Καλές τέχνες και πόλεμος (του Ταξίαρχου ε.α Μ. Σοφικίτη)

Πολιτισμός - ζωγραφική - Πάμπλο Πικάσο
«Η σφαγή της Κορέας»

Του Μιχάλη Σοφικίτη, Ταξίαρχου Πεζικού ε.α.

Οι περισσότεροι νομίζουμε ότι όσα χρόνια διαρκούν οι πόλεμοι είναι κενά από πλευράς εικαστικής δραστηριότητας. Μια ματιά, όμως, στην ιστορία της τέχνης μας δείχνει το αντίθετο. Η τέχνη σε εμπόλεμες περιόδους αποτελεί ένα ακόμη ισχυρό όπλο στον αγώνα κατά του αντιπάλου-εισβολέα. Οι καλλιτέχνες επηρεάζονται και καθοδηγούνται από τις δεδομένες συνθήκες που βιώνουν και ιδιαίτερα σε συνθήκες πολέμου. 

Μέσα σε αυτές οι περισσότεροι πνευματικοί άνθρωποι και καλλιτέχνες θεώρησαν ως ηθικό τους χρέος, καθήκον και αναγκαιότητα να βγουν μπροστά με το έργο τους για να ενημερώσουν τους συνανθρώπους τους. Είναι καθοριστικό για τη θέση της τέχνης και των καλλιτεχνών, το έργο ενός από τους σημαντικότερους ζωγράφους του 18 αιώνα, του Ισπανού, ζωγράφου Φρανθίσκο Γκόγια με την αντιπολεμική σειρά 33 έργων με θέμα «Συμφορές πολέμου» ) λίγο μετά την έναρξη του πολέμου μεταξύ Γαλλίας – Ισπανίας, οποίος σηματοδότησε τη σχέση της τέχνης με το αντιπολεμικό εργο.και τηναπέχθεια σε κάθε είδος βαρβαρότητα

Περιγραφή: «Η 3η Μαΐου του 1808»
Φρανσίσκο Γκόγια «Η 3η Μαΐου του 1808»

Η «εκτέλεση των επαναστατών της 3ης Μαΐου 1808» αναπαριστά μια από τις σημαντικότερες στιγμές της σύγχρονης ιστορίας της Ισπανίας. Γαλουχημένος στα ιδανικά του διαφωτισμού, αλλά και βαθύτατα Ισπανός πατριώτης, ο Γκόγια κατορθώνει να απεικονίσει, όπως σε όλο του το έργο, τη βαρβαρότητα των ανθρωπίνων πράξεων, πάντοτε γυμνή, σκληρή, ανελέητη.

Περιγραφή: https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fe/The_Hanging_by_Jacques_Callot.jpg/1280px-The_Hanging_by_Jacques_Callot.jpg

Ο ξεσηκωμός των Ελλήνων το 1821.

Ο αγώνας για την ελευθερία ενέπνευσε πολλούς Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες. Οι ξένοι φιλέλληνες, συγκινημένοι από τον αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία, βοηθούν με όποιο τρόπο μπορούσαν και αναδεικνύουν στο εξωτερικό το πρόβλημα της υπόδουλης Ελλάδας. Συγκέντρωναν χρήματα για την ενίσχυση του αγώνα και πολλοί από αυτούς έχασαν τη ζωή τους μαχόμενοι στο πλευρό των Ελλήνων. Τα δεινά ενός λαού που αποφάσισε να πολεμήσει μέχρι τέλους για την ελευθερία του είχαν άμεση απήχηση στην ψυχή και τη φαντασία πολλών μεγάλων δημιουργών. Το ενδιαφέρον των μεγάλων ζωγράφων για το ελληνικό ζήτημα αποτυπώνεται στα έργα τους που ευαισθητοποιούν τον ελεύθερο τότε κόσμο. Μερικοί από αυτούς ήταν ο Γάλλος ζωγράφος Ντελακρουά, με τα έργα του «Η σφαγή της Χίου» & «Η έξοδος του Μεσολογίου». ο Ντελανσάν και ο δικός μας Βρυζάκης.

Περιγραφή: Η μηχανή του χρόνου για τις σφαγές της Χίου | Alithia.gr | online ...
Ντελακρουά « Η σφαγή της Χίου»
Περιγραφή: Πίνακες του Θ. Βρυζάκη με θέμα την ελληνική επανάσταση του 1821 ...
Θεόδωρος Βρυζάκης

Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και η αντιφασιστικός αγώνας

Έχει καταγραφεί στην ιστορία ως ο πιο καταστροφικός πόλεμος. Αφού πέρασε το πρώτο σοκ, οι αποκρουστικές σκηνές των μαχών ενεργοποιούν χιλιάδες καλλιτέχνες σε ολόκληρο τον κόσμο. Όσοι από αυτούς βίωσαν τον όλεθρο και την καταστροφή επεδίωξαν να μεταφέρουν τα συναισθήματα τους και να συμβάλουν με τις δημιουργίες τους στη διατήρηση της ζοφερής μνήμης του πολέμου. Τα έργα αυτά κύρια χαρακτηριστικά είχαν τον αντιναζισμό, τον αντιφασισμό και τη φρίκη του πολέμου, τα οποία συνετέλεσαν στη γιγάντωση του αντιφασιστικού-αντιπολεμικού κινήματος της εποχής. Το πιο δυνατό εικαστικό αντιπολεμικό σύμβολο ήταν ο πίνακας “Γκουέρνικα” του γνωστού μας Πάμπλο Πικάσο (1937), παραμονές του πολέμου. Κατοχή και Αντίσταση. Οι Γερμανοί αντιφασίστες εικαστικοί, όπως η ζωγράφος – χαράκτρια Καίτη Κόλβιτς και ο Ότο Ντιξ και άλλοι πολλοί κυνηγήθηκαν από τους Ναζί.

Περιγραφή: Γκουέρνικα» ένας σταθμός στην ιστορία της ζωγραφικής - Κατιούσα
Πάμπλο Πικάσο «Γκουερνικα»
Περιγραφή: Λέσχη Ανάγνωσης του "Degas" // reading 'N' blogging //: Καίτε ...
Καίτη Κόλβιτς – Χαρακτικό 
Περιγραφή: 06s2f1
«Otto Dix: Ο πόλεμος»

Η δύσκολη αλλά ηρωική αυτή περίοδος ευαισθητοποίησε τους καλλιτέχνες, οι οποίοι με τα έργα τους έδωσαν στο λαό αγωνιστικό φρόνημα, υψηλό ηθικό, αίσθημα υπεροχής, τα οποία τους όπλισαν με δύναμη, πίστη και βεβαιότητα για τη νίκη στον αγώνα ενάντια στους ναζι-φασίστες κατακτητές. Οι περισσότεροι από τους καλλιτέχνες είχαν ήδη αναπτύξει αντιδικτατορική δράση στη δικτατορία του Μεταξά. Με ανεβασμένο το αντιφασιστικό φρόνημα σε συνθήκες κατοχής, διαμορφώνουν την καλλιτεχνική τους έκφραση, με λιγοστά υλικά και μέσα, κυρίως, όμως, την παράνομη και επικίνδυνη διακίνηση των αντιστασιακών έργων με μηνύματα και συνθήματα. Κυρίαρχη μορφή τέχνης την περίοδο αυτή υπήρξε η χαρακτική, γιατί είχε χαμηλό κόστος και εύκολη παραγωγή.

Οι καθημερινές εικόνες από την αντίσταση βοηθούσαν τις προπαγανδιστικές ανάγκες του αγώνα. Ο χαράκτης Τάσσος (Αλεβίζος) ανέφερε ότι, η Ηλέκτρα Αποστόλου από μέρους του ΕΑΜ συγκέντρωσε μικρή ομάδα χαρακτών και συγκρότησε συνεργείο με καλλιτέχνες, οι οποίοι φιλοτεχνούσαν συνθήματα, λευκώματα κ.α. Οι καλλιτέχνες λειτουργούσαν ως φωνή διαμαρτυρίας για την τραγικότητα του δοκιμαζόμενου λαού. Την ίδια περίοδο η τέχνη στρατεύτηκε στην αντίσταση και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στον αγώνα. 

Περιγραφή: Αναδρομική έκθεση του Α. Τάσσου ( 1914 – 1985 ) στο Μουσείο ...

Η ΚΕ του ΕΑΜ, ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη, έδινε τα θέματα της δουλειάς, τα συνθήματα και τις κατευθύνσεις δράσης, ενώ στις τάξεις του στρατεύθηκαν οι περισσότεροι καλλιτέχνες. 

Η αντίσταση και ο αγώνας του λαού για μια ελεύθερη Ελλάδα έφερε διώξεις, φυλακές, εξορίες, πολιτική προσφυγιά και εκτελέσεις. Οι καλλιτέχνες που με τις δημιουργίες τους βοήθησαν τον αγώνα και την αντίσταση είναι πολλοί και οφείλουμε να αναφερουμε την σημαντική πρωτοβουλία του Επιμελητηρίου Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας για την ανάδειξη αυτού το τόσο σημαντικού έργου των καλλιτεχνών με μια εικαστική έκθεση με τίτλο «ΤΕΧΝΗ & ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ 1936 -1952»  στην οποία παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά έργα καλλιτεχνών όπως: 

Α. Τάσσος, Αλέξαδρος Κορογιαννάκης, Αλέξανδρος Αλεξανδράκης, Άννα Κινδύνη, Αντώνης Γκλίνος, Αντώνης Κανάς, Ασαντούρ Μπαχαριάν, Βάλιας Σεμερτζίδης, Βάσω Κατράκη, Βασίλης Βλασίδης, Γιάννης Στεφανίδης, Γιώργης Δήμου, Γιώργος Βακιρτζής, Γιώργος Βελισσαρίδης, Γιώργος Γούλας, Γιώργος Μανουσάκης, Γιώργος Σικελιώτης, Δημητρης Μεγαλίδης, Δημήτρης Παπαγεωργίου, Δημήτρης Τηνιακός, Ελένη Περάκη – Θεοχάρη, Εμμανουήλ Ζέππος, Ευθύμιος Παπαδημητρίου, Ζιζή Μακρή, Θωμάς Μώλος, Ιωάννης Σπηλιόπουλος, Καπράλος Χρήστος, Κατσικογιάννης Δημήτρης, Κούλα,Μπεκιάρη, Κώστας Μαλάμος, Λορέτζος Καρπαθάκης, Λουκία Μαγγιώρου, Μάριος Βατζιάς, Μέμος Μακρής, Μπαλάφας Κώστας, Νικολινάκος Μιχάλης, Νομικός Ανδρέας, Οικονομίδης Δημήτρης, Ορέστης Κανέλλης, Πλακωτάρης Κώστας, Σελέστ Πολυχρονιάδη, Ευγένειος Σπαθάρης, Σπύρος Βασιλείου, Σπύρος Μελετζής, Τάκης Καλμούχος, Τάκης Μάρθας, Τηλέμαχος Κάνθος, Φώτης Μαστιχιάδης, Χρίστος Δαγκλής  και Ανώνυμοι καλλιτέχνες.

Περιγραφή: 17 Αυγούστου 1944: Το μπλόκο της Κοκκινιάς (αφιέρωμα) :: left.gr
Α. Τάσσος Χαρακτικό για το Μπλόκο της Κοκκινιάς.

Όταν η τέχνη μπαίνει στην υπηρεσία του ανθρώπου, τον εφοδιάζει με πνευματικές και ψυχικές δυνάμεις που τον κάνουν καλύτερο, τον βοηθούν να βρίσκει ενδιαφέροντα, να εκπαιδεύεται, να προβληματίζεται  να διεκδικεί και να παλεύει για μια ανεξάρτητη και σοσιαλιστική κοινωνία.

Σήμερα που η χώρα μας ζει σε συνθήκες πανδημίας, οικονομικού πολέμου, μέσα σε νέα καπιταλιστική κρίση και ύφεσης, με το φόβο της φτωχοποίησης, τώρα που μας παίρνουν πίσω όσα κατακτήσαμε με αγώνες, δεν θα τους αφήσουμε να το κάνουν, πρέπει να ξεσηκωθούμε και να τους σταματήσουμε.

Λύση υπάρχει και αυτή είναι η Αντίσταση και Ανατροπή!

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...