Πελοποννήσιοι, στελέχη των ένοπλων Σωμάτων του αστικού κράτους που συμμετείχαν στον ΕΛΑΣ και το ΔΣΕ

Αγωνιστές του ΕΑΜ - Εθνική Αντίσταση

Το ΚΚΕ διαχρονικά είναι το Κόμμα στην ελληνική κοινωνία που κατ΄ εξοχήν μελετά την Ιστορία του. Αυτή αφορά και το παρόν και το μέλλον του επαναστατικού κινήματος. Αυτές οι θέσεις μάς οδηγούν να εξετάζουμε πάλι και πάλι στο φως νεότερων δεδομένων, πλευρές της πάλης του λαού και της νεολαίας σε διάφορες ιστορικές περιόδους, ιδιαίτερα στα χρόνια της δεκαετίας του 1940-1950.

Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΜ- ΕΛΑΣ-ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΟΦΥΛΑΚΗΣ

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 πραγματοποιήθηκε η ιδρυτική σύσκεψη του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου. Στις 16 Φεβρουαρίου 1942 ιδρύεται ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ). Στην Πελοπόννησο συγκροτήθηκε η III Μεραρχία του ΕΛ.ΑΣ., την οποία αποτελούσαν δύο Ταξιαρχίες, η VIII και η IX, το ανεξάρτητο ΧΙ Σύνταγμα πεζικού, λόχοι στρατηγείου, μηχανικού, υγειονομικού και διαβιβάσεων, καθώς και νοσοκομείο. Η VIII Ταξιαρχία διοικούσε το 6° Σύνταγμα Αργολιδοκορινθίας και 12° Σύνταγμα Αχαΐας-Ηλείας, ενώ η IX το 8° Σύνταγμα Λακωνίας, 11ο Σύνταγμα Αρκαδίας, 9° Σύνταγμα Μεσσηνίας, και μία Μοίρα του ΕΛΑΝ τη 1η Μοίρα Πελοποννήσου και Ζακύνθουi.

Το καλοκαίρι του 1943, οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο (αν εξαιρεθούν Αχαΐα-Ηλεία) ανέρχονται στους 600 μαχητές. Τον επόμενο χρόνο, παραμονές της απελευθέρωσης, η συνολική δύναμη της ΙΙΙ Μεραρχίας ανερχόταν σε 11000 περίπου μαχητέςii.

Η Εθνική Πολιτοφυλακή (Ε.Π.) συγκροτήθηκε στις 11 Απριλίου του 1944. Στην Πελοπόννησο συγκροτήθηκε Ανώτερη Διοίκηση Εθνικής Πολιτοφυλακής Πελοποννήσου (Α.Δ.Ε.Π.Π.), με διοικητή τον Συνταγματάρχη χωροφυλακής Δημήτριο Ανδροβιτσανέα.

Την 1η Αυγούστου 1943 ιδρύεται η Σχολή Αξιωματικών του ΕΛΑΣ, στην οποία μαθήτευαν πρωτοπόροι αγωνιστές, με πείρα από το πεδίο των μαχών και γνώση της τακτικής του ανταρτοπόλεμου. Με τη Γ΄ σειρά, κατέφθασαν και είκοσι μαθητές από τον εφεδρικό ΕΛΑΣ της Αθήνας και σαράντα από τον ΕΛΑΣ Πελοποννήσου. Οι επί πλέον εξήντα, εκπαιδεύτηκαν εντατικά κι απετέλεσαν τη λεγόμενη σειρά Γβ. 

ΟΙ ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ

Όταν συνθηκολόγησε ο ελληνικός στρατός τον Απρίλιο του 1941, υπήρχαν 4.390 εν ενεργεία μόνιμοι αξιωματικοί και περίπου 8.700 έφεδροι οι οποίοι αποστρατεύτηκαν από τις δυνάμεις κατοχής. Από τις πρώτες μέρες της κατοχής, αρκετοί αξιωματικοί επέλεξαν να μείνουν στη χώρα και παλέψουν τον ξένο και ντόπιο φασισμό μέσα από τις Οργανώσεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΣΤΙΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΟΥ ΕΛΑΣ

Κατά τη διάρκεια των χρόνων 1941-1944, σε όλη την χώρα και στην Πελοπόννησο δημιουργούνται μια σειρά αστικών «αντιστασιακών» πολιτικών και στρατιωτικών οργανώσεων.

  • Το καλοκαίρι του 1943, στο Φαρμακά της Αργολιδοκορινθίας, συγκροτείται ένοπλη ομάδα με επικεφαλής τον Ταγματάρχη του προπολεμικού στρατού Εμμανουήλ Βαζαίο. Αργότερα, η ομάδα αυτοδιαλύεται. Ακολούθησε προσχώρηση στον ΕΛΑΣ του Μανώλη Βαζαίου, των ανθυπολοχαγών Κωνσταντίνου και Μιλτιάδη Στεργιόπουλου, Γεωργίου Μαυραγάνη, Δημήτρη Μαυρίδη, Σταύρου Ηλιόπουλου, Νίκου Τζαβέλα, του υποσμηναγού Παναγιώτη Γκέρκη, του Ενωμοτάρχη Ιωάννη Τριανταφύλλου.
  • Η οργάνωσηΕ.Σ.-«ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ»- ιδρύθηκε και έδρασε στην Πελοπόννησο. Με τα όπλα που έλαβε από τους Άγγλους η δύναμη του στον Ταΰγετο φτάνει το καλοκαίρι του 1943 τους 400 ενόπλους, οι 120 περίπου αξιωματικοί.iii.

Μετά την αυτοδιάλυση του ΕΣ. Κάποιοι πρωτοπόροι αξιωματικοί του προσχωρούν στον ΕΛΑΣ όπως οι Καραγιαννάκος Δημήτριος και Ζέρβας Χρήστος Ταγματάρχες, Υπολοχαγοί Κώστας Μπασακίδης, Παναγόπουλος Κώστας, Αριστοτέλης Καρδάσης, Μητσάκος Γιάννης, Πλεμμένος Παναγιώτης Υπίλαρχος, Οικονομάκος Κώστας, Άρχος Στέφανος, Ρεντζέπης Γιάννης, Μέλλιος Νικόλαος, Πλακουδάκης Παναγιώτης Ανθυπολοχαγοί, Γιαννακάκης Ανθυπολοχαγός, ο έφεδρος Ανθυπολοχαγός Κερκεμέζος Γεώργιος κ.α.

Παραμονές της απελευθέρωσης στην Πελοπόννησο, οι αξιωματικοί προερχόμενοι από τον αστικό στρατό που αγωνίζονται μέσα από τις δυνάμεις της Αντίστασης είναι πάνω από διακόσιοι. Γνωστά είναι τα στοιχεία των αξιωματικών που περιλαμβάνονται στον επόμενο πίνακα 1, χωρίς ο κατάλογος να είναι πλήρηςiv:

Από το Ναυτικό στην ΕΑΜική αντίσταση μετείχαν μεταξύ άλλων οι:

  • Λυκάκης Παύλος, Πλωτάρχης, στο ΕΛΑΝ της ΧΙ ταξιαρχίας.
  • Μεταξάς Νίκος, Πλωτάρχης, στον εφεδρικό ΕΛΑΣ Αργολιδοκορινθίας.
  • Μπαλούμας Παναγιώτης, Πλωτάρχης, στον ΕΛΑΝ Μεσσηνίας. Σκοτώθηκε από παρακρατικούς πρώην ταγματασφαλίτες το 1946.
  • Παπαγιαννόπουλος Γεώργιος (αδελφός του Ναπολέοντα), Πλωτάρχης.
  • Σοφιανός Ιωάννης, Πλωτάρχης, διοικητής του ΕΛΑΝ Αργοσαρωνικού.
  • Τσούνης Χαράλαμπος, Σημαιοφόρος, στο ΕΛΑΝ νοτιο-ανατολικής Πελοποννήσου.

Από τη Χωροφυλακή και Αστυνομία Πόλεων επέλεξαν να περάσουν στις δυνάμεις της ΕΑΜικής αντίστασης στην Πελοπόννησο, οι (τα στοιχεία είναι ελλιπή):

  • Ανδροβιτσανέας Δημήτριος, Συνταγματάρχης.
  • Βενετσανόπουλος Θωμάς, Υπομοίραρχος .
  • Εξαρχάκος Λεωνίδας, από τη Αρεόπολη, αστυφύλακας. Επιλοχίας της Λαϊκής Πολιτοφυλακής. Σκοτώθηκε το 1949 στην Κεντρική Μακεδονία κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του.
  • Καφίρης Δημήτριος, χωροφύλακας. Από το χωριό Περιβόλια Ολυμπίας. Πολιτικός σε τμήμα του Τάγματος του Ντίνου Βρετάκου του ΔΣΕ. Έπεσε ηρωικά στις 17 Σεπτέμβρη 1948, κατά την προσβολή αμαξοστοιχίας στο δρομολόγιο Καλαμάτας-Πύργουv.
  • Κομνηνός Βασίλειος, Αντισυνταγματάρχης.
  • Κουράκος Δημήτριος του Χαριλάου από το Σκαμνάκι Γυθείου. Προσχώρησε στο ΕΑΜ. Για το λόγο αυτό, όντας χωροφύλακας δολοφονήθηκε στις 27 Δεκέμβρη 1947.
  • Οικονομίδης Περικλής, ενωμοτάρχης από τον Άγιο Βασίλη Κυνουρίας.
  • Παλαβός Γιάννης. Αστυνομικός της Αστυνομίας Πόλεων. Το 1943 απολύθηκε διότι αρνήθηκε να εκτελέσει διαταγή Γερμανού αξιωματικού. Συμμετείχε στο ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ και εντάχθηκε στην Πολιτοφυλακή Πελοποννήσου.
  • Παπανικολάου Παναγιώτης, στην ΙΙΙ Μεραρχία.
  • Τσαούσης Γεώργιος, Μοίραρχος, στο 6ο Σύνταγμα Αργολιδοκορινθίας.
  • Τσαπατσάρης Ιωάννης, Ανθυπασπιστής, από τη Μάνη. Με τη βοήθεια του ΕΑΜ το 1943 διέφυγε από τη διοίκηση χωροφυλακής της Σπάρτης μαζί με άλλους ενωμοτάρχες και κατατάχτηκε στο 8ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Μετά τη Βάρκιζα επανήλθε στη χωροφυλακή και τοποθετήθηκε στην Καλαμάτα. Τον σκότωσε στην πύλη του σταθμού το 1945 ο σκοπός, ισχυριζόμενος ότι δε σταμάτησε στον έλεγχο.
  • Τσαπόγας Κώστας. Αξιωματικός της Αστυνομίας Πόλεων, στην Αθήνα. Καταγωγή από τη Μεσσηνία. Στέλεχος του ΕΑΜ Αστυνομικών στην Κατοχή. Για τη συμμετοχή του στην Αντίσταση, κατηγορήθηκε ως στέλεχος της ΟΠΛΑ και κυνηγήθηκε από το αστικό κράτος με διώξεις και εξορίες.
  • Τσιγούρας Κωνσταντίνος (Χελμός), ενωμοτάρχης. Έπεσε ηρωικά πολεμώντας μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Πίνακας 1: Αξιωματικοί του αστικού στρατού κατά μονάδα του ΕΛΑΣ, ΙΙΙ Μεραρχία: (δεν περιλαμβάνονται εκείνοι που μεταπήδησαν στα Τάγματα Ασφαλείας)


6ο Σύνταγμα 8ο Σύνταγμα 9ο Σύνταγμα 11ο (& 2ο ) Σύνταγμα 12ο Σύνταγμα ΙΙΙ Μεραρχία (γενικά) VIII ταξιαρχία IX ταξιαρχία ΣΥΝΟΛΟ
Συνταγματάρχες

2
1 5

8
Αντισυνταγματάρχες
2 4 1 1 3 1 1 13
Ταγματάρχες 4 3 11 3 1 5

27
Λοχαγοί 10 4 10 7 4 9 4 2 50
Υπολοχαγοί 11 10 25 4 8
2 2 62
Ανθυπολοχαγοί 18 9 26 5 17


75
ΣΥΝΟΛΑ 43 28 78 20 32 22 7 5 235

Πίνακας 2: Η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης με τη με αρ. 3031/5-10-1944 Απόφασή της προχώρησε σε προαγωγές 36 αξιωματικών της ΙΙΙ Μεραρχίας, όπως στον επόμενο πίνακα.


ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΕΣ ΛΟΧΑΓΟΙ ΥΠΟΛΟΧΑΓΟΙ ΑΝΘΥΠΟΛΟΧΑΓΟΙ
ΠΕΖΙΚΟ


2
ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟ



ΙΠΠΙΚΟ


1
ΜΗΧΑΝΙΚΟ
2
8
ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟ
10 4 3
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ 3 1

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΕΡΟΣΥΝΗ


2
ΣΥΝΟΛΟ 3 13 4 16

i) Σαράφης Στέφανος, Ο ΕΛΑΣ, έκδ. Επικαιρότητα, Αθήνα 1984, σελ. 506.

ii) Κάιλας Δημήτρης, Κάτω από τις Σημαίες του Λαϊκού Στρατού, έκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2005, σελ. 367.

iii) Βουγιουκλάκης Κώστας, Η Εθνική Αντίσταση στη Λακωνία 1941-1945, έκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1987, σελ. 83.

iv) Ως βάση για την καταγραφή μονίμων αξιωματικών που αγωνίστηκαν μέσα από τους σχηματισμούς του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, χρησιμοποιήθηκε το σύγγραμμα «κάτω από τις σημαίες του λαϊκού στρατού» καθώς και έργα συγγραφέων τοπικής ιστορίας, ιδιαίτερα της νότιας Πελοποννήσου.

v) Λέφας Δ.Φ. Λέφας, Ο Δημοκρατικός Στρατός Πελοποννήσου (Δημιουργία-Ανάπτυξη-Ήττα), τ. Α΄, σελ. 341, έκδ. Αλφειός, Αθήνα 1998.

Δείτε ακόμα...