Επιχειρηματικά σχέδια, παζάρια και κόντρες με επίκεντρο την ενεργειακή μετάβαση, επενδύσεις σε πηγές και δρόμους μεταφοράς Ενέργειας, όλα εκείνα δηλαδή που «οπλίζουν» τα καπιταλιστικά κράτη και πυροδοτούν τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους, βρίσκονται στο επίκεντρο της 31ης Διεθνούς Διάσκεψης του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή (Conference of the Parties – COP31) 9-20 Νοέμβρη στην Αττάλεια της Τουρκίας. Φέτος, αν και με πολλές απουσίες σε επίπεδο ηγετών, εκπροσωπούνται σχεδόν 200 κράτη, καθώς και εκατοντάδες επιχειρήσεις, μη κυβερνητικές οργανώσεις, ιμπεριαλιστικοί οργανισμοί κ.ά.
Η κλιματική αλλαγή και η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη που οφείλεται σε «ανθρώπινη» δραστηριότητα – δηλαδή στον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής όπου η παραγωγή είναι άναρχη και γίνεται με σκοπό το κέρδος – είναι επίσημα το βασικό θέμα της ετήσιας διάσκεψης. Στην πραγματικότητα, τα όσα λέγονται ή αποφασίζονται εκεί, και κυρίως οι επιχειρηματικές συμφωνίες που κλείνονται ή παζαρεύονται, δεν έχουν καμία σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος.
Το πραγματικό «παιχνίδι» παίζεται στους διαδρόμους της συνόδου, με πρωταγωνιστές τους επιχειρηματικούς ομίλους της Ενέργειας, τις τράπεζες κ.ά., ενώ στη «βιτρίνα» παρευλαύνουν ακτιβιστές κι ακτιβίστριες τύπου Γκρέτα Τούνμπεργκ και «οικολόγοι» ηγέτες τύπου Λούλα ντα Σίλβα…
Φέτος, ειδικά οι επιχειρηματικοί όμιλοι της Ενέργειας τρίβουν τα χέρια τους: Η ενεργειακή «κρίση» λόγω των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, με την εκτόξευση των τιμών, έχει αποβεί ιδιαίτερα κερδοφόρα. Επιπλέον η «οικοδέσποινα» Τουρκία προωθεί στο τελικό ανακοινωθέν της Διάσκεψης μια ώθηση στον εξηλεκτρισμό της βιομηχανίας, δηλαδή νέα πεδία επενδύσεων και κερδοφορίας, που ανοίγονται όμως με «φωτιά και με μαχαίρι», αν χρειαστεί.
Ανάμεσά τους οι βρετανικές πολυεθνικές «National Grid» και «Octopus Energy», η γαλλική εταιρεία ενεργειακής τεχνολογίας «Schneider Electric», οι μεγάλες αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, όπως «Google» και «Amazon», που κατασκευάζουν ολοένα και περισσότερο τις δικές τους εγκαταστάσεις φυσικού αερίου παράλληλα με τα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων (data center) λόγω δυσκολιών στην πρόσβαση στα τοπικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Ο εκπρόσωπος της «Nvidia» μίλησε σε παράλληλη εκδήλωση στην Αττάλεια για τις ενεργειακές απαιτήσεις των κέντρων δεδομένων και ο εκπρόσωπος της «Meta» σχετικά με το πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να «υποστηρίξει» τις χώρες στην εφαρμογή των σχεδίων τους για το …«κλίμα».
Οι τραπεζίτες διατήρησαν χαμηλότερο προφίλ φέτος σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, με την HSBC, την ιρλανδική AIB, την ολλανδική ING και την BNP Paribas να είναι μεταξύ εκείνων που εκπροσωπούνται και επικεντρώνονται στην «κινητοποίηση κεφαλαίων για υποδομές που υποστηρίζουν την ηλεκτροδότηση, την καθαρή ενέργεια και την απαλλαγή της βιομηχανίας από τον άνθρακα».
Μάλιστα η «Exxon Mobil» υποστήριξε μια μεταρρύθμιση για τον φόρο άνθρακα, που θα σήμαινε ότι οι καταναλωτές, και όχι οι παραγωγοί πετρελαίου, θα αναλαμβάνουν την «ευθύνη» – θα επιβαρύνονται εν ολίγοις – για τις εκπομπές από την καύση πετρελαίου και φυσικού αερίου.Η Τουρκία επενδύει στο εμπόριο εκπομπών άνθρακα
Σε μια συμφωνία χρηματοδότησης – ρεκόρ κατέληξε η Ασιατική Τράπεζα Επενδύσεων Υποδομών (AΙΙΒ) με την Τουρκία, ύψους 1,6 δισ. δολαρίων για την υποστήριξη μιας σειράς πολιτικών μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούν στην προσέλκυση των επενδύσεων που χρειάζεται για να επιτύχει τους «κλιματικούς στόχους» της. Η συνολική χρηματοδότηση της AIIB για το κλίμα το 2025 ανήλθε στο ποσό ρεκόρ των 7,47 δισ. δολαρίων, σε μια προσπάθεια να επενδυθούν με το μέγιστο δυνατό κέρδος κεφάλαια που λιμνάζουν.
Η Τουρκία, ιδρυτικό μέλος της AIIB, θα χρειαστεί περίπου 68 δισ. δολάρια σε πρόσθετες επενδύσεις για το κλίμα έως το 2030, περίπου τα μισά από τα οποία θα προέρχονται από ιδιωτικές πηγές, ανακοίνωσε χθες η τράπεζα.
Είναι ενδεικτικό πως τα χρήματα και τα κεφάλαια αυτά – αντί να πάνε σε έργα που πραγματικά θα προστατεύουν το κλίμα – θα υποστηρίξουν μέτρα «αγοραπωλησίας» δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σε ένα παγκόσμιο «χρηματιστήριο» που έχει στηθεί από τους μονοπωλιακούς ομίλους, τις κυβερνήσεις, την ΕΕ και άλλους ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς. Ετσι μέρος της χρηματοδότησης που χαρακτηρίζεται «πράσινη» θα διατεθεί για να βοηθήσει την Τουρκία να ενισχύσει το νεοσύστατο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, στο πλαίσιο του οποίου οι εταιρείες σε τομείς υψηλών εκπομπών θα λαμβάνουν και θα ανταλλάσσουν δικαιώματα να …ρυπαίνουν.
Μια εγχώρια τιμή άνθρακα θα έκανε πιο ανταγωνιστικούς τους Τούρκους εξαγωγείς στην αγορά της ΕΕ σε τομείς όπως ο χάλυβας και το τσιμέντο, καθώς το κόστος άνθρακα που καταβάλλεται στην Τουρκία μπορεί να συμπεριληφθεί στο πλαίσιο του συνοριακού φόρου άνθρακα της ΕΕ επί των εκπομπών που ενσωματώνονται σε ορισμένα εισαγόμενα προϊόντα.
Αλλοι στόχοι του προγράμματος περιλαμβάνουν την υποβολή εκθέσεων για τις βασικές εκπομπές ρύπων από τουλάχιστον 180 εγκαταστάσεις στο πλαίσιο του προγράμματος έως τον Απρίλη του 2027 και την εξασφάλιση αδειών παραγωγής για 1.800 μεγαβάτ αιολικής και ηλιακής ισχύος έως τις αρχές του 2027.
Εξάλλου, η πυρηνική ενέργεια προωθείται τα τελευταία χρόνια από τους ομίλους και τις κυβερνήσεις ως «πράσινη». Χθες η καναδική εταιρεία «AtkinsRealis» υπέγραψε συμφωνία με την τουρκική κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας TUNAS για τη διεξαγωγή μελέτης σκοπιμότητας για ένα σχέδιο έξι μονάδων σε ένα εργοστάσιο 4,5 γιγαβάτ στην Τουρκία. Η Αγκυρα βρίσκεται σε συνομιλίες με τον Καναδά, τη Νότια Κορέα, τη Ρωσία, την Ιαπωνία και την Κίνα για μια πιθανή μονάδα.
Την περασμένη εβδομάδα, αποκαλύπτοντας το εθνικό ενεργειακό σχέδιο της χώρας, ο υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι η Αγκυρα στοχεύει να αυξήσει την πυρηνική ισχύ στα 10 GW έως το 2040 και αναμένει ότι η πυρηνική ενέργεια θα καλύψει το 11% της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι τότε. Επιδιώκει να επεκτείνει το πυρηνικό της πρόγραμμα πέρα από το εργοστάσιο Akkuyu των 4,8 GW που κατασκευάζει η ρωσική «Rosatom» στη μεσογειακή επαρχία Μερσίνας, με τοποθεσίες στην επαρχία Σινώπης της Μαύρης Θάλασσας και στη βορειοδυτική περιοχή της Θράκης να έχουν προσδιοριστεί ως πιθανές τοποθεσίες για νέες μονάδες.
Το έργο Ακουγιού – ο πρώτος πυρηνικός σταθμός της Τουρκίας – έχει αντιμετωπίσει επανειλημμένες καθυστερήσεις, με τη «Rosatom» να αναμένει τώρα ότι ο πρώτος αντιδραστήρας θα επιτύχει την πρώτη αυτοσυντηρούμενη πυρηνική αλυσιδωτή αντίδραση πριν από το τέλος του τρέχοντος έτους.
Παράλληλα, η Κίνα και η Τουρκία υπέγραψαν χθες μνημόνιο συνεννόησης για πιθανές κινεζικές επενδύσεις περίπου 15 δισ. δολαρίων για την κατασκευή ηλιακών και αιολικών σταθμών παραγωγής ενέργειας συνολικής χωρητικότητας 7.000 MW στην Τουρκία. «Στοχεύουμε στην ανάπτυξη νέων συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας και υποδομών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος 4.000 MW», όπως τόνισε ο Μπαϊρακτάρ.Η «εθνική ασφάλεια» όλων των χωρών κινδυνεύει
Μια πλευρά που απασχολεί σταθερά και θίχτηκε και φέτος είναι οι κοινωνικές αναταραχές που μπορεί να ξεσπάσουν λόγω των συνεπειών των φυσικών καταστροφών και της αλλαγής του κλίματος, απειλώντας ενδεχομένως την καπιταλιστική εξουσία.
Η εθνική ασφάλεια όλων των χωρών κινδυνεύει από την κλιματική κρίση, καθώς σενάρια «επιστημονικής φαντασίας» εκτεταμένης καταστροφής ήδη πραγματοποιούνται και οι οικονομικοί κραδασμοί από τα ορυκτά καύσιμα αποτελούν πλέον τον κανόνα και όχι την εξαίρεση, προειδοποίησε προχθές ο ΥΠΕΞ του Ηνωμένου Βασιλείου.
«Η εθνική ασφάλεια είναι το επόμενο μέτωπο του αγώνα στη δράση για το κλίμα. Τα σενάρια που κάποτε ήταν επιστημονικής φαντασίας αποτελούν πλέον τακτική εμφάνιση στις καθημερινές ειδήσεις», υπογράμμισε ο Εντ Μίλιμπαντ, εξηγώντας πως η ραγδαία θέρμανση του πλανήτη θα οδηγήσει σε ελλείψεις τροφίμων, εκτεταμένες οικονομικές αναταραχές, μετανάστευση και κοινωνικές συγκρούσεις.
«Πρέπει να είμαστε σαφείς ότι η κλιματική αλλαγή είναι μία από τις μεγαλύτερες απειλές για την εθνική ασφάλεια που αντιμετωπίζουμε. Η επισιτιστική ασφάλεια, οι απειλές για τις υποδομές και οι μετακινήσεις πληθυσμών». Ζήτησε περισσότερες επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια και να αυξηθεί η χρήση της στις μεταφορές και τη θέρμανση, καθώς και επείγουσα δράση για τη μείωση του μεθανίου, ενός ισχυρού αερίου του θερμοκηπίου.
Από την πλευρά του ο Βρετανός πρωθυπουργός Αντι Μπέρναμ υπερασπίστηκε και αυτός χθες μιλώντας στην Αττάλεια την «ανάγκη» τα κράτη να στραφούν από τα ορυκτά καύσιμα στην «καθαρή» ενέργεια, όπως έδειξαν οι διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό από τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν και τον πόλεμο ΗΠΑ – ΝΑΤΟ – ΕΕ και Ρωσίας στην Ουκρανία.
«Είναι πλέον σαφές σε όλους ότι αν εξαρτόμαστε από Ενέργεια που δεν ελέγχουμε, τότε αφήνουμε τους εαυτούς μας εκτεθειμένους σε τιμές που δεν μπορούμε να ελέγξουμε», είπε. «Η στροφή προς την καθαρή ενέργεια είναι ο μόνος δρόμος για την ενεργειακή ασφάλεια».
Την ίδια στιγμή, στρατηγική της κυβέρνησης των Εργατικών είναι ουσιαστικά ό,τι συμφέρει το κεφάλαιο και το καπιταλιστικό κράτος, «βαφτίζεται» αναγκαιότητα και εθνική ασφάλεια. Η βρετανική κυβέρνηση σχεδιάζει να αποδυναμώσει την υποχρέωση των αυτοκινητοβιομηχανιών να διασφαλίσουν ότι περισσότερα από τα οχήματά τους θα είναι ηλεκτρικά έως το 2030 και έδωσε το πράσινο φως σε ένα νέο κοίτασμα φυσικού αερίου, το Jackdaw, στη Βόρεια Θάλασσα, ενώ εξετάζει το ενδεχόμενο αδειοδότησης ενός νέου πετρελαϊκού κοιτάσματος, του Rosebank, δυτικά των Σέτλαντ.
Αναδημοσίευση από το τετρασέλιδο «Διεθνή και Οικονομία» του «Ριζοσπάστη» 13/11/2026
