Ημέρα Ίδρυσης του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού Ε.Λ.Α.Σ.

ΕΛΑΣ- Απελευθέρωση Αθήνας 1944
Ο λαός πανηγυρίζει την Απελευθέρωση Αθήνας από τον ΕΛΑΣ το 1944 με πλακάτ του ΕΑΜ
Ο όρκος των μαχητών του ΕΛΑΣ

Ορκίζομαι στον Ελληνικό Λαό
και τη συνείδησή μου ότι θ αγωνισθώ
έως την τελευταία σταγόνα του αίματός μου
για την πλήρη απελευθέρωση της Ελλάδας
από τον ξενικό ζυγό.
Ότι θ αγωνισθώ για την περιφρούρηση
των συμφερόντων του Ελληνικού Λαού
και την αποκατάσταση και κατοχύρωση των ελευθεριών
και όλων των κυριαρχικών δικαιωμάτων του.
Για το σκοπό αυτό θα εκτελώ ευσυνείδητα
και πειθαρχικά τις εντολές και τις οδηγίες
των ανωτέρων μου οργάνων
και θ αποφεύγω κάθε πράξη που θα με ατιμάζει
σαν άτομο και σαν αγωνιστή του Εργαζόμενου
Ελληνικού Λαού.

Οι πρώτοι πυρήνες του μελλοντικού εθνικοαπελευθερωτικού στρατού στην Αθήνα, δημιουργήθηκαν την περίοδο Ιούλη – Αυγούστου του 1941. Ήδη η ατμόσφαιρα είχε βαρύνει πολύ από την παρουσία των κατακτητών στην πρωτεύουσα. Με την εμφάνιση των πρώτων ένοπλων ομάδων στη Μακεδονία από κομμουνιστές και άλλους αντιφασίστες, άρχισαν και οι ανάλογες κινήσεις για την οργάνωση ένοπλων ομάδων στην πρωτεύουσα και γενικότερα για τη διεξαγωγή ένοπλου αγώνα εναντίον των κατακτητών. Πριν την ίδρυση του ΕΛΑΣ είχαν συγκροτηθεί αντάρτικες ομάδες σε αρκετές περιοχές.

Βασική προϋπόθεση για τη συγκρότηση των ομάδων αντίστασης στους εισβολείς ήταν η εξεύρεση των στελεχών που θα πλαισίωναν τις μελλοντικές ένοπλες ομάδες. Οι προσπάθειες καταρχήν στράφηκαν προς τους μόνιμους και έφεδρους αξιωματικούς του διαλυμένου ελληνικού στρατού. Την πρωτοβουλία είχαν κατ’ εντολή του κόμματός τους ορισμένοι κομμουνιστές αξιωματικοί και στελέχη του ΚΚΕ. Με τον τρόπο αυτό άρχισε να διαμορφώνεται στην Αθήνα ο πρώτος πυρήνας αξιωματικών, από την 1η του Ιούλη του 1941. Παράλληλα έγινε έκκληση για κοινή αντιστασιακή δράση σε παράγοντες του αστικού πολιτικού κόσμου.

Αγωνιστές του ΕΑΜ - Εθνική Αντίσταση

Όμως, η πλειοψηφία των αστών πολιτικών εκφράζοντας αντίστοιχες διαθέσεις των καπιταλιστών επέλεξε είτε να ακολουθήσει το βασιλιά και τους Βρετανούς στη Μέση Ανατολή, είτε να μείνει και να συνεργαστεί με τις αρχές Κατοχής, είτε τέλος να παραμείνει στη χώρα συνεχίζοντας τις κερδοφόρες οικονομικές συνδιαλλαγές της με τις Αρχές Κατοχής, χωρίς να προχωρά σε πολιτική συνεργασία και αναμένοντας ένα ευνοϊκότερο συσχετισμό δύναμης στο μέλλον. Στις 27 του Σεπτέμβρη 1941 είχαν εξαντληθεί πλέον όλα τα περιθώρια αναμονής προς τα αστικά κόμματα. Τότε το ΚΚΕ σε συνεργασία με το Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας και άλλα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα περιορισμένης απήχησης, όπως η Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας και το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας προχώρησαν στην ίδρυση του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου, του ηρωικού ΕΑΜ. Το γεγονός αυτό, της ίδρυσης του ΕΑΜ, αποτέλεσε τομή για την ιστορία της πατρίδας μας, ακόμη και μέχρι τις μέρες μας.

Το ΕΑΜ κατάφερε να συνενώσει στις γραμμές του όλες τις λαϊκές οργανώσεις, είτε εθνικοαπελευθερωτικές, είτε επαγγελματικές. Η δημιουργία του Εργατικού ΕΑΜ, που προηγήθηκε της ίδρυσης του ΕΑΜ, της Πανυπαλληλικής Επιτροπής, κλπ., έπαιξε σημαντικό ρόλο στην παραπέρα προώθηση του έργου του ΕΑΜ. Η συντριπτική πλειοψηφία του λαού συσπειρώθηκε γύρω απ’ το ΕΑΜ στον τιτάνιο αγώνα της απελευθέρωσης της χώρας από τους ιμπεριαλιστές κατακτητές. Οι Οργανώσεις του ΕΑΜ έγιναν σχολείο δημοκρατικής – αγωνιστικής διαπαιδαγώγησης εκατοντάδων χιλιάδων πατριωτών. Για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία ο λαός πήρε στα χέρια του την υπόθεση της λευτεριάς και της προκοπής του και εκφράστηκε αυτό με το έπος της Αντίστασης, όπως και στη συνέχεια με τον αντιιμπεριαλιστικό – διεθνιστικό αγώνα του ΔΣΕ, κορυφαία στιγμή της πάλης του λαϊκού επαναστατικού κινήματος στην Ελλάδα.

Άνδρες του ΕΛΑΣ στη Ναύπακτο
Άνδρες του ΕΛΑΣ στη Ναύπακτο

Αμέσως μετά την ίδρυση του ΕΑΜ και με απόφαση της ηγεσίας του ΚΚΕ, συγκροτήθηκε στις αρχές Οκτώβρη 1941, στην Αθήνα, το Στρατιωτικό Κέντρο Αντίστασης (ΣΚΑ), με επικεφαλής τους κομμουνιστές μόνιμους αξιωματικούς Ν. Παπασταματιάδη και Θ. Μακρίδη. Το ΣΚΑ ανέλαβε να μελετήσει τα προβλήματα, σχετικά με την οργάνωση και τη διεξαγωγή της ένοπλης αντίστασης, καθώς και να συντονίσει όλες τις προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση. Το ΣΚΑ θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ο πρόδρομος του ΕΛΑΣ.

Τον Οκτώβρη – Νοέμβρη του 1941, η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ έστειλε τον Θανάση Κλάρα (Άρη Βελουχιώτη) στην περιοχή της Ρούμελης για να μελετήσει την κατάσταση και τις δυνατότητες για την οργάνωση ένοπλου αγώνα. Όταν το Δεκέμβρη ο Θ. Κλάρας επέστρεψε στην Αθήνα, υπέβαλε έκθεση με τις διαπιστώσεις και τις προτάσεις του για την οργάνωση αντάρτικου κινήματος στη Ρούμελη. Η έκθεση εγκρίθηκε από την ΚΕ του ΚΚΕ.

Να σημειωθεί πως, στο μεταξύ, σε διάφορες περιοχές της χώρας, είχαν ήδη εμφανιστεί ένοπλες ομάδες. Για παράδειγμα, το Δεκέμβρη του ’41, στον Παρνασσό, εμφανίστηκε 10μελής ένοπλη αντάρτικη ομάδα μ’ επικεφαλής καταδιωκόμενους κομμουνιστές του χωριού Χρισσό Άμφισσας. Στην περιοχή της Άρτας, ιδρύθηκε η μυστική στρατιωτική οργάνωση «ΕΛΛΑΣ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» από νέους αξιωματικούς.

ΕΛΑΣ - Αξιωματικοί
Αξιωματικοί του ΕΛΑΣ

Το πρώτο δεκαήμερο του Γενάρη του 1942 συνήλθε η 8η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, η οποία εκτίμησε ότι η χιτλερική επιδρομή κατά της Σοβιετικής Ένωσης «άλλαξε το χαρακτήρα του πολέμου και έκανε φανερό ότι ο γερμανικός ιμπεριαλισμός είναι στη συγκεκριμένη στιγμή ο κυριότερος εχθρός της ανθρωπότητας…»

Στην απόφαση της Ολομέλειας διατυπώνονταν οι άμεσοι και απώτεροι σκοποί του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Η 8η Ολομέλεια τόνιζε ιδιαίτερα ότι:

«Ο εθνικοαπελευθερωτικός ανταρτοπόλεμος έχει πρωτεύουσα σημασία για την απελευθέρωση της χώρας από τον ξενικό ζυγό. Οι κομμουνιστές πρέπει να μαζικοποιήσουν και να επεκτείνουν το αντάρτικο κίνημα στην ύπαιθρο, να περιφρουρήσουν τον εθνικοαπελευθερωτικό του χαρακτήρα…».

ΕΛΑΣ
Τμήμα ΕΛΑΣιτών στην Καισαριανή

Η απόφαση της 8ης Ολομέλειας ανέφερε:

«Η οργάνωση ειδικών μαχητικών τμημάτων σε όλα τα βασικά κέντρα της χώρας, ικανών να αντιμετωπίζουν αποφασιστικά την ένοπλη βία του κατακτητή, είναι αυτήν τη στιγμή το βασικό μας καθήκον. Ο εθνικοαπελευθερωτικός μας ανταρτοπόλεμος έχει πρωτεύουσα σημασία για την απελευθέρωση της χώρας από τον ξενικό ζυγό».

Με τις ίδιες αποφάσεις, η Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή που καθοδηγούνταν από το ΕΑΜ και ήταν το ανώτατο μέχρι τότε στρατιωτικό επιτελείο του ένοπλου αγώνα, ανασυγκροτήθηκε, διευρύνθηκε και μετονομάστηκε σε Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ.

Στις 16 του Φλεβάρη 1942, κυκλοφόρησε πλατιά η Ιδρυτική Προκήρυξη του ΕΛΑΣ.

Σ’ αυτή διατυπώνονταν οι σκοποί του λαϊκού στρατού, που ήταν:

1) Αγώνας για την απελευθέρωση της χώρας από τους ξένους κατακτητές,

2) περιφρούρηση των κατακτήσεων του λαού και των ελευθεριών του εναντίον κάθε επιβουλής και

3) εξασφάλιση της τάξης μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών, ώστε ο λαός να μπορεί να εκφράσει πραγματικά ελεύθερα τη θέλησή του.

Ο ΕΛΑΣ έγινε λαϊκός απελευθερωτικός στρατός, το ένοπλο τμήμα του λαού, υπερασπιστής της ζωής και της περιουσίας του, που απελευθέρωσε τη χώρα από τους κατακτητές. Η τακτική του ΕΛΑΣ προέβλεπε την όσο το δυνατό πιο συντονισμένη διεξαγωγή του ανταρτοπόλεμου και τη βαθμιαία ανάπτυξή του σε παλλαϊκό πόλεμο κατά των κατακτητών και των συνεργατών τους. Το πέτυχε με τη συνεχή απασχόληση και φθορά του εχθρού. Τη διεύρυνση των ελεύθερων περιοχών και τη μετατροπή τους σε σταθερότερες βάσεις εξόρμησης του ΕΛΑΣ, με στόχο τη μεταφορά του πολέμου όλο και πιο κοντά στα κύρια αστικά κέντρα και τις βασικές συγκοινωνιακές αρτηρίες του εχθρού.

ΕΛΑΣ - Θεσσαλία
Τμήμα του ΕΛΑΣ στη Θεσσαλία

Ενδεικτική της δράσης του ΕΛΑΣ, είναι η έκθεση της γερμανικής υπηρεσίας πληροφοριών και αντικατασκοπίας, στις 9 Απρίλη 1943, όπου, ανάμεσα στα άλλα, τονιζόταν: «Η ανατίναξις της γέφυρας του Γοργοποτάμου την 25 Νοεμβρίου 1942 υπήρξεν απαρχή αμέσων επιθέσεων των συμμοριών, εν συναρτήσει προς πύκνωσιν των σαμποτάζ εις βάρος των συγκοινωνιών. Η κεντρική αρτηρία Θεσσαλονίκης – Λαμίας ηχρηστεύθη εξ φοράς διαρκούντος του Μαρτίου του 1943. Τα γεγονότα αυτά διαφωτίζουν κατά τρόπον αναντίρρητον τον κίνδυνον εκ της δράσεως των ανταρτών διά τας προμηθείας μας και διά τον υποκείμενον εύκολον εις επιθέσεις ανεφοδιασμόν μας».

Ο ΕΛΑΣ έγραψε απαράμιλλες σελίδες ηρωισμού στον αγώνα κατά της τριπλής φασιστικής κατοχής της χώρας μας. Τα παλικάρια και οι κοπέλες του ΕΛΑΣ, αγωνίστηκαν με αυτοθυσία για τα ιδανικά της ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας.

Στον ΕΛΑΣ προσχώρησε μεγάλος αριθμός αξιωματικών του Στρατού. Μερικοί από αυτούς είναι οι Γεράσιμος Αυγερόπουλος, Νεόκοσμος Γρηγοριάδης, Μανώλης Μάντακας, Δημήτρης Μίχος, Γιάννης Μουστεράκης, Νίκος Παπασταματιάδης, Χρήστος Προυκάκης, Γιώργος Ρήγος, Βασίλης Τζότζιος, Ιερώνυμος Τρωιάνος, Κώστας Τσαμάκος, Βασίλης Φλούλης, Μιχάλης Χατζημιχάλης και πολλοί άλλοι.

Μάλιστα, σύμφωνα με τον Σαράφη, προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ 700 μόνιμοι αξιωματικοί του Στρατού και 100 έφεδροι εκ μονίμων. Ένας αριθμός από τους αξιωματικούς που προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ ήταν μέλη του ΚΚΕ ή εντάχθηκαν σε αυτό στην πορεία. Ήταν οι Στέφανος Σαράφης, Γιώργος Καλλιανέσης, Βασίλης Βενετσανόπουλος, Στέφανος Παπαγιάννης, Θόδωρος Μακρίδης, Αλέκος Παπαιωάννου, Θάνος Αθηνέλης, Μήτσος Κούκουρας και πολλοί άλλοι. 

Μέρα με τη μέρα δυνάμωνε, γέμιζε εμπειρίες και πέτυχε να γραφτεί με χρυσά γράμματα στη συνείδηση του λαού μας, στον αγώνα για τη Λευτεριά της πατρίδας.

Τμήμα του ΕΛΑΣ
Τμήμα του ΕΛΑΣ

Η δημιουργία του ΕΛΑΣ ήταν η πιο σημαντική κατάκτηση του εργατικού λαϊκού κινήματος στα χρόνια της Κατοχής. Σήμαινε ότι διαμορφώθηκε στρατιωτικό κέντρο, με δική του διάρθρωση, λειτουργία και πειθαρχία, που υπερέβαινε το πλαίσιο των καταπιεστικών στρατιωτικών κανονισμών και της αντιλαϊκής αντικομμουνιστικής διαπαιδαγώγησης. Ήταν στρατός στην υπηρεσία ενός κινήματος που η καθοδηγητική του δύναμη ήταν το ΚΚΕ.

Το ότι ο αγώνας του ΕΛΑΣ δεν μπόρεσε να ολοκληρωθεί, οδηγώντας στην ανατροπή της καπιταλιστικής εξουσίας στην Ελλάδα, συνδέεται με προβλήματα στη διαμόρφωση επαναστατικής στρατηγικής που χαρακτήρισαν εκείνη την εποχή το ΚΚΕ και το Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα και φυσικά στη λυσσασμένη δράση του συνόλου της αστικής τάξης (τόσο των κομματιών που ακολούθησαν τους Βρετανούς και το βασιλιά όσο και εκείνων που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς) εναντίον του εργατικού-λαϊκού κινήματος.

Συμπληρώνονται 79 χρόνια από την ημέρα που κυκλοφόρησε πλατιά η Ιδρυτική Προκήρυξη του ΕΛΑΣ.

ΑΘΑΝΑΤΟΙ

Ο Ύμνος του ΕΛΑΣ

Σύνταξη – Επιμέλεια: Γιάννης Αγγέλου

Πηγές: www.rizospastis.gr, ΔΟΚΙΜΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΚΕ 1939-1949 Β1 Τόμος, ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΗΜΑΙΕΣ ΤΟΥ ΛΑΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ

Ετικέτες: ,

Δείτε ακόμα...