Με τη γνωστή τακτική του καρότου και του μαστιγίου οι ΗΠΑ κλιμακώνουν το διπλωματικό παζάρι παράλληλα με τις προετοιμασίες και απειλές για στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, προβάλλοντας το πρόσχημα του πυρηνικού του προγράμματος.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ των εφημερίδων «New York Times» και «Wall Street Journal» στις 13/2, οι οποίες επικαλούνται Αμερικανούς στρατιωτικούς αξιωματούχους, το Πεντάγωνο στέλνει στην περιοχή του Περσικού Κόλπου και της Αραβικής Θάλασσας ένα δεύτερο αεροπλανοφόρο, το «USS Gerald R. Ford», που είναι το μεγαλύτερο και πιο προηγμένης τεχνολογίας αεροπλανοφόρο των ΗΠΑ. Αυτό ενώ στην Αραβική Θάλασσα, έξω από το στρατηγικό Στενό του Ορμούζ, πλέουν εδώ και πάνω από 2,5 βδομάδες το αεροπλανοφόρο «USS Abraham Lincoln» και η αρμάδα του.
Παράλληλα οι ΗΠΑ έχουν στείλει επιπρόσθετες μοίρες μαχητικών και βομβαρδιστικών σε στρατιωτικές τους βάσεις στη Μέση Ανατολή, ενισχύοντας συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας, παρότι αρκετές χώρες έχουν ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθενται να παραχωρήσουν έδαφος, εναέριο χώρο ή εγχώρια ύδατα για την εξαπόλυση αμερικανικών επιθέσεων έναντι του Ιράν, όπως είναι η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Τουρκία και η Ιορδανία. Στην πλευρά αυτή ανεπίσημα είναι επίσης το Ομάν, που την περασμένη βδομάδα έπαιξε ρόλο μεσολαβητή φιλοξενώντας τις πρώτες έμμεσες συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στην πρωτεύουσα Μουσκάτ, αλλά και το Κατάρ, που μαζί με την Τουρκία δραστηριοποιούνται έντονα στο παρασκήνιο, επιχειρώντας να αποτρέψουν μια νέα πολεμική σύγκρουση, που θα αποδειχθεί επιζήμια για τα συμφέροντά τους.
Το δεύτερο αεροπλανοφόρο στην περιοχή συνιστά απτή απόδειξη της σταθερής απόφασης των ΗΠΑ για περαιτέρω κλιμάκωση των απειλών στρατιωτικής δράσης, ώστε να αναγκαστεί το Ιράν να αναζητήσει συμβιβαστική λύση μέσω διαπραγμάτευσης.
Το παζάρι για το πυρηνικό πρόγραμμα
Σε αυτό το πλαίσιο εξηγούνται οι δηλώσεις που έκανε ο ίδιος ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ το βράδυ της 11ης Φλεβάρη, μετά την «πολύ καλή» συνάντηση που είχε στον Λευκό Οίκο με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπ. Νετανιάχου.
Σε ανάρτησή του στο «Truth Social» ο Τραμπ ανέφερε ότι δεν έχει ληφθεί καμία οριστική απόφαση για το Ιράν, εκφράζοντας επιθυμία για συνέχιση των συνομιλιών με την Τεχεράνη μέχρι να εξακριβωθεί αν είναι εφικτή μια συμφωνία. «Αν αυτό είναι εφικτό, ενημέρωσα τον πρωθυπουργό ότι αυτό θα ήταν προτιμότερο. Αν δεν είναι εφικτό, θα πρέπει απλώς να δούμε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα. Την τελευταία φορά το Ιράν αποφάσισε ότι ήταν καλύτερο να μη συνάψει συμφωνία και δέχτηκε το χτύπημα του Midnight Hammer – κάτι που δεν του βγήκε σε καλό. Ελπίζω ότι αυτήν τη φορά θα είναι πιο λογικό και υπεύθυνο», πρόσθεσε ο Τραμπ.
Θυμίζουμε ότι αρχικά οι ΗΠΑ έβαζαν στη διαπραγμάτευση, σε συνεννόηση και με το Ισραήλ, όχι μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα αλλά και το ιρανικό βαλλιστικό – πυραυλικό πρόγραμμα και τις σχέσεις του Ιράν με σιιτικές οργανώσεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, όπως είναι η Χαμάς, η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και οι Χούθι στη Βόρεια Υεμένη.
Αυτό το πλαίσιο είχαν θέσει και στις αρχές του μήνα ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς. Επίσης ο Νετανάχιου, αναχωρώντας την Πέμπτη από τις ΗΠΑ για το Ισραήλ, είπε ότι «το Ιράν θα μπορούσε να εξαναγκαστεί σε καλή συμφωνία» και ότι αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει και τα τρία ζητήματα.
Μερικές ώρες μετά τις δηλώσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού ο Τραμπ επανήλθε στο θέμα του Ιράν, απειλώντας το με «πολύ τραυματικές συνέπειες αν δεν καταλήξει σε μια συμφωνία» για το πυρηνικό του πρόγραμμα. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο ο Τραμπ συμπλήρωσε: «Αν δεν καταφέρουμε να συνάψουμε συμφωνία μαζί τους, θα προχωρήσουμε στη δεύτερη φάση… Η δεύτερη φάση θα είναι πολύ δύσκολη γι’ αυτούς. Δεν επιδιώκω κάτι τέτοιο».
Στο πλαίσιο της αμερικανικής διπλωματικής πίεσης έναντι του Ιράν εντάσσονται οι διαδοχικές επισκέψεις του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς την Πέμπτη σε Αρμενία (συνορεύει με το Ιράν σε έκταση 35 χλμ. στο νοτιότερο άκρο της) και Αζερμπαϊτζάν (συνορεύει με το Ιράν σε έκταση 500 – 700 χλμ. κατά μήκος του ποταμού Αραξη και νοτιότερα). Την Πέμπτη ο Βανς υπέγραψε στο Αζερμπαϊτζάν τον διμερή «Χάρτη Στρατηγικής Συνεργασίας» και συζήτησε την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του λεγόμενου «Διαδρόμου Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία» (TRIPP, γνωστός και ως Διάδρομος Ζανγκεζούρ).
Ο Βανς αξιοποιεί τις επαφές σε Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν προκειμένου να μεγιστοποιήσει την πίεση έναντι της Τεχεράνης, αφού αν ο διάδρομος TRIPP προχωρήσει με βάση τους σχεδιασμούς των ΗΠΑ, τότε το Ιράν μπορεί να έχει πρόσθετες απώλειες εσόδων από τη διαμετακόμιση, καθώς δημιουργεί έναν χερσαίο άξονα Αζερμπαϊτζάν – Τουρκίας – Ευρώπης που δεν περνάει ούτε από τη Ρωσία ούτε από το Ιράν. Αυτή άλλωστε είναι η «μεγάλη εικόνα» που δείχνει τις πραγματικές αιτίες της αντιπαράθεσης.
Η στάση του Ιράν και των εταίρων του
Από την άλλη, το Ιράν παραμένει επιφυλακτικά ανοιχτό στην έμμεση διαπραγμάτευση, επισημαίνοντας (όπως δήλωσε την Τετάρτη ο Αλί Λαριτζανί, επικεφαλής του ιρανικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας) ότι στις 6 Φλεβάρη στη Μουσκάτ δεν έγιναν συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν, αλλά «ανταλλαγή μηνυμάτων». «Οι συνομιλίες μας επικεντρώθηκαν μόνο στο πυρηνικό ζήτημα», τόνισε ο Λαριτζανί. Και συμπλήρωσε: «Το πυραυλικό μας ζήτημα είναι εντελώς ξεχωριστό από το πυρηνικό. Είναι εσωτερικό ζήτημα, που σχετίζεται με την εθνική μας ασφάλεια. Δεν μπορεί να είναι θέμα διαπραγμάτευσης».
Δηλώσεις για το θέμα έκανε και ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν. Μιλώντας στους «Financial Times», είπε ότι ΗΠΑ και Ιράν δείχνουν «ευελιξία» στις έμμεσες συνομιλίες. Εκτίμησε πως οι Αμερικανοί ήταν «πρόθυμοι» να ανεχτούν έως ένα σημείο τον εμπλουτισμό ουρανίου στο Ιράν, και πως «οι Ιρανοί τώρα αναγνωρίζουν ότι πρέπει να κάνουν μια συμφωνία με τους Αμερικανούς, και οι Αμερικανοί κατανοούν ότι οι Ιρανοί έχουν συγκεκριμένα όρια». «Είναι μάταιο να προσπαθείς να τους αναγκάσεις», είπε χαρακτηριστικά, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι η Τεχεράνη «θέλει να φτάσει σε μια πραγματική συμφωνία» και ότι θα αποδεχόταν περιορισμούς στα επίπεδα εμπλουτισμού ουρανίου και ένα «αυστηρό καθεστώς επιθεώρησης» του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Την ίδια ώρα, στο εσωτερικό του Ιράν, μέσα στη βδομάδα έγιναν μαζικές επετειακές εκδηλώσεις σε πολλές πόλεις για την 47η επέτειο της «Ισλαμικής Επανάστασης».
Αναδημοσίευση από το Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου 14-15/02
