«Κοπέλες του Άουσβιτς….»

Στρατόπεδο Συγκέντρωσης στο Άουσβιτς της Πολωνίας
Το Στρατόπεδο Συγκέντρωσης στο Άουσβιτς της Πολωνίας, σήμερα

Του Ιάκωβου Καμπανέλη

Δύσκολα χρόνια φορτισμένα από ζωή και θάνατο, στα ναζιστικά στρατόπεδα της Γερμανίας. Σημειωματάριο ενός προμελετημένου φόνου. Οι παραθέσεις των κειμένων του Ιάκωβου Καμπανελη από το «Μαουτχάουζεν» μαζί με στο ομότιτλο μουσικό έργο του  Μίκη Θεοδωράκη, αποτελούν σπουδή στη μνήμη και συνάμα ανάχωμα στην αναβίωση του φασισμού, μιας και ο φασισμός,  παιδί του καπιταλισμού είναι και αλλάζει μορφή, μα δεν αλλάζει περιεχόμενο.

Είναι βάρβαρος, υπάνθρωπος, απέναντι σε ανθρώπους. 

Ας θυμηθούμε, ας τραγουδήσουμε, ας στοχαστούμε. 

Οι μέρες που ζούμε, έτσι και αλλιώς το αναζητούν, το επιδιώκουν, το επιθυμούν να βγούμε από αυτή δοκιμασία κερδισμένοι και πάλι.

Σημειώνει Ο Ιάκωβος Καμπανέλης:

«Μια πολιτεία με θανατηφόρα σύνορα. Ταξιδεύουμε από τα χαράματα μέσα σε φορτηγά βαγόνια. 

Είναι θεοσκότεινα.

Οι πιο πολλοί έχουμε κιόλας περάσει σαράντα μέρες στην απομόνωση και τέσσερις μήνες σ’ ένα μικρό στρατόπεδο κοντά στο Ζίμερινγκ. Ήταν κι ένας Εβραίος εκεί. Οι Ες-Ες σχηματίζανε έναν ανοιχτό κύκλο γύρω του και φωνάζανε: «Μπάλα». Ο Εβραίος άρχιζε να τρέμει απ’ τον έναν στον άλλο κι αυτοί τον κλοτσούσαν στα πόδια, στην κοιλιά, στα πλευρά, στο κεφάλι. Το ποδόσφαιρο σταματούσε όταν η «μπάλα» έμενε ασάλευτη πάνω σε λάσπη από χώμα και αίμα.»

…και έρχεται η μουσική πανδαισία ¨στο ρυθμό του Μίκη να συντονίσει το βηματισμό μας

«Εβραίοι κι αντάρτες περπατούν. Εβραίοι κι αντάρτες πέφτουν,
βράχο στη ράχη κουβαλούν, βράχο σταυρό θανάτου.

Και ύστερα ο Καμπανέλης αφηγείται…. Λες και μαζί ακουμπούσαμε το συρματόπλεγμα…

«Δεν έχουμε πια ψευδαισθήσεις. Στο βάθος βλέπουμε το «Μαουτχάουζεν» καθισμένο σαν κάστρο στην κορφή του λόφου. Μια μακριά σειρά ηλεκτρικοί γλόμποι δείχνουν το δρόμο. Όσο πλησιάζουμε, οι λεπτομέρειες φανερώνονται. Ψηλό πέτρινο τείχος. Συρματόπλεγμα στη ράχη με ηλεκτρικούς μονωτήρες. Ψηλοί πέτρινοι πύργοι με πολυβόλα. Το σήμα «νεκροκεφαλή» στην κορφή της στέγης. Μια καμινάδα που βγάζει φωτιά. Τιναχτή φωτιά έτσι όπως στα διυλιστήρια πετρελαίου.
Ο αέρας μυρίζει καμένο κρέας… προσέχουμε πως το χαλίκι του δρόμου είναι ανάμιχτο με αποκαΐδια. Ανάμεσά τους βλέπουμε κομμάτια κόκαλα. Κανείς δε μιλά… Ποιος τολμά να πει: «Έχεις ακούσει πως απ’ τους αθρώπους βγάζουν σαπούνι κι άλλα χημικά προϊόντα;»

«Α, τι θανάσιμη ερημιά  στου Μπέρτολτ Μπρεχτ τη χώρα.

Δίνουν το Γιάννο στους Ες Ες, για σκότωμα τον πάνε τώρα.

«Τον καιρό εκείνο, κάθε Κυριακή που δε δουλεύαμε στέκαμε ώρες ολόκληρες και κοιτάζαμε τις γυναίκες που και κείνες βγαίναν απ’ τ’ αντίσκηνα και μας κοιτάζανε. Η απόσταση που μας χώριζε ήταν μεγάλη. Είναι ζήτημα αν θα μπορούσαμε να συνεννοηθούμε κι αν ακόμη φωνάζαμε. Κάτι τέτοιο φυσικά κανείς δεν ξεθάρρευε να το δοκιμάσει. Ούτε χρειαζόταν. Αυτό το σιωπηλό αλληλοκοίταγμα που περνούσε δυο φράχτες από συρματόπλεγμα δεν είχε ανάγκη από μιλιά. Ήταν οι ώρες του έρωτα στο Μαουτχάουζεν.»

Κοπέλες του Μαουτχάουζεν, κοπέλες του Μπέλσεν
μην είδατε την αγάπη μου

Την είδαμε σε παγερή πλατεία
μ’ ένα αριθμό στο άσπρο της το χέρι
με κίτρινο άστρο στην καρδιά.

«Όμως σκέψου… Αυτές οι γυναίκες κι αυτοί οι άντρες που αλληλοκοιτάζονταν σιωπηλά επί ώρες ατελείωτες ήταν ντυμένοι με τα ίδια ριγωτά, ξεθωριασμένα, χιλιοφορεμένα ρούχα του κάτεργου. Τα σώματά τους ήταν πετσί και κόκαλο, τα μαγουλά τους ρουφηγμένα και μαλλιαρά απ’ την αβιταμίνωση. Τα μαλλιά κουρεμένα με μια λουρίδα ξυρισμένη στη μέση, απ’ το κούτελο ως το σβέρκο. Μόνο τα μάτια ήταν πιο μεγάλα και πιο βαθιά από άλλοτε για να χωράει ο φόβος.»

Κορίτσι με τα φοβισμένα μάτια
κορίτσι με τα παγωμένα χέρια
άμα τελειώσει ο πόλεμος μη με ξεχάσεις

Η πύλη ανοίγει. Είναι δίφυλλη. Ως τρία μέτρα το κάθε φύλλο. Από πίσω δύο πύργοι με πολυβόλα. Στο κεφάλι της πύλης μια ειδοποίηση:

«Εσείς που μπαίνετε αφήστε έξω κάθε ελπίδα».

Άμα τελειώσει ο πόλεμος μη με ξεχάσεις

Έρωτα μες στο μεσημέρι
σ’ όλα τα μέρη του θανάτου
ώσπου ν’ αφανιστεί η σκιά του.

Αποτέλεσμα εικόνας για μαουτχαουζεν

Μαουτχάουζεν, τόπος μαρτυρίου, 1939 –1945

Το Μαουτχάουζεν ήταν ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης που δημιούργησαν οι Ναζί. Ένας τόπος μαρτυρίου όπου την περίοδο 1939 –1945 εξοντώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες αθώοι άνθρωποι και διασώθηκαν λίγοι.

Ανάμεσα στους επιζώντες και ο Ιάκωβος Καμπανέλης ο οποίος το 1963 – 20 χρόνια από τη στιγμή του εγκλεισμού του και 18 χρόνια μετά την απελευθέρωση – έγραψε το χρονικό. Στην αρχή σαν ανάγνωσμα σε συνέχειες στη εφημερίδα «Ελευθερία» και λίγο αργότερα,  τα κείμενα έγιναν βιβλίο με τίτλο Μάουτχαουζεν, το 1965 από τις εκδόσεις «Θεμέλιο». Τότε ο Μίμης Δεσποτίδης, υπεύθυνος του εκδοτικού οίκου, είχε την ιδέα να γραφτούν μια σειρά από τραγούδια. Έτσι κι έγινε, τον  Δεκέμβρη της ίδιας χρονιάς ο Ιάκωβος Καμπανέλης σε μια αίθουσα θεάτρου διαβάζει αποσπάσματα από το βιβλίο και η Μαρία Φαραντούρη ερμηνεύει τα τραγούδια που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης. Θα έλεγε κανείς πως όσο περνά ο χρόνος, τόσο μεγαλώνει η αξία του ΜΑΟΥΤΧΑΟΥΖΕΝ. Παρά το ότι έχει παρουσιαστεί σε χιλιάδες συναυλίες και οι πωλήσεις του δίσκου σε όλον τον κόσμο έχουν φτάσει σε αστρονομικούς αριθμούς, ο κόσμος ζητά όλο και πιο πολύ να το ακούσει.

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο γεννήτορας του μεταπολεμικού Θεάτρου στην Ελλάδα, έφυγε 29 Μαρτίου 2011.

ΙΑΚΩΒΟΣ ΚΑΜΠΑΝΕΛΗΣ

Αποτέλεσμα εικόνας για ιακωβοσ καμπανελης

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ρούλα Καραγιάννη

Ετικέτες: ,

Δείτε ακόμα...