Κωνσταντίνου Γιαννάκου: Η οικονομία των Πυρκαγιών

Πυρκαγιά σε δασική έκταση στην Σάμο. Μεγάλη επιχείρηση της πυροσβεστικής με επίγειες και εναέριες δυνάμεις, Πέμπτη 15 Ιουλίου 2021
Φώτο Αρχείου / Πηγή: Eurokinissi

Του Κωνσταντίνου Γιαννάκου*

Η επαναλαμβανόμενη και διαρκώς αυξανόμενη δράση ιδιωτών και φορέων στον τομέα των χορηγιών προς το Πυροσβεστικό Σώμα, για να καλυφτούν πάγιες και διαρκείς ανάγκες σε υλικά και μέσα, με τη συγκατάθεση, αν όχι και με την προτροπή των κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια, μας προβληματίζει σοβαρά.

Χωρίς να παραβλέπουμε τις όποιες καλοπροαίρετες προθέσεις των χορηγών για να βοηθήσουν την πιο λαοφιλή υπηρεσία, με το ανάλογο βέβαια επικοινωνιακό τους όφελος, πιστεύουμε πως η τακτική αυτή εκτός των άλλων, σηματοδοτεί και μία υπηρεσιακά επιβλαβή, εξάρτηση του χορηγούμενου από τον χορηγό, με ότι αυτό συνεπάγεται.

Οι χορηγίες πυροσβεστικών οχημάτων, η ιδιωτική πρωτοβουλία για την ίδρυση εκπαιδευτικών κέντρων, οι σκέψεις για συντήρηση των πυροσβεστικών αεροσκαφών από ιδρύματα, οι Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα και τόσες άλλες ιδιωτικές δράσεις, εμάς τους παλιούς πυροσβέστες, δεν μας πείθουν πως, τελικά, λειτουργούν επ’ ωφελεία της Υπηρεσίας μας.Ζητάμε δε από τις ηγεσίες του Πυροσβεστικού Σώματος να επαγρυπνούν και να απαιτούν από την εκάστοτε κυβέρνηση, να εξασφαλίζεται η ομαλή λειτουργία του ΠΣ με το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό και τα σύγχρονα και αριθμητικά ικανά μέσα, ΜΌΝΟ μέσω του κρατικού προϋπολογισμού και των ευρωπαϊκών πόρων, χωρίς την παραμικρή εμπλοκή των ιδιωτών. Εάν οι χορηγοί αγαπάνε τόσο πολύ τον Έλληνα πυροσβέστη και εκτιμούν το έργο που αυτός επιτελεί, ας διαθέσουν τα χρήματά τους για να κατασκευαστούν εγκαταστάσεις που θα βελτιώνουν τις συνθήκες εργασίας και διαβίωσης του εργαζόμενου πυροσβέστη και της οικογένειάς του.

Άλλωστε μία Υπηρεσία που σήμερα απασχολεί περί τις 15.000 υπαλλήλους και σε οκτώ χρόνια θα γιορτάσει τον ένα αιώνα σημαντικής παρουσίας και προσφοράς στον Έλληνα πολίτη, δυστυχώς, στερείται των βασικών υποδομών στήριξης των εργαζόμενων και των οικογενειών τους! Δεν έχει οργανωμένα γυμναστήρια, σε κάθε υπηρεσία, για να διατηρούν οι πυροσβέστες τη φυσική τους κατάσταση, δεν παρέχει καμία κοινωνική ή οικονομική στήριξη στους εργαζόμενους και στους απόστρατους (πρατήρια, κατασκηνώσεις κ.α.) όπως συμβαίνει με την πλειονότητα των άλλων ‘συγγενών’ υπηρεσιών και γενικά δεν “νοιάζεται” για τις συνθήκες διαβίωσης του προσωπικού της!

Ιδού λοιπόν ‘πεδίον δόξης λαμπρόν’, για τους φιλεύσπλαχνους χορηγούς μας! Πολύ όμως φοβούμαστε πως στο πίσω μέρος του μυαλού των κυβερνώντων, ιδιαίτερα μετά την υπερδεκαετή οικονομική κρίση, δεν είναι μόνο η παροδική ‘σύμπραξη’ με τους χορηγούς αλλά υπάρχει η σκέψη, όταν οι συνθήκες θα είναι «ώριμες» , η πυρόσβεση να απεμπλακεί από τον κρατικό ‘κουμπαρά’ και από μία δωρεάν κοινωνική παροχή προς όλους τους πολίτες να καταστεί μία ‘επιχείρηση’ που θα λειτουργεί καθαρά με ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια, στη βάση κόστους-οφέλους! Αν λάβουμε δε υπόψη και τη διαχρονική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης που σε κάθε τομέα κοινωνικής παροχής εμπλέκει τους ιδιώτες, π.χ. διαχείριση των προσφύγων μέσω ΜΚΟ, ιδιωτικοποίηση της υγείας, απεμπλοκή του δημοσίου από μεγάλα έργα (αυτοκινητόδρομοι κλπ), καταλαβαίνουμε, δυστυχώς, προς τα που βαδίζουμε!

Απ’ ότι φαίνεται οι κυβερνώντες, ανά την υφήλιο, δεν έχουν παραδειγματιστεί από τα αντίστοιχα (αρνητικά) ιστορικά επιχειρήματα. Ελάχιστοι ίσως γνωρίζουμε τον Αμερικανό μεγαλογαιοκτήμονα και πολιτικό παράγοντα του 19ου αιώνα, Ουίλιαμ Τουίντ, ο οποίος ξεκίνησε την αυτοκρατορία του συμμετέχοντας σε ομάδες «εθελοντικής» πυρόσβεσης – στην πραγματικότητα συμμορίες, που έσβηναν φλεγόμενα κτίρια για λογαριασμό ασφαλιστικών εταιρειών. Ο ανταγωνισμός μεταξύ των ομάδων αυτών ήταν τόσο ισχυρός, ώστε συχνά εμπλέκονταν σε αιματηρές οδομαχίες μπροστά από φλεγόμενα κτίρια. Για να εξασφαλίσεις υπηρεσίες πυρόσβεσης για το σπίτι σου, έπρεπε όχι μόνο να είσαι πλούσιος αλλά και τυχερός, ώστε οι ιδιώτες πυροσβέστες να μην αυτο-εξοντωθούν μπροστά στα σκαλοπάτια σου, χάριν του ελεύθερου ανταγωνισμού. Στην αρχαία Ρώμη η αντίστοιχη αποτυχία των ιδιωτικών πρωτοβουλιών πυρόσβεσης οδήγησε τον αυτοκράτορα Αύγουστο να δημιουργήσει το πρώτο δημόσιο σώμα πυροσβεστών ήδη από το 6 μ.Χ.

Δυστυχώς, όμως, μερικούς αιώνες αργότερα η έλευση του καπιταλισμού έφερε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και κυρίως τη Βρετανία, στην εποχή της ιδιωτικής πυρόσβεσης. Αν και οι συγκεκριμένες ιστορίες ακούγονται σήμερα εξωπραγματικές, αντίστοιχα περιστατικά καταγράφονται σήμερα και σε άλλους κλάδους υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης που ελέγχονται από ιδιώτες.

Στις ΗΠΑ, αρκετοί ασθενείς αρνούνται να επιβιβαστούν σε ιδιωτικά ασθενοφόρα ακόμη και ύστερα από σοβαρά ατυχήματα, γνωρίζοντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το κόστος της διακομιδής μπορεί να φτάσει και τα 8.000 δολάρια. Οι ιδιώτες, όμως, φορούν πάλι και τη στολή του πυροσβέστη περνώντας από την κερκόπορτα της δασοπυρόσβεσης. Σε περιοχές όπως η Καλιφόρνια, που αντιμετωπίζουν και τα μεγαλύτερα προβλήματα πυρκαγιών, οι ιδιώτες ελέγχουν πλέον πάνω από το 40% του κλάδου, κυρίως μέσω υπεργολαβιών. Το βασικό επιχείρημα υπέρ της ιδιωτικής δασοπυρόσβεσης ήταν ότι θα μείωνε το κόστος αφού η κρατική πυροσβεστική θα μίσθωνε τις υπηρεσίες της μόνο για τις ημέρες των πυρκαγιών. Το αποτέλεσμα, βέβαια, ήταν ότι οι συγκεκριμένες εταιρείες άρχισαν να πληρώνονται και για την περίοδο που έμεναν αδρανείς. Η 10 Tanker LLC, παραδείγματος χάριν, που παρέχει υπηρεσίες εναέριας κατάσβεσης, χρεώνει 50.000 δολάρια την ημέρα για να διατηρεί δύο αεροσκάφη σε επιφυλακή και 20.000 δολάρια για κάθε ώρα πτήσης.

Σύντομα οι ιδιωτικές εταιρείες πυρόσβεσης απέκτησαν τα δικά τους λόμπι, που ασκούσαν τρομακτικές πιέσεις στους πολιτικούς για να ενισχύουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες. Ο Μάικλ Κόντας, διευθυντής του τμήματος περιβαλλοντικής δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, κάνει λόγο για ένα νέο πυροβιομηχανικό σύμπλεγμα (κατά το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα του Αϊζενχάουερ) το οποίο συνέβαλε στο να εκτιναχθεί το κόστος της δασοπυρόσβεσης στις ΗΠΑ από το ένα δισ. δολάρια τη δεκαετία του 1990 στα τρία δισ. δολάρια σήμερα.

Όπως τόνισε ο κ. Κόντας, γύρω από τους πυροσβέστες δημιουργήθηκε ένας ολόκληρος κλάδος που επιβιώνει μόνο από τις πυρκαγιές προσφέροντας από
κινητά καθαριστήρια και τουαλέτες μέχρι πυροσβεστικά αεροσκάφη. Το χειρότερο όμως είναι ότι οι ιδιώτες πυροσβέστες σβήνουν και φωτιές που… δεν πρέπει να σβήσουν, απλά και μόνο για να προσθέτουν ώρες απασχόλησης και να αμείβονται ανάλογα.

Μέχρι τη δεκαετία του 1960, η αμερικανική υπηρεσία δασοπυρόσβεσης ακολουθούσε το λεγόμενο δόγμα των «10 π.μ.» – κάθε πυρκαγιά έπρεπε να έχει αντιμετωπιστεί μέχρι το πρωί της επόμενης ημέρας. Ακόμη δηλαδή και η μικρότερη εστία σε μια απομακρυσμένη, ακατοίκητη περιοχή έπρεπε να αντιμετωπίζεται άμεσα και αποτελεσματικά.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, όμως, νέες μελέτες έδειξαν ότι η συγκεκριμένη πρακτική είχε καταστροφικές συνέπειες για το περιβάλλον. Οι πυρκαγιές, όταν δεν προέρχονται από εμπρησμό ή άλλους ανθρώπινους παράγοντες, επιτρέπουν στα δάση να αναζωογονηθούν και να καταστρέψουν άχρηστη καύσιμη ύλη – νεκρούς κορμούς, χόρτα κτλ. Σβήνοντας αυτές τις μικρές φωτιές οι πυροσβέστες δημιουργούσαν άθελά τους τις συνθήκες για να εκδηλωθούν γιγαντιαία και εντελώς ανεξέλεγκτα πύρινα μέτωπα. Όπως συνέβη και με τις ιδιωτικές φυλακές, το νέο επιχειρηματικό μοντέλο απαιτούσε και νέους «πελάτες», στη συγκεκριμένη περίπτωση περισσότερες πυρκαγιές.

Είναι, λοιπόν, η ιδιωτικοποίηση της πυρόσβεσης η λύση του προβλήματος;

Κατά την άποψή μας, όχι! Σύμφωνα άλλωστε με το διεθνές δίκαιο, όταν μια κυβέρνηση δεν είναι σε θέση να εξασφαλίσει την ασφάλεια των πολιτών της, λόγω οικονομικών δυσχερειών, έχει το δικαίωμα, για να βρει χρήματα, να διακόπτει την αποπληρωμή των δανειακών της υποχρεώσεων και όχι να παραδίδει αρμοδιότητες του κράτους σε ιδιώτες χορηγούς.

Πληροφορίες αντλήθηκαν από το Megafire: ‘Μια πολιτική και οικονομική ματιά στο παγκόσμιο φαινόμενο των πυρκαγιών, με αναφορές και στην Ελλάδα’, από τον Μάικλ Κόντας – πέρασε στα 20 ευπώλητα της Amazon για το 2017 – και σχετική ανάλυση από τον Άρη Χατζηστεφάνου.

*Του προέδρου της Πανελλήνιας Ένωσης Αποστράτων Πυροσβεστικού Σώματος (ΠΕΑΠΣ), Κωνσταντίνου Γιαννάκου

Αναδημοσιεύεται από την εφημερίδα της ΠΕΑΠΣ, “Η Φωνή των Αποστράτων

Δείτε ακόμα...