Πως «βγαίνει» η Γυναίκα από την εποχή της πανδημίας;

Της Ολυμπίας Χαλτσοτάκη*

“Πως «βγαίνει» η Γυναίκα από την  εποχή της πανδημίας;” είναι ένα must θέμα που απασχόλησε πολλές σελίδες σε εφημερίδες, site, εκπομπές σε κανάλια με πλούσια “ρεπορτάζ” για τις γυναίκες “ηρωίδες”, για την ψυχολογική επιβάρυνση των γυναικών, που είναι κατά 50% αυξημένη σε σχέση με των ανδρών,  και βέβαια για την αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας. Κάποια ΜΜΕ έφθασαν στο ακραίο σημείο να παρουσιάζουν ως “φαινόμενο” ότι στις χώρες που ηγούνται γυναίκες χειρίσθηκαν πολύ καλύτερα τη διαχείριση της πανδημία και είχαν καλύτερα αποτελέσματα στα κρούσματα του κορονοϊού και στα ποσοστά θνησιμότητας. Αφορμή στάθηκαν βέβαια οι αλλεπάλληλες τοποθετήσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων, κυβερνητικών στελεχών από διάφορα κράτη.

Ένας «παλιός μας γνώριμος», ο κ. Σόϊμπλε, που ουδόλως μας έχει συνηθίσει σε καλά λόγια, σε συνέντευξή του στην Ζeit στις 29 Μάρτη, ισχυρίστηκε ότι η πανδημία μπορεί να ωφελήσει τελικά τις γυναίκες επειδή “επανεκτιμήθηκε” το είδος της εργασίας που προσφέρουν, συχνότερα από ό,τι οι άνδρες (νοσηλευτικό προσωπικό, ταμίες σούπερ μάρκετ, κ.λπ.). Κατά τον πρώην υπουργό Οικονομικών της Γερμανίας, η κρίση μπορεί σταδιακά να αναβαθμίσει τη θέση των γυναικών όχι μόνο στους χώρους εργασίας αλλά και στην κοινωνία συνολικότερα.

Από την άλλη, ο Γ.Γραμματέας του ΟΗΕ κ. Γκουτιέρες επεσήμανε στις 2-3 ανακοινώσεις που έχει εκδώσει ότι: «Η ισότητα των φύλων και τα δικαιώματα των γυναικών είναι απαραίτητα για να ξεπεράσουμε αυτή την πανδημία μαζί, για να ανακάμψουμε γρηγορότερα και να χτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον για όλους». Πρότεινε μάλιστα «μέτρα προστασίας και τόνωσης της οικονομίας, από τα εμβάσματα χρημάτων μέχρι πιστώσεις και δάνεια, που πρέπει να έχουν ως στόχο τις γυναίκες. Τα δίκτυα κοινωνικής ασφάλειας πρέπει να επεκταθούν. Η απλήρωτη εργασία της φροντίδας του σπιτιού πρέπει να αναγνωριστεί και να εκτιμηθεί ως ζωτικής σημασίας συνεισφορά στην οικονομία». Ειδικότερα παρατήρησε, ότι «σχεδόν 60% των γυναικών σε όλο τον κόσμο εργάζονται στην άτυπη οικονομία, κερδίζοντας λιγότερα, αποταμιεύοντας λιγότερα ενώ διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να περιέλθουν σε φτώχεια».

Που είναι ο «λάκκος της φάβας» που ξαφνικά οι εκπρόσωποι της σύγχρονης εκμεταλλευτικής κοινωνίας ανακάλυψαν εν μέσω πανδημίας τις διακρίσεις σε βάρος των γυναικών και την ανάγκη να “αναγνωριστεί” η κοινωνική σημασία της γυναικείας εργασίας;

Ας πάρουμε τα πράγματα ένα-ένα:
  • Πώς ωφέλησε η πανδημία τις γυναίκες “ηρωίδες”;

Τι αναδείχθηκε και στις συνθήκες της πανδημίας για τη θέση της γυναίκας στην εργασία, στην οικογένεια, στην κοινωνία; Αδιαμφισβήτητα τα μεγάλα ποσοστά γυναικείας εργασίας σε χώρους εργασίας που η εντατικοποίηση της δουλειάς, τα ξέφρενα και ακανόνιστα ωράρια εργασίας έσπασαν “ρεκόρ”, όπως στη δημόσια και ιδιωτική υγεία, στα super market, στις υπηρεσίες “Βοήθεια στο σπίτι”. Και μάλιστα χωρίς τα απαραίτητα μέτρα προστασίας της υγείας και των δικαιωμάτων τους. Οι εργαζόμενες στα super markets, μαζί με τους άνδρες συναδέλφους τους κράτησαν εφικτή την τροφοδοσία των νοικοκυριών και η αναγνώριση της προσφοράς τους ήταν 100 ευρώ από ορισμένους επιχειρηματικούς κολοσσούς των s/m με την τεράστια κερδοφορία στις συνθήκες πανδημίας, που προβλήθηκε με πολλά ταρατατζούμ και ανέξοδα ευχαριστώ.

Η ίδια και χειρότερη κατάσταση για τις εργαζόμενες και τους εργαζόμενους στο πρόγραμμα “Βοήθεια στο σπίτι”, που ορισμένες δημοτικές αρχές, με ευθύνη της κυβέρνησης, τους “αντάμειψαν” με … απληρωσιά και ανασφάλεια για το αύριο.

Όσον αφορά, δε, στους σημερινούς διθυράμβους των ευρωπαϊκών και κυβερνητικών αξιωματούχων για τις γυναίκες υγειονομικούς, να επισημάνουμε ότι δούλεψαν και δουλεύουν ακόμα με ηρωισμό, ατέλειωτες ώρες για να καλύψουν τις αυξημένες ανάγκες, χωρίς σταθερή δουλειά και όχι μόνο χωρίς επαρκή μέσα προστασίας, αλλά και με ακατάλληλα για τις ίδιες. Αφού μόνο το 29% βρίσκουν μάσκες ή προστατευτικές στολές στα μέτρα τους, μιας και είναι όλα φτιαγμένα με βάση τον ανδρικό σωματότυπο.

Τι αναδείχθηκε ακόμα και στις συνθήκες της πανδημίας για τη θέση της γυναίκας στην εργασία, στην οικογένεια, στην κοινωνία; Ο επιβαρυμένος ρόλος τους μέσα στο σπίτι: ψυχολόγος, παιδαγωγός, σύντροφος στο παιχνίδι των παιδιών, νοσοκόμα, φροντιστής των ηλικιωμένων γονιών. Γιατί ότι θα έπρεπε να είναι κοινωνικό δικαίωμα για τη στήριξη της οικογένειας, αποτελεί ατομική- οικογενειακή υπόθεση.

Μιλάμε για ένα “πολυμηχάνημα” με εγγύηση απόδοσης, ποιότητας και διάρκειας.

Τόση είναι η εκτίμηση και η έγνοια για τις «ηρωίδες» εργαζόμενες εν μέσω πανδημίας. Δυό καλά λόγια, ένα χειροκρότημα άντε και ένα χτύπημα στην πλάτη. Αρκεί να μην κοστίσουν.

Κατά τον κ. Σόϊμπλε, αυτή ακριβώς η βαρβαρότητα ήταν… ωφέλεια και αναγνώριση του ρόλου της γυναίκας.

  • Αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας

Είναι ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι οι γυναίκες και τα παιδιά είναι ευάλωτα σε συνθήκες εγκλεισμού απέναντι στη βία μέσα στην οικογένεια, ίσως και λόγω μεγαλύτερης συχνότητας από την ολοήμερη συνύπαρξη και την πίεση των ιδιαίτερων συνθηκών εγκλεισμού. Από όλα τα κράτη καταφθάνουν αποτελέσματα μιας αύξησης γύρω στο 25% των κρουσμάτων βίας.

Όμως, η μέχρι τώρα πρακτική διαχρονικά των κυβερνήσεων γύρω απ’ αυτό το πρόβλημα, δεν εξασφάλισε στοιχειωδών τα αναγκαία κρατικά μέτρα πρόληψης και προστασίας των γυναικών από την πολύμορφη βία. Τα σποτάκια, τα κορδελάκια και οι συζητήσεις δεν λύνουν προβλήματα.

Χρειάζεται γενναία κρατική χρηματοδότηση για την ανάπτυξη και λειτουργία κρατικών – κοινωνικών υπηρεσιών και υποδομών για την πρόληψη της βίας κατά των γυναικών και για τη στήριξη των κακοποιημένων γυναικών (ξενώνες, τηλεφωνικές γραμμές, νομική στήριξη κ.ά.), με άμεσες προσλήψεις και πλήρη στελέχωσή τους από εξειδικευμένο προσωπικό με μόνιμη και σταθερή εργασία, χωρίς εμπλοκή ΜΚΟ και ΚΟΙΝΣΕΠ.

Πολύ περισσότερο χρειάζονται εκείνες οι οικονομικές, κοινωνικές προϋποθέσεις για να σταθεί μια γυναίκα με τα παιδιά της ανεξάρτητη, που σημαίνει να έχει μόνιμη και σταθερή εργασία, αποκλειστικά δημόσια και δωρεάν υγεία, πρόνοια, μέτρα στήριξης της οικογένειας.

  • Οι χώρες που έχουν ηγέτιδες γυναίκες τα πάνε καλύτερα

Δεν μας εντυπωσιάζουν οι δημοσιεύσεις για δήθεν καλύτερη διαχείριση της πανδημίας από τις επτά (τόσες μετρούν) γυναίκες ηγέτιδες κρατών. Είναι όμως σχεδόν αστεία η ανάλυση των δημοσιογραφούντων ότι αυτό οφείλεται στη “γυναικεία ευαισθησία” για τον άνθρωπο. Γυναίκα ηγείται και στο Βέλγιο, αλλά δεν έχουν τα ίδια αποτελέσματα.

Μήπως βελτιώθηκε η κατάσταση των εργαζομένων, του λαού, της νεολαίας με την ανάδειξη τόσων γυναικών σε θεσμούς του αστικού κράτους, ακόμα και ως Πρωθυπουργοί σε ορισμένα κράτη (πχ Γερμανία, Φιλανδία), σε επιτελεία της ΕΕ, σε Υπουργεία; Ο κατάλογος των αντιλαϊκών υπογραφών που έχουν βάλει και γυναίκες αστές πολιτικοί την τελευταία τουλάχιστον 30ετία είναι… πολύ μεγάλος: Από τη Θάτσερ στην Αγγλία, τη Μέρκελ στη Γερμανία, την Κριστίν Λανγκάρντ στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Πολλές διακρίθηκαν για τη σφραγίδα που έβαλαν σε αντιλαϊκούς νόμους στην Ελλάδα και συναγωνίζονται τους άνδρες σε κυβερνητικές και κρατικέ θέσεις για το αντιλαϊκό τους έργο. Σε μια άδικη και εκμεταλλευτική κοινωνία, σημασία έχει ποια συμφέροντα υπηρετείς με την πολιτική που εφαρμόζεις, δηλαδή τα συμφέροντα των λίγων μονοπωλιακών ομίλων, και όχι σε ποιο φύλο ανήκεις.

  • Για την “απλήρωτη εργασία” των γυναικών

Και βέβαια, αδυνατούμε να δεχτούμε ότι ξαφνικά και λόγω πανδημίας ο κ. Γκουτιέρες είδε ότι:

Σχεδόν 60% των γυναικών σε όλο τον κόσμο εργάζονται στην άτυπη οικονομία, κερδίζοντας λιγότερα, αποταμιεύοντας λιγότερα ενώ διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να περιέλθουν σε φτώχεια.

Γκουτιέρες

Χρόνια τώρα κ. Γκουτιέρες! Οι γυναίκες σε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο είναι πρωταθλήτριες στην απλήρωτη εργασία, στην ελαστική εργασία, στην κακοπληρωμένη και “άτυπη” εργασία. Χρόνια τώρα είναι το ευάλωτο κομμάτι των εργαζομένων και το σκληρότερα εκμεταλλευόμενο.

Τι διαφαίνεται, κατά τη γνώμη μου, όμως, μέσα από τις «παραδοχές» τους και την ξαφνική πρεμούρα τους για την ανισότιμη θέση των γυναικών ή με την παραδοχή του Σόϊμπλε ότι “δεν εκτιμήθηκε η προσφορά των γυναικών”?

Διαφαίνεται η προσπάθεια προσανατολισμού των γυναικών σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, σε επαγγέλματα που «ταιριάζουν με την φύση τους» (δηλαδή υπηρεσιών φροντίδας και πρόνοιας), με μισθούς-επιδόματα, ώστε να απαλλάσσεται το κράτος από την κοινωνική ευθύνη χρηματοδότησης, δημιουργίας και στελέχωσης δωρεάν, κρατικών υποδομών Υγείας, Πρόνοιας, Παιδείας, που θεωρείται ότι έχουν μεγαλύτερο “κόστος”… 

Τι προτείνουν ώστε « Η απλήρωτη εργασία της φροντίδας του σπιτιού πρέπει να αναγνωριστεί και να εκτιμηθεί ως ζωτικής σημασίας συνεισφορά στην οικονομία»;

Όχι να απαλλαγεί η εργαζόμενη και άνεργη γυναίκα από τη σχεδόν ατομική αποκλειστική ευθύνη, με διεκδίκηση δημόσιων και δωρεών υπηρεσιών στήριξη και φροντίδας της οικογένειας, αλλά να μεταφερθεί το βάρος και στον άνδρα της εργατικής τάξης. Οι “εναλλακτικές” λύσεις που προτείνουν αντιμετωπίζουν τη φροντίδα της οικογένειας σαν μια ατομική ευθύνη, η οποία το πολύ πολύ να μοιράζεται πιο ισότιμα ανάμεσα στις γυναίκες και τους άνδρες.

Αυτά όλα όμως, απέχουν παρασάγγας από τις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες της γυναίκας στην εργασία, στην κοινωνική ζωή, αλλά και από τις σύγχρονες διεκδικήσεις του εργατικού, λαϊκού κινήματος, του ριζοσπαστικού γυναικείου κινήματος.

Η Ολυμπία Χαλτσοτάκη είναι Αντιπρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Αργυρούπολης, μέλος της ΟΓΕ

Δείτε ακόμα...