Τουλάχιστον 35.000 περισσότεροι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των τεσσάρων διαδοχικών καυσώνων στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι, σε σύγκριση με τον αριθμό που θα αναμενόταν κανονικά, σύμφωνα με ατελή στοιχεία που προέρχονται από τις μισές περίπου χώρες της ηπείρου. Μάλιστα, ανάμεσά τους συμπεριλαμβάνονται τα πιο αναπτυγμένα και «πλούσια» καπιταλιστικά κράτη.
Η πλεονάζουσα θνησιμότητα μόνο σε τρεις από τις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ – τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ισπανία – έχει ήδη ξεπεράσει τις 25.000, σύμφωνα με τα προσωρινά εθνικά στοιχεία, και οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο αριθμός των θυμάτων θα αυξηθεί σημαντικά μόλις συγκεντρωθούν τα συνολικά στοιχεία του Αυγούστου.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανέφερε τον Μάη ότι η θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη στην ευρωπαϊκή περιφέρειά του είχε αυξηθεί κατά περισσότερο από 30% τα τελευταία 20 χρόνια και ότι αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά «ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης και της γήρανσης του πληθυσμού».
Πρόκειται για πλεονάζοντες θανάτους που σε μεγάλο βαθμό θα μπορούσαν να αποφευχθούν. Και σε αυτήν την περίπτωση «ο καπιταλισμός σκοτώνει», στο έδαφος μιας ανάπτυξης που είναι καταστροφική για το περιβάλλον και για τον άνθρωπο. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη – δηλαδή ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής με σκοπό το κέρδος – καθιστά τέτοια ακραία φαινόμενα πιο συχνά και έντονα.
Ακόμη και η κλιματική αλλαγή, αξιοποιείται από την ΕΕ και τα καπιταλιστικά κράτη για νέα πεδία κερδοφορίας που κάθε άλλο παρά το περιβάλλον και την ανθρώπινη ζωή προστατεύουν. «Μπουκώνουν» με επιδοτήσεις τούς επιχειρηματικούς ομίλους ώστε να επενδύσουν στην ενεργειακή μετάβαση και σε άλλα κερδοφόρα πεδία (βλέπε Ταμείο Ανάκαμψης, «πράσινη μετάβαση»). Ούτε σεντ δεν προβλέπεται για την προστασία του περιβάλλοντος, την προστασία και ανάπτυξη των δασών και συνολικά του πρασίνου, αντιπλημμυρικά έργα και διαχείριση των υδάτων, προσαρμογή των δημόσιων κτιρίων στις νέες συνθήκες, ανάπτυξη των δημόσιων υπηρεσιών Υγείας και άλλων υπηρεσιών πρόληψης.
Ασύλληπτοι αριθμοί νεκρών στα ισχυρότερα καπιταλιστικά κράτη
Στη Γερμανία στα τέλη της περασμένης εβδομάδας αναφέρθηκαν περίπου 14.000 θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη το διάστημα 6 Απρίλη – 9 Αυγούστου. Μόνο την εβδομάδα από 22 έως 28 Ιούνη είχαν πεθάνει 9.600 άνθρωποι, σύμφωνα με τον Οργανισμό Δημόσιας Υγείας Ινστιτούτο Ρόμπερτ Κοχ (RKI).
Αυτό το καλοκαίρι ήταν μακράν το χειρότερο όσον αφορά τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη στη Γερμανία από τότε που άρχισαν να καταγράφονται τα στοιχεία. Το προηγούμενο υψηλό ρεκόρ ήταν 8.900 το 2018. Οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη κατά τη διάρκεια κανονικών καλοκαιριών συχνά δεν ξεπερνούν τους 2.000, σύμφωνα με το RKI, αριθμός και πάλι υψηλός.
Ο Καρλ Λάουτερμπαχ, πρώην υπουργός Υγείας της Γερμανίας, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι τα στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί μέχρι στιγμής πιθανότατα θα αποδειχθούν υποτιμημένα.
Στην Ισπανία 4.947 θάνατοι μπορούν να αποδοθούν στη ζέστη από τον Μάη έως αυτή την εβδομάδα, καθιστώντας το 2026 τη χειρότερη χρονιά όσον αφορά τους θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη, ξεπερνώντας τους 4.520 που καταγράφηκαν το 2022, σύμφωνα με στοιχεία από το σύστημα παρακολούθησης της θνησιμότητας του Ινστιτούτου Υγείας «Carlos III».
Στη Γαλλία οι πλεονάζοντες θάνατοι «από όλες τις αιτίες» μεταξύ τέλη Μάη και 22 Ιούλη ανήλθαν σε 7.300, ανέφερε την περασμένη βδομάδα η εθνική Υγειονομική Υπηρεσία. Τα στοιχεία για τον Αύγουστο δεν ήταν ακόμη διαθέσιμα.
Στην Ιταλία, με την καταγραφή να συνεχίζεται, τα μοντέλα υποδεικνύουν ότι μόνο μεταξύ 22 και 28 Ιούνη πέθαναν 2.700 περισσότεροι άνθρωποι από το συνηθισμένο, ενώ οι επιδημιολόγοι έχουν δηλώσει ότι ο συνολικός αριθμός θανάτων που αποδίδονται στη ζέστη θα κυμαίνεται πιθανώς μεταξύ 5.000 και 8.000 μέχρι τη στιγμή που θα καταγραφεί επίσημα.
Το Βέλγιο ανέφερε προκαταρκτικά στοιχεία για αύξηση της θνησιμότητας κατά 39% μεταξύ 18 και 29 Ιούνη, που αντιστοιχεί σε 1.222 επιπλέον θανάτους, ενώ στην Ολλανδία τουλάχιστον 900 περισσότερα άτομα από το συνηθισμένο πέθαναν μεταξύ 22 Ιούνη – 5 Ιούλη.
Στις καταγραφές η ζέστη σπάνια αναφέρεται ως άμεση αιτία θανάτου, όπως άμεσοι θάνατοι από θερμοπληξία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η ζέστη επιδεινώνει προϋπάρχουσες παθήσεις, όπως αναπνευστικές ή καρδιαγγειακές παθήσεις, και τα θύματα πεθαίνουν από καρδιακή προσβολή, εγκεφαλικό επεισόδιο ή νεφρική ανεπάρκεια. Η τελική απόδοση ευθύνης μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες ή ακόμη και μήνες και πολλές χώρες δεν έχουν δημοσιεύσει στοιχεία ούτε για τις αρχές Αυγούστου.
Βρετανία: Σοκάρουν τα στοιχεία για θανάτους από ζέστη και κρύο
Σοκάρουν τα στοιχεία που έρχονται από την προηγμένη και ισχυρή Μεγάλη Βρετανία με σχεδόν 180.000 θανάτους από ζέστη και κρύο τις τελευταίες δεκαετίες, μάλιστα προτού καν αρχίσει να γίνεται λόγος για κλιματική «κρίση».
Περισσότεροι από 40.000 επιπλέον άνθρωποι πέθαναν τις πιο ζεστές ημέρες στην Αγγλία μεταξύ 1988 και 2025 από ό,τι θα αναμενόταν σε κανονικές θερμοκρασίες, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε προχθές η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία.
Τα στοιχεία δεν περιλαμβάνουν το φετινό καλοκαίρι, όταν η Αγγλία έχει βιώσει σειρά καυσώνων και οδεύει να καταγράψει τον υψηλότερο αριθμό θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη. Η Υπηρεσία Ασφάλειας Υγείας του Ηνωμένου Βασιλείου ανακοίνωσε στις 30 Ιούλη ότι περίπου 2.877 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μόνο κατά τους καύσωνες Μάη – Ιούνη λόγω επιπλοκών, όπως καρδιακές προσβολές και εγκεφαλικά επεισόδια, που συνδέονται με τις καιρικές συνθήκες. Ο συνολικός αριθμός είναι σχεδόν διπλάσιος από αυτόν που είχε καταγραφεί για ολόκληρο το καλοκαίρι του 2025.
Σχεδόν όλες οι αγγλικές περιοχές, και η Ουαλία, παρουσιάζουν αύξηση 50% στον κίνδυνο θανάτου όταν οι θερμοκρασίες ξεπερνούν τους 24 βαθμούς Κελσίου.
Στο μεταξύ, καταγράφονται 139.000 θάνατοι που σχετίζονται με τις πιο κρύες ημέρες στην Αγγλία μεταξύ 1988 και 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της ONS.
«Οι περισσότεροι από αυτούς τους θανάτους που σχετίζονται με το κρύο και τη ζέστη μπορούν να αποφευχθούν. Πρόκειται για ένα συγκλονιστικό εθνικό σκάνδαλο», δήλωσε στον «Guardian» επιστήμονας του Ινστιτούτου Ερευνας Grantham για την Κλιματική Αλλαγή στο London School of Economics.
NHS: «Καταρρέει» με το κρύο, «καταρρέει» με τη ζέστη
Μια πλευρά αυτής της «ανθρωποθυσίας» είναι οι περικοπές και η διαχρονική υποβάθμιση του βρετανικού Εθνικού Συστήματος Υγείας (NHS). Τα τμήματα επειγόντων περιστατικών στα νοσοκομεία της Αγγλίας κατακλύστηκαν αυτό το καλοκαίρι, με σχεδόν 2,5 εκατομμύρια ασθενείς να επισκέπτονται τα επείγοντα κάθε μήνα τον Μάη, τον Ιούνη και τον Ιούλη, και η ζέστη αναφέρθηκε ως η κύρια αιτία.
Οι νοσηλευτές κατέρρεαν κατά τη διάρκεια των βαρδιών εν μέσω «απάνθρωπων και αδύνατων» συνθηκών που προκλήθηκαν από την ακραία ζέστη, όπως τόνισε το συνδικάτο τους νωρίτερα τον Αύγουστο.
Σε αυτές τις «έκτακτες» συνθήκες και τις «ακραίες θερμοκρασίες» που όπως λέγεται πρόκειται να είναι ο κανόνας λόγω της κλιματικής αλλαγής, αντί το ΝHS να ενισχύεται, δυσκολεύεται να ανταποκριθεί και είναι χαρακτηριστικό ότι τα νοσοκομεία για ακόμη μια φορά έχουν αναγκαστεί να ακυρώσουν χειρουργικές επεμβάσεις, καθώς δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις υψηλές θερμοκρασίες.
Τον Ιούνη τα τμήματα επειγόντων περιστατικών ήταν πιο επιβαρυμένα από ό,τι σε οποιονδήποτε χειμερινό μήνα που έχει καταγραφεί. Ο εθνικός ιατρικός διευθυντής του NHS, ο καθηγητής Φράνκι Σουόρντς, δήλωσε: «Το καλοκαίρι ασκεί πλέον στο NHS εξίσου μεγάλη πίεση με τον χειμώνα, με το προσωπικό να αντιμετωπίζει μια τεράστια ζήτηση».
Τόσο τα ραντεβού με τους γενικούς ιατρούς όσο και οι κλήσεις στο 999 αυξήθηκαν κατά 10% σε σύγκριση με το περασμένο καλοκαίρι.
Οι οικογενειακοί γιατροί αντιμετωπίζουν πρωτοφανή ζήτηση, καθώς οι ασθενείς χρειάζονται συμβουλές για ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη ή για επιδείνωση της κατάστασής τους. Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκαν 34,9 εκατ. ραντεβού σε γενικούς ιατρούς, έναντι 31,4 εκατ. τον ίδιο μήνα πέρυσι.
Νοσοκομεία χωρίς κλιματισμό
Αρκετά νοσοκομεία κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης, καθώς τα παλαιά κτίρια του NHS, πολλά από τα οποία χρονολογούνται από τη βικτοριανή εποχή, «δεν ήταν εξοπλισμένα για να αντεπεξέλθουν», με αποτέλεσμα να καθυστερήσουν οι εξετάσεις μαγνητικής τομογραφίας, οι αιματολογικές εξετάσεις και οι χειρουργικές επεμβάσεις.
Πολύ λίγα ιατρεία γενικών ιατρών ή νοσοκομειακά τμήματα διαθέτουν κλιματισμό, ο οποίος δίνεται με προτεραιότητα σε κρίσιμους χώρους όπως τα χειρουργεία, «λόγω του κόστους επένδυσης και λειτουργίας».
Ο καύσωνας ανέδειξε την παρωχημένη υποδομή των νοσοκομείων. Στο Νόρφολκ, εκατοντάδες ασθενείς είδαν να ακυρώνονται ζωτικής σημασίας εξετάσεις, καθώς ο εξοπλισμός μαγνητικής τομογραφίας υπέστη βλάβη λόγω της ζέστης.
Μόλις τον περασμένο Μάη η Επιτροπή Κλιματικής Αλλαγής (CCC) κάλεσε την κυβέρνηση να εγκατασταθούν κλιματιστικά σε όλα τα νοσοκομεία και τα γηροκομεία εντός των επόμενων 10 ετών και σε όλα τα σχολεία εντός 25 ετών, και επίσης να ορίσει μέγιστη θερμοκρασία για εργασία σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους.
Το άρθρο αναδημοσιεύεται από τον «Ριζοσπάστη» – 28/8/2026
