Η ματωμένη ιστορία του ΝΑΤΟ: Απέναντι στο ΝΑΤΟ – Η Συνθήκη Φιλίας, Συνεργασίας και Αμοιβαίας Βοήθειας, «Σύμφωνο Βαρσοβίας»

Το ALT.GR συνεχίζει τη δημοσίευση του δεύτερου μέρους της σειράς «Η ματωμένη ιστορία του ΝΑΤΟ» με θέμα την ίδρυση του ΝΑΤΟ, καθώς επίσης και την ενότητα: Απέναντι στο ΝΑΤΟ: Η Συνθήκη Φιλίας, Συνεργασίας και Αμοιβαίας Βοήθειας, «Σύμφωνο Βαρσοβίας».

Ίδρυση του ΝΑΤΟ

Το ΝΑΤΟ ιδρύθηκε με πρωτοβουλία των ΗΠΑ και άρχισε τη δράση του στο αποκορύφωμα του «ψυχρού πολέμου». Προέρχεται από τα αρχικά των αγγλικών λέξεων North Atlantic Treaty Organization (Οργάνωση του Βορειοατλαντικού Συμφώνου).

Το Βόρειο-Ατλαντικό Σύμφωνο (ΝΑΤΟ) υπέγραψαν στην Ουάσιγκτον στις 4 Απριλίου 1949 οι αντιπρόσωποι των κυβερνήσεων των ΗΠΑ, Αγγλίας, Γαλλίας, Βελγίου, Ολλανδίας, Λουξεμβούργου, Καναδά, Ιταλίας, Πορτογαλίας (δικτατορία Σαλαζάρ), Νορβηγίας, Δανίας και Ισλανδίας. Πρώτος πρόεδρος του Συμβουλίου και Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ εξελέγη το 1952 ο Άγγλος λόρδος Χέιστινγκς Ισμέι.

Το στρατηγικό στόχο της ίδρυσης του ΝΑΤΟ όρισε με απόλυτη ευστοχία ο λόρδος Ισμέι: «to keep the Russians out (of Europe), to keep the Americans in (Europe) and to keep the Germans down (in Europe). «Σκοπός του ΝΑΤΟ είναι να κρατά τους Ρώσους έξω (από την Ευρώπη), τους Αμερικανούς μέσα, και τους Γερμανούς κάτω».

Από την αρχή της ίδρυσης του, το ΝΑΤΟ υπήρξε ένας στρατιωτικοπολιτικός συνασπισμός καπιταλιστικών κρατών.

Στόχος η συνένωση των δυνάμεων του ιμπεριαλισμού, ώστε να αντιπαρατεθεί, από καλύτερες θέσεις στις δυνάμεις του σοσιαλισμού που βγήκαν ενισχυμένες μετά από τον πόλεμο. Θέλησαν να επιβάλουν την ιμπεριαλιστική παγκόσμια κυριαρχία τους, και να εμποδίσουν τους λαούς να μετατρέψουν τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα, σε πάλη για την εξουσία και τον αγώνα του εργατικού κινήματος για κοινωνική απελευθέρωση. Ουσιαστικά να σταματήσουν την ιστορία της κοινωνικής εξέλιξης προς τα μπρος, και αν μπορούσαν, να την αντιστρέψουν.

Ο Αμερικανός Πρόεδρος, Χάρι Τρούμαν, φρόντισε, με τον λόγο του, να στείλει μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση για τη σημασία αυτού του Συμφώνου και για το ρόλο που θα έπαιζε μελλοντικά. Αναφερόμενος, ανάμεσα στα άλλα, για την επιρροή του Συμφώνου σημείωσε ότι «δεν θα γίνει μόνο αισθητή εις την περιοχήν την οποία καλύπτει, αλλ’ εις ολόκληρον τον κόσμον». Και, για να γίνει ακόμη περισσότερο σαφές το νόημα των λόγων του, έδωσε ένα παράδειγμα: «Με την εξουσιοδότησίν μου – είπε – και κατόπιν οδηγιών μου το υπουργείον Εξωτερικών αποσαφήνισε προσφάτως ότι η προσχώρησις των Ηνωμένων Πολιτειών εις το Σύμφωνον αυτό δε σημαίνει κατ’ ανάγκην την χαλάρωσιν του αμερικανικού ενδιαφέροντος διά την ασφάλειαν και ευημερίαν άλλων περιοχών, ως η Εγγύς Ανατολή».

Υπογραφή του "Δόγματος Τρούμαν"

Η επισήμανση αυτή δεν υπογράμμιζε μόνο την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, αλλά και την πρόθεσή τους να μην κλειστούν μέσα στα στενά όρια δράσης και λειτουργίας του Βορειοατλαντικού Συμφώνου.

Οι λόγοι που οδήγησαν στην ίδρυση του ΝΑΤΟ γίνονται ποιο ξεκάθαροι αν ρίξουμε μια ματιά στα παρακάτω στοιχεία:

  • Μεταξύ των ιδρυτικών μελών του ΝΑΤΟ το 1949 υπάρχουν χώρες όπως η Ισλανδία, η Δανία, η Νορβηγία, που βρίσκονται κοντά στα σύνορα με τη Σοβιετική Ένωση, έτσι παρέχουν τη δυνατότητα στο ΝΑΤΟ να έχει υπό τον έλεγχό του το βόρειο πέρασμα (Νορβηγική Θάλασσα).
  • Ο Βόρειος Ατλαντικός Ωκεανός, αποτελούσε μια κορυφαία στρατηγική προτεραιότητα του ΝΑΤΟ για τον αποκλεισμό της Σοβιετικής Ένωσης (ΣΕ) από τον υπόλοιπο κόσμο, ευρισκόμενος απέναντι στις δυο κυριότερες θαλάσσιες πύλες της ΣΕ: τη Νορβηγική Θάλασσα και τη Μεσόγειο Θάλασσα.
  • Η ταυτόχρονη ένταξη της Ελλάδας και της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ το 1952 έρχεται να καλύψει μια καίριας σημασίας στρατηγική περιοχή για την νότια πτέρυγα του ΝΑΤΟ, όπως είναι αυτή του Αιγαίου και των στενών των Δαρδανελίων.
  • Έτσι, έκλεινε τη δίοδο στο Σοβιετικό Στόλο της Μαύρης Θάλασσας, το δρόμο για την ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, με την παρουσία του αμερικανικού 6ου Στόλου, σε εφαρμογή της στρατηγικής των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής «ανάσχεσης» «containment’ strategy», το ΝΑΤΟ πραγματοποίησε αρκετές ναυτικές ασκήσεις μεγάλης κλίμακας στη Μεσόγειο τη δεκαετία του 1950.

Χαρακτηριστικό γεγονός ιδιαίτερου συμβολισμού αποτελεί η άσκηση του ΝΑΤΟ “Operation Deep Water” το Φθινόπωρο του 1957. Βασικός στόχος της άσκησης  ήταν ο αποκλεισμός των Στενών των Δαρδανελίων προκειμένου ο Σοβιετικός Στόλος να αποκλειστεί στη Μαύρη Θάλασσα και να μην μπορέσει να εξέλθει στη Μεσόγειο. Η άσκηση είχε διοργανωθεί από την διοίκηση AFSOUTH της Νότιας Ευρώπης και ήταν υπό την ευθύνη του αντιναυάρχου Charles R. Brown, διοικητή του 6ου Στόλου.

Ο αντιναύαρχος Brown συνοψίζοντας τα αποτελέσματα της άσκησης είχε σημειώσει: «Εάν ήμουν στη θέση των Σοβιετικών αυτό που θα έκανα θα ήταν να φύγω από τα Δαρδανέλια με ότι μέσο είχαν εάν ξεκινούσε ο πόλεμος. Με τις δυνάμεις που χρησιμοποιήσαμε θα τους ψήναμε ζωντανούς».

Η άσκηση “Operation Deep Water” ήταν μέρος ενός σημαντικού αριθμού ασκήσεων που πραγματοποιήθηκαν το Φθινόπωρο του 1957 με στόχο την «αναχαίτιση» μιας πιθανής Σοβιετικής επίθεσης από τη Νορβηγία μέχρι την Τουρκία, στις οποίες είχαν λάβει μέρος 250.000 άνδρες, 300 πλοία και 1500 αεροσκάφη.

Οι υπόλοιπες ασκήσεις ήταν η “Operation Strikeback” στον βόρειο Ατλαντικό, η “Operation Counter Punch” στην κεντρική Ευρώπη και η “Operation Stand Firm” στο κανάλι της Μάγχης μαζί και ορισμένες άλλες επιμέρους ασκήσεις.

Απέναντι στο ΝΑΤΟ: Η Συνθήκη Φιλίας, Συνεργασίας και Αμοιβαίας Βοήθειας, «Σύμφωνο Βαρσοβίας»

Καταλύτης για την ίδρυση του «Συμφώνου Βαρσοβίας» ήταν η υπογραφή των «Συμφωνιών του Παρισιού» τον Οκτώβρη του 1954, μεταξύ δυτικών χωρών και της Ομοσπονδιακής Δυτικής Γερμανίας (ΟΔΓ), καθώς επέτρεπαν τον στρατιωτικό επανεξοπλισμό της τελευταίας.

Αυτό πρακτικά σήμαινε πως η Δυτική Γερμανία θα μπορούσε να εξοπλιστεί, οι πολίτες της να υπηρετούν στρατιωτική θητεία, ενώ ταυτόχρονα προετοίμαζαν την είσοδό της στο ΝΑΤΟ. Πράγματι η ένταξη της Δ. Γερμανίας στο ΝΑΤΟ έγινε πραγματικότητα στις 6 Μαΐου 1955.

Την 1η Ιανουαρίου 1947 Μεγάλη Βρετανία και ΗΠΑ ένωσαν τις ζώνες κατοχής τους στην Γερμανία σε μια ενιαία διοικητική ενότητα, στην οποία προστέθηκε τον Απρίλιο του 1949 και η γαλλική ζώνη κατοχής. Ήδη από τις αρχές του 1948 αντιπρόσωποι ευρωπαϊκών χωρών καθώς και των ΗΠΑ ανακοίνωσαν την ένωση των περιοχών της δυτικής Γερμανίας υπό τον έλεγχο ενός νέου ομοσπονδιακού συστήματος.

Η ΕΣΣΔ ανησυχώντας για την αναβίωση του μιλιταρισμού στη Δυτική Γερμανία -που είχε οδηγήσει σε δύο παγκόσμιους πολέμους- πρότεινε ένα συλλογικό σύστημα ασφάλειας, όπως προβλεπόταν από τη Χάρτα του ΟΗΕ, ενώ έκανε ό,τι μπορούσε διπλωματικά, για να αποτρέψει αυτό το ενδεχόμενο. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1954, η ΕΣΣΔ ζήτησε να γίνει μέλος του Βορειοατλαντικού Συμφώνου. Η πρόταση αυτή φυσικά και απορρίφθηκε.

Η κατάσταση αυτή οδήγησε τη Σοβιετική Ένωση και τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες στη δημιουργία του «Συμφώνου της Βαρσοβίας» στις 14 Μάη 1955, επτά χρόνια μετά την ίδρυση του ΝΑΤΟ. Στο «Σύμφωνο της Βαρσοβίας» συμμετείχαν η Σοβιετική Ένωση, η Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία, η Ουγγαρία, η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Πολωνία, η Τσεχοσλοβακία και η Αλβανία, που αποχώρησε το 1968.

Στο «Σύμφωνο της Βαρσοβίας», δηλώνονταν ότι, θα είναι ευπρόσδεκτες σε αυτό και χώρες με διαφορετικά κρατικά και κοινωνικά συστήματα. Αξίζει να αναφέρουμε ότι η «Συμφωνία της Βαρσοβίας» προέβλεπε ότι αυτή θα τερματίζονταν, σε περίπτωση δημιουργίας ενός ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας, με την υπογραφή σχετικού πανευρωπαϊκού συμφώνου.

Αύριο Παρασκευή 26 Φλεβάρη θα δημοσιευθεί το τρίτο μέρος της «ματωμένης ιστορίας του ΝΑΤΟ» με θέμα: Το ΝΑΤΟ μετά τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας μέχρι και σήμερα.

Δείτε ακόμα...