Η Υγεία – Πρόνοια είναι κοινωνικό αγαθό / λαϊκή ανάγκη ή εμπόρευμα στον καπιταλισμό;

Kαπιταλισμός: Eίναι κοινωνικοοικονομικός σχηματισμός όπου η ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και διακίνησης των προϊόντων, όπως και οι επενδύσεις σε οικονομικά αγαθά, παραγωγή, κατανομή, το εμπόριο και υπηρεσίες, κατέχονται από ιδιώτες, με κυρίαρχο κίνητρο/στόχο την συσσώρευση του κέρδους.Το κράτος στον καπιταλισμό μπορεί επίσης να αποτελεί τον ιδιοκτήτη μέσων παραγωγής (συλλογικός καπιταλιστής) ή διακίνησης των προϊόντων (και των υπηρεσιών που στον καπιταλισμό νοούνται ως προϊόντα-εμπορεύματα) 1 .

Υγεία: Σύμφωνα με τον ορισμό που διατυπώθηκε στο καταστατικό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (1946) η υγεία είναι «η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας» 2.

Εμπόρευμα: Γενικά με τον όρο εμπόρευμα (goods ή merchandise) χαρακτηρίζονται τα πάσης φύσεως αντικείμενα του εμπορίου τα οποία πωλεί ή αγοράζει ο παραγωγός και τα οποία στη συνέχεια πωλούνται ή μεταπωλούνται σε ενδιάμεσους εμπόρους ή σε τελικούς καταναλωτές με σκοπό το οικονομικό κέρδος3.

Επιχείρηση: Xαρακτηρίζεται η ποριστική οικονομική μονάδα που αποτελεί αυτοτελή και υπεύθυνη οργάνωση παραγωγικών συντελεστών και διαχείρισης συναλλαγών με τις οποίες και επιδιώκει το μέγιστο δυνατό κέρδος4.

Η υγεία είναι κοινωνικό ζήτημα (λαϊκή ανάγκη) και γι’ αυτό αντιμετωπίζεται διαφορετικά από τα κοινωνικό-οικονομικά συστήματα στη βάση των δύο εκ διαμέτρου αντίθετων κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων καπιταλισμός, σοσιαλισμός/κομμουνισμός.

Στον καπιταλισμό αντιμετωπίζεται από την πλευρά των συμφερόντων των καπιταλιστών {κεφαλαιοκρατών (κεφαλαιοκράτης < κεφάλαιο + -ο- + -κράτης= κρατώ), σαν απλή αναπαραγωγή της ικανότητας για εργασία. Στο καπιταλιστικό σύστημα η υγεία αντιμετωπίζεται από τη σκοπιά της διαμόρφωσης και ανάπτυξης των συνθηκών αναπαραγωγής των ταξικών σχέσεων εκμετάλλευσης, επομένως και ως παράγοντας που συμβάλλει στην κερδοφορία (φέρω κέρδος) του κεφαλαίου, ενώ στο σοσιαλισμό από την πλευρά των συμφερόντων των εργατών και των λαϊκών στρωμάτων, σαν πλήρης άνθιση σωματικής, πνευματικής, ψυχικής και κοινωνικής ισορροπίας του ανθρώπου. Έτσι ώστε να βρίσκεται σε κατάσταση πλήρους αρμονίας με το πάσης φύσεως περιβάλλον του (εργασιακό, φυσικό, οικογενειακό, κοινωνικό κλπ.).

Το δικαίωμα στην Υγεία δεν μπορεί να διασφαλιστεί από τον καπιταλισμό. Είναι σαφές πως στον καπιταλιστικό κόσμο, τα κέρδη είναι ασύμβατα με το δικαίωμα στην Υγεία. Χαρακτηριστικά στην ΕΕ που αποτελεί μια προωθημένη καπιταλιστική Ένωση, δηλαδή μια προωθημένη μορφή συμμαχίας των καπιταλιστικών κρατών στην Ευρώπη η χρηματοδότηση της Υγείας αντιμετωπίζεται ως «επένδυση», για την εξασφάλιση του ελάχιστου εκείνου επιπέδου υγείας των εργαζομένων, ως απαραίτητο όρο για την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης, προκειμένου αυτή να μπορεί να εντάσσεται στην καπιταλιστική παραγωγή 5. Όταν λέμε εργατική δύναμη ή ικανότητα για εργασία, εννοούμε το σύνολο των φυσικών και πνευματικών ικανοτήτων που υπάρχουν στο σώμα, στη ζωντανή προσωπικότητα ενός ανθρώπου και που τις βάζει σε κίνηση κάθε φορά που παράγει οποιουδήποτε είδους αξίες χρήσης (Μαρξ, «Το Κεφάλαιο», τ.1ος σελ. 180).

Καπιταλιστής6 είναι αυτός ο οποίος:

α) έχει κεφάλαιο που το επενδύει στην υλική παραγωγή ή σε έναν άλλο τομέα της κοινωνικής δραστηριότητας (εμπόριο, υγεία, πίστη, παιδεία, ψυχαγωγία κλπ.) και το αξιοποιεί με την εργατική δύναμη που αγοράζει,

β) συμμετέχει στο καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής σαν κυρίαρχος, σαν αφεντικό με σκοπό ν’ αυξάνει τα κεφάλαιά του,

γ) διαδραματίζει (είτε άμεσα ο ίδιος, είτε μέσω μισθωτών διευθυντικών στελεχών) στην οργάνωση της κοινωνικής παραγωγής ρόλο ηγετικό, διευθυντικό,

δ) παίρνει το εισόδημά του με τη μορφή του κέρδους.

Προλετάριος6 είναι αυτός ο οποίος:

α) δεν έχει μέσα παραγωγής και πουλάει την εργατική του δύναμη στους καπιταλιστές,

β) συμμετέχει στο καπιταλιστικό σύστημα παραγωγής σαν καταπιεζόμενος και εξαρτημένος, με σκοπό να εξασφαλίσει τα μέσα για την ύπαρξή του,

γ) παίζει στην οργάνωση της κοινωνικής παραγωγής ρόλο εκτελεστικού οργάνου,

δ) παίρνει το εισόδημά του με τη μορφή του μισθού ή του ημερομίσθιου, ενώ οι διαστάσεις του εισοδήματός του είναι μικρές.

Ανάμεσα σ’ αυτές τις δυο βασικές τάξεις υπάρχουν διάφορα κοινωνικά στρώματα, τα ενδιάμεσα ή μεσαία στρώματα.

Ανάμεσα σ’ αυτές τις δυο βασικές τάξεις υπάρχουν διάφορα κοινωνικά στρώματα, τα ενδιάμεσα ή μεσαία στρώματα.

Μεσαία στρώματα είναι το τμήμα εκείνο του οικονομικά ενεργού πληθυσμού, το οποίο έχει ένα μέρος από τα γνωρίσματα της αστικής τάξης και ένα μέρος από τα γνωρίσματα της εργατικής τάξης και για το λόγο αυτό δεν μπορεί να καταταγεί σε καμιά από αυτές τις δυο βασικές τάξεις της καπιταλιστικής κοινωνίας. Πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι ανάμεσα στα φτωχά, μεσαία στρώματα και το προλεταριάτο, έχουμε τους μισοπρολετάριους, άτομα, δηλαδή, που το εισόδημά τους προέρχεται εν μέρει από την εργασία τους σαν μισθωτοί εργάτες και εν μέρει από την κατοχή μιας μικρής ιδιοκτησίας – ενός μικρού κτήματος ή μικρομάγαζου.

Πρόληψη<ελληνιστική κοινή πρόληψις < αρχαία ελληνική προλαμβάνω<πρό+λαμβάνω7

Πρόληψη είναι η προσπάθεια να αντιμετωπιστούν οι αιτίες που γεννούν και αναπαράγουν ένα πρόβλημα έτσι ώστε να μειωθεί η πιθανότητα εμφάνισής του 8.

Η πρόληψη συνδέεται με την αντιμετώπιση και εξάλειψη όλων εκείνων των κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων που επιδρούν στην υγεία του ανθρώπου (φτώχεια, ανεργία, εργασιακές σχέσεις, έλλειψη ελεύθερου χρόνου). Στοχεύει, επίσης, στη διασφάλιση υγιεινών και ασφαλών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, καθαρού περιβάλλοντος, υγιεινής διατροφής, εξάλειψης μεταδοτικών και μολυσματικών ασθενειών και σωματικής άσκησης.

Ο καπιταλισμός όμως, ενδιαφέρεται μόνο για ένα ελάχιστο επίπεδο αναπαραγωγής της ικανότητας για εργασία, επομένως εξασφαλίζει μόνο ένα τέτοιο επίπεδο προϋποθέσεων φροντίδας για την υγεία της εργατικής δύναμης. Αυτές οι προϋποθέσεις δεν εξασφαλίζονται όλες για ολόκληρη την εργατιά, αφού σύμφυτο με τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής είναι ο ανταγωνισμός, οι κρίσεις, η ανεργία κλπ. Έτσι έχουμε τη μέγιστη εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης από τη μια και την ελάχιστη εξασφάλιση όλων αυτών που χρειάζεται για την αναπαραγωγή της, τη διατήρησή της και την αποκατάστασή της. Δηλαδή, τα αποτελέσματα της κοινωνικής εργασίας, των επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων δε χρησιμοποιούνται για τη μαζική κάλυψη των όλων των λαϊκών αναγκών, όπως την πρόληψη και την προστασία της Υγείας.

Tο ενιαίο, καθολικό, δημόσιο, δωρεάν σύστημα Υγείας πρέπει να οργανώνεται σε: Πρωτοβάθμιο – Δευτεροβάθμιο – Τριτοβάθμιο επίπεδο και Επείγουσα Ιατρική (ΕΚΑΒ), που είναι αλληλοεξαρτώμενα, αλληλεπιδρούν και η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από το βαθμό και την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας τους.

  • Στις πρωτογενείς υπηρεσίες πρόληψης, για τη μείωση ή εξάλειψη των αιτιών που γεννούν την ασθένεια. Πιο αναλυτικά, περιλαμβάνει υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας, Σχολικής Υγείας, οδοντιατρικής φροντίδας και περίθαλψης, ιατρικής φροντίδας στα πλοία, οικογενειακού προγραμματισμού, προγεννητικού ελέγχου, παρακολούθησης των εγκύων και φροντίδας μητέρας και παιδιού.
  • Ακόμη, υπηρεσίες παρακολούθησης και ολόπλευρης στήριξης των χρονίως πασχόντων, των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των οικογενειών τους και υπηρεσίες κατ’ οίκον νοσηλείας. Τέλος, περιλαμβάνει τις κινητές μονάδες πρώτων βοηθειών και το σύστημα διακομιδών.
  • Στις δευτερογενείς υπηρεσίες πρόληψης, για την προ-συμπτωματική διάγνωση και έγκαιρη αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας. Στόχος της δευτερογενούς πρόληψης είναι η έγκαιρη και πρώιμη διακοπή της παθολογο-ανατομικής εξέλιξης της νόσου, ώστε να αποφευχθούν οι επιπλοκές, η αναπηρία και ο πρόωρος θάνατος. Αποτελείται από νοσοκομεία, γενικά ή ειδικά (ψυχιατρικά, μαιευτικά, ογκολογικά, παιδιατρικά) που θα καλύπτουν τις ανάγκες νομών, επαρχιών ή γεωγραφικά προσδιορισμένων περιοχών της πρωτεύουσας και άλλων μεγάλων πόλεων. Η δευτερογενής πρόληψη βασίζεται στον προσυμπτωματικό έλεγχο, τη διάγνωση δηλαδή της νόσου πριν εμφανιστούν τα κλινικά συμπτώματα. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος εφαρμόζεται στην περίοδο μεταξύ της βιολογικής έναρξης της νόσου και της εμφάνισης των κλινικών συμπτωμάτων. Η ακριβής θέση στην παραπάνω περίοδο εξαρτάται από τη φυσική ιστορία κάθε νόσου. Ο προσυμπτωματικός έλεγχος υλοποιείται με τη μέθοδο της διαλογής (screening), της εξέτασης δηλαδή, κλινικής ή/και εργαστηριακής, προκαθορισμένων ομάδων πληθυσμού με σκοπό την πρώιμη-προκλινική ανίχνευση της νόσου.
  • Στις τριτογενείς υπηρεσίες, για την πρόληψη των υποτροπών και επιπλοκών από ασθένεια ή αναπηρία. Τριτογενής Πρόληψη Είναι η καθημερινή πράξη στις υπηρεσίες υγείας, η θεραπευτική δηλαδή παρέμβαση, η οποία αρχίζει μετά την κλινική εκδήλωση της νόσου, παρέχει πολύ εξειδικευμένες – νοσοκομειακού χαρακτήρα – υπηρεσίες Υγείας και παραπέμπονται σε αυτό περιστατικά που εκτός από εξειδικευμένη νοσοκομειακή αγωγή, προσφέρονται και για επιστημονική έρευνα. Στόχος της είναι η πρόληψη του θανάτου, η επιβράδυνση της νόσου και η βελτίωση της πρόγνωσης. Η επιστημολογική εξέλιξη της ιατρικής και της τεχνολογίας στον καπιταλισμό έχει επικεντρώσει κυρίως το ενδιαφέρον και τους πόρους στη θεραπευτική (κερδοφόρα) αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας, σε βάρος της προληπτικής στρατηγικής.

Η υγεία του ανθρώπου αποτελεί μία από τις θεμελιακές προϋποθέσεις για την αναπαραγωγή και την εξέλιξη της κοινωνίας. Ως τέτοια προϋπόθεση, συνδέεται και εξαρτάται από την οικονομική βάση της συγκεκριμένης, ταξικής κοινωνίας, δηλαδή από τις σχέσεις παραγωγής και ιδιαίτερα τις σχέσεις ιδιοκτησίας.

Στον πιο αναπτυγμένο εκμεταλλευτικό κοινωνικοοικονομικό σχηματισμό, τον καπιταλισμό, ο κοινωνικός χαρακτήρας της φροντίδας για την υγεία έρχεται σε σύγκρουση με το θεμελιώδη νόμο λειτουργίας του, την εμπορευματοποίηση της εργατικής δύναμης, δηλαδή το σύνολο των βιολογικών και πνευματικών ικανοτήτων του ανθρώπου που ξοδεύονται στην παραγωγική διαδικασία 9.

Το σημερινό Εθνικό Σύστημα Υγείας περιλαμβάνει:

– 125 νοσοκομεία,
– 201 Κέντρα Υγείας (ΚΥ) και 1.487 Περιφερειακά Ιατρεία στις αγροτικές περιοχές, περίπου 200 πρώην Πολυϊατρεία του ΙΚΑ στις αστικές περιοχές που έχουν ενταχθεί πρόσφατα στο ΕΣΥ συγκροτώντας μαζί με τα ΚΥ το Πρωτοβάθμιο Εθνικό Δίκτυο Υγείας (ΠΕΔΥ)
– και 127 Τοπικές Μονάδες Υγείας (Τo.Μ.Υ.) σε αστικές περιοχές. Το δημόσιο σύστημα υγείας στην Ελλάδα ποτέ δε λειτούργησε δωρεάν.Βαθαίνει η υποβάθμιση, η εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποίηση του συστήματος υγείας-πρόνοιας.

«Η διάρθρωση αυτή θεωρείται επαρκής όσον αφορά τη νοσοκομειακή περίθαλψη, ωστόσο η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας εξακολουθεί να υπολειτουργεί, ενώ και η πιο πρόσφατη παρέμβαση με την ίδρυση των Τo.Μ.Υ. εφαρμόστηκε μόνο κατά το ήμισυ του αρχικού σχεδιασμού, με αποτέλεσμα να καλύπτεται μόνο το 1/5 του αστικού πληθυσμού»10 .

Ανοδικά κινήθηκαν τα συνολικά έσοδα των επιχειρήσεων παροχής ιδιωτικών υπηρεσιών υγείας στην Ελλάδα την περίοδο 2016-2019. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ., επί συνόλου 45.053 κλινών σε όλα τα θεραπευτήρια της χώρας το 2018, το 1/3 των κλινών ανήκει σε ιδιωτικά θεραπευτήρια 11.

Την ώρα που η διαχρονική πολιτική εμπορευματοποίησης και υποχρηματοδότησης της Υγείας αποτυπώνεται στις σημερινές τεράστιες ελλείψεις στα δημόσια νοσοκομεία και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, με τις οποίες βρίσκονται αντιμέτωποι υγειονομικοί και ασθενείς, αντί η κυβέρνηση να προχωρήσει άμεσα σε μαζικές προσλήψεις μόνιμου προσωπικού στις δημόσιες μονάδες Υγείας και ταυτόχρονα να επιτάξει τον ιδιωτικό τομέα, θέτοντας τις υποδομές και το έμπειρο δυναμικό του κάτω από τον σχεδιασμό και την ευθύνη του κράτους, δίνει νέα «δώρα» ύψους 30 εκατ. ευρώ στους επιχειρηματικούς ομίλους της Υγείας, από τα λεφτά των ασφαλισμένων.

Η στρατηγική της ΕΕ για την Υγεία-Πρόνοια για την περίοδο 2014-2020 αποτελεί μέρος της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020»12. Το ελληνικό πρόγραμμα «ΥΓΕΙΑ 2014-2020» εξειδικεύει τη στρατηγική της ΕΕ στην υγεία-πρόνοια στους εξής άξονες:

  • Εξασφάλιση «βιώσιμων και αποδοτικών συστημάτων υγείας» μέσω «της οικονομικής βιωσιμότητάς τους και της αλλαγής στον τρόπο λειτουργίας των δημόσιων μονάδων υγείας». Δηλαδή, ραγδαία μείωση της κρατικής χρηματοδότησης των κρατικών μονάδων υγείας κι ενίσχυση της λειτουργίας τους με όρους επιχειρήσεων. Δηλαδή, ενίσχυση της επιχειρηματικής δράσης στον κλάδο.
  • «Επένδυση στην υγεία των πολιτών» μέσω της κρατικής παροχής «στοιχειωδών υπηρεσιών». Δηλαδή, περιορισμός των υπηρεσιών που παρέχονται δωρεάν από το κράτος στο επίπεδο του «ελάχιστου βασικού πακέτου».
  • «Άμβλυνση των ανισοτήτων στον τομέα της υγείας» μέσω «της διαχείρισης της ακραίας φτώχειας, των ελάχιστων διαμορφωμένων πακέτων κάλυψης για τις ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, των δικτύων ασφαλείας, της ενίσχυσης του εθελοντικού κινήματος». Δηλαδή, μέτρα διαχείρισης της ακραίας φτώχειας, με το ελάχιστο δυνατό κρατικό κόστος.

Οι εργαζόμενοι, οι άνεργοι, τα λαϊκά στρώματα πρέπει να απορρίψουν συνολικά αυτήν την πολιτική. Πρέπει να ενισχύουμε την πάλη για ένα αποκλειστικά κρατικό σύστημα Υγείας-Πρόνοιας, καθολικό, σύγχρονο και απολύτως δωρεάν.

Ένα σύστημα Υγείας-Πρόνοιας χωρίς καμία επιχειρηματική δράση, που οι υπηρεσίες του θα αποτελούν στην πράξη κατοχυρωμένο κοινωνικό αγαθό και όχι όπως σήμερα ακριβοπληρωμένο εμπόρευμα. Με ανάπτυξη της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας σε πανελλαδικό επίπεδο, με χρηματοδότηση από το κράτος, με Κέντρα Υγείας, αποκεντρωμένα ιατρεία και κινητές μονάδες χωρίς καμία εμπλοκή-συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, των ΜΚΟ, των «κοινωνικών συνεταιρισμών» κλπ.

Πλήρης κρατική χρηματοδότηση των δημόσιων Μονάδων Υγείας, με αντίστοιχη αύξηση των κονδυλίων από τον κρατικό προϋπολογισμό με φορολόγηση του κεφαλαίου, με κατάργηση των εισφορών των εργαζόμενων στον κλάδο υγείας των ασφαλιστικών ταμείων, όπου θα παρέχονται από το κράτος δωρεάν όλες οι εξετάσεις, θεραπείες, υγειονομικό υλικό, φάρμακα, εμβόλια, χωρίς πληρωμές, συμμετοχή, χωρίς πλαφόν και περικοπές, σύμφωνα με τις ανάγκες και με αποκλειστικά επιστημονικά κριτήρια.

Άμεσα μαζικές προσλήψεις γιατρών όλων των ειδικοτήτων, νοσηλευτών, μαιών, τεχνολόγων και άλλων υγειονομικών με σχέση εργασίας μόνιμη, πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης για την πλήρη στελέχωση των νοσοκομείων, των Κέντρων Υγείας και των αποκεντρωμένων μονάδων τους (Περιφερειακά Ιατρεία).

Από την πλευρά των λαϊκών αναγκών είναι τεράστιες οι δυνατότητες της επιστήμης, της τεχνολογίας, της παραγωγικότητας της εργασίας και του μεγάλου αριθμού υγειονομικού προσωπικού να μπουν σχεδιασμένα στην υπηρεσία για την προάσπιση, αποκατάσταση και βελτίωση της υγείας του λαού.

Γι’ αυτό, η διεκδίκηση μέτρων ανακούφισης και απόσπασης λύσεων πρέπει να κατευθύνεται στην προοπτική βαθύτερων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών.

Την ανάπτυξη που ως κριτήριο θα έχει την ικανοποίηση των σύγχρονων και συνεχώς διευρυμένων κοινωνικών αναγκών, οι οποίες θα αποτελούν καθολικό, κατοχυρωμένο λαϊκό δικαίωμα από την εργατική εξουσία και το κράτος της.

Πριν πουλήσεις το φάρμακο, πρέπει να πουλήσεις την αρρώστια. Εβγκένι Κασέγιεφ,Σύγχρονος Ρώσος γνωμικογράφος

Νίκος Μπουντούρογλου,
Ακτινοθεραπευτής-Ογκολόγος,
μέλος του ΔΣ του Σωματείου Εργαζομένων στο Νοσοκομείο «Μεταξά»

  1. el.wikipedia.org/wiki/Καπιταλισμός
  2. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A5%CE%B3%CE%B5%CE%AF%CE%B1
  3. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%BC%CF%80%CF%8C%CF%81%CE%B5%CF%85%CE%BC%CE%B1
  4. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CF%80%CE%B9%CF%87%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%B7
  5. Χριστίνα Ματσιακά, «Η στρατηγική της ΕΕ 2014 – 2020 στην Υγεία – Πρόνοια και η εφαρμογή της από τις αστικές κυβερνήσεις», ΚΟΜΕΠ, τεύχος 3, 2015
  6. https://www.rizospastis.gr/story.do?id=432787
  7. https://el.wiktionary.org/wiki/%CF%80%CF%81%CF%8C%CE%BB%CE%B7%CF%88%CE%B7
  8. https://www.kp-seirios.gr/prolipsi-kai-proagogi-psychokoinonikis-ygeias/ti-einai-i-prolipsi/
  9. https://docplayer.gr/79281683-To-kommoynistiko-manifesto.html
  1. https://www.komep.gr/m-article/52f93bc0-ff2c-11e9-95d7-3ed1504937da/
  2. ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ 17 Ιουλίου 2020
  3. https://www.capital.gr/epixeiriseis/3522619/icap-kampsi-sto-megethos-tis-agoras-idiotikon-upiresion-ugeias-to-2020
  4. «ΥΓΕΙΑ 2014-2020. Αναπτυξιακή Στρατηγική και στόχοι του Τομέα Υγείας για την περίοδο 2014-2020», υπουργείο Υγείας, Μάης 2013.

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...