είχε θέση στήριξης στην Αρμενία και παίζει παραδοσιακά και ρόλο εγγυητή της ασφάλειας για το πολύ μικρότερο αρμενικό κράτος, δεν παραγνωρίζει τους ισχυρούς δεσμούς του αρμενικού κεφαλαίου με τη δύση. Από την άλλη, η ενεργειακή πολιτική του Αζερμπαϊτζάν (συμβάλλει στην ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία) και αυτή βρίσκεται στην αντίπερα όχθη των ρωσικών συμφερόντων αλλά η ρωσική επιρροή στην, καθοριστική για την ασφάλεια της, περιοχή παραμένει ισχυρή σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο.

Ρωσικός Στρατός σε παρέλαση
Φώτο Αρχείου / Ρωσικός Στρατός σε παρέλαση

Η Τουρκία μάλλον αποτελεί τον γεωπολιτικό καταλύτη στην παρούσα κατάσταση, καθώς παίρνει ανοιχτά θέση στήριξης στο Αζερμπαϊτζάν. Σε μια πιο ολοκληρωμένη ερμηνεία της, παρεμβαίνει στο γεωγραφικό χώρο γεωπολιτικής ηγεμονίας της Ρωσίας, απειλώντας την ασφάλεια των νοτίων συνόρων της. Η αστική τάξη του Αζερμπαϊτζάν, μάλλον σωστά, εκτιμά ότι τώρα μπορεί να επιφέρει αποφασιστικές αλλαγές στον συσχετισμό δυνάμεων της Αζερο-αρμενικής αντιπαράθεσης, με την αποφασιστική στήριξη της Τουρκίας. Αξίζει να επισημανθεί ότι η Τουρκία με τη στάση της στην παρούσα σύγκρουση, λειτουργεί ως εμπροσθοφυλακή τον ευρωατλαντικών σχεδιασμών αποδυνάμωσης της ρωσικής Ισχύος.

Εδώ, με τα μέχρι τώρα δεδομένα, επιβεβαιώνεται η προσπάθεια της τουρκικής αστικής τάξης, με το ρόλο της αναθεωρητικής δύναμης στον γεωγραφικό χώρο Καυκάσου, Ανατολικής Μεσογείου, Μέσης Ανατολής, Κεντρικής Ασίας, να αναβαθμίσει με όρους εξωτερικής πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος τη θέση της. Φαίνεται ότι επιδιώκει να παίζει, στον βαθμό που θα εξυπηρετεί το τουρκικό κεφάλαιο, διπλό ρόλο. Από τη μία, ως εμπροσθοφυλακή του ΝΑΤΟ και των σχεδιασμών του σε αντιπαράθεση με τις Ρωσικές και Κινεζικές επιδιώξεις. Από την άλλη όμως, όποτε χρειάζεται, παίζει και το αντιΝΑΤΟικό χαρτί όταν θέλει να πιέσει τη «Δύση» ή να προσεγγίσει τη Ρωσία ή την Κίνα. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να θυμόμαστε ότι ο γεωγραφικός χώρος που καλύπτει το τουρκικό κεφάλαιο είναι στρατηγικής σημασίας για κάθε μεγάλη δύναμη στον ανταγωνισμό της ενέργειας και των εμπορικών διαδρομών.

Ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίγιεφ

Το κύριο όμως, αφορά τη στρατηγική σχέση συνεργασία που έχει η Τουρκία με το Αζερμπαϊτζάν. Η κρατική εταιρία πετρελαίου του Αζερμπαιτζάν, η SOCAR, είναι ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στην Τουρκία και γενικά οι οικονομικές δραστηριότητες και των δύο χωρών είναι διευρυμένες μεταξύ τους. Επίσης υπάρχει σοβαρή ταύτιση συμφερόντων για τα κεφάλαια των δύο χωρών στην ενεργειακή αγορά. Για τον αγωγό φυσικού αερίου TANAP (Trans Anatolian Natural Gas Pipeline Project), ο οποίος μεταφέρει φυσικό αέριο από το Αζερμπαιτζάν, στην Γεωργία, την Τουρκία, μέχρι και τα ελληνικά σύνορα και από εκεί μέσω του αγωγού ΤΑP για την Ιταλία και την υπόλοιπη Ευρώπη, κύριοι μέτοχοι είναι η SOCAR, οι τουρκικές εταιρίες πετρελαίου, TPAO και ΒΟΤΑ, καθώς και η βρετανική ΒP, η οποία αναπτύσσει το τεράστιο κοίτασμα φυσικού αερίου Σαχ Ντενίζ (Αζερμπαϊτζάν). Μάλιστα είναι σοκαριστική η πρόσφατη ανακοίνωση του βρετανικού ενεργειακού κολοσσού, μέσα από την οποία πήρε θέση στήριξης του Αζερμπαϊτζάν στην σύγκρουση [1]. Πλέον οι μεγάλοι μονοπωλιακοί όμιλοι δεν κρατάνε ούτε τα προσχήματα.

Αγωγός φυσικού αερίου TANAP (Trans Anatolian Natural Gas Pipeline Project)

Προφανώς, η πολύπλοκη κατάσταση στην αζερο-αρμενική σύγκρουση και οι ευρύτερες γεωπολιτικές διαστάσεις αυτής, έχουν ήδη οδηγήσει στο αιματοκύλισμα των δύο λαών και οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες. Εν τω μεταξύ, ο όποιος συμβιβασμός και η όποια εκεχειρία θα έχει προσωρινό χαρακτήρα στο πλαίσιο των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Αυτό επιβεβαιώνεται ήδη τριάντα χρόνια τώρα.

Αυτά τα γεγονότα πρέπει να μας γίνουν μάθημα, μπροστά στις «εθνικές» επιδιώξεις για γεωστρατηγική αναβάθμιση της Ελλάδας στην περιοχή, όπως προτάσσει η ελληνική αστική τάξη και οι σύμμαχοί της.

Να μας γίνουν μάθημα, όταν καλούν τον ελληνικό λαό να υποταχθεί στις διευθετήσεις, τους συμβιβασμούς και τα «θέλω» των καπιταλιστών, ντόπιων και ξένων και στα κάλπικα διλήμματα του ιμπεριαλιστικού πολέμου ή της ιμπεριαλιστικής ειρήνης με κοινό παρονομαστή την υπονόμευση των εργατικών λαϊκών συμφερόντων, ελληνικών και τουρκικών.

Να μας γίνουν μάθημα όταν οι λαοί της περιοχής αφήνουμε την ειρήνη μας, την ασφάλειά μας και την προκοπή μας στα χέρια των μεγάλων ενεργειακών κολοσσών, των εφοπλιστών, των βιομηχάνων και των τραπεζιτών και των κυβερνήσεών τους.

Ας αριστεύσουμε, διαλέγοντας τον δρόμο της απεμπλοκής από τους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς και σχεδιασμούς με τη δικιά μας εξουσία.

Αλέξης Πανούσης
Μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωπολιτικής Ανάλυσης,
Γεωπολιτικής Σύνθεσης και Σπουδών Άμυνας και
Διεθνούς Ανάλυσης

[1] https://www.viadiplomacy.gr/h-bp-ypostirizei-to-azermpaitzan-ston-agona-gia-tin-apokatastasi-tis-edafikis-akeraiotitas/

Δείτε ακόμα...