Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο

Πότε, πώς και γιατί χρησιμοποιήθηκε το χριστουγεννιάτικο δέντρο σαν σύμβολο;

Οι πρώτες ιστορικές νύξεις μιλά νε για τον 4ο μ.Χ. αιώνα, όταν η 25η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως η μέρα της γέννησης του Χριστού και ταυτόχρονα σαν η πρώτη μέρα του χρόνου.
Ωστόσο υπάρχουν μαρτυρίες ότι τα Χριστούγεννα γιορτάζονταν στη Ρώμη στις 25 Δεκεμβρίου από το 336, κι η ίδια αυτή μέρα ήταν κι η Πρωτοχρονιά.

Σύμφωνα με μερικούς ερευνητές, οι χριστουγεννιάτικες γενικά δοξασίες και παραδόσεις, αποτελούν ένα μίγμα από κατάλοιπα της λατρείας του Σατούρνο (θεότητας που ταυτίζεται με τον Κρόνο) κι άλλων δοξασιών που αναμίχθηκαν με τις χριστιανικές, για να ξεχαστεί στο πέρασμα των αιώνων η αρχική τους προέλευση.

Το δέντρο, σαν χριστουγεννιάτικο σύμβολο, χρησιμοποιήθηκε μετά τον 8ο αιώνα.
Εκείνος που καθιέρωσε το έλατο σαν χριστουγεννιάτικο δέντρο ήταν, σύμφωνα με την παράδοση, ο Άγιος Βονιφάτιος, που για να σβήσει την ιερότητα που απέδιδαν οι ειδωλολάτρες στη δρυ, έβαλε στη θέση του το έλατο, σαν σύμβολο χριστιανικό και ειδικότερα σαν σύμβολο των Χριστουγέννων.

Συγκεκριμένα το πρώτο χριστουγεννιάτικο δέντρο, ένα τεράστιο αειθαλές καταπράσινο έλατο διακοσμημένο με αναμμένα κεριά, που είχαν καλλιεργήσει γερμανικοί πληθυσμοί «άναψε» το 724 από τον San Bonifacio (Άγιος Βονιφάτιος 680-754, επίσκοπος και μάρτυρας, αγγλικής καταγωγής), γνωστός στην ιστορία της (καθολικής) Εκκλησίας ως Απόστολος από τη Γερμανία.

Καθώς επρόκειτο να εκτελέσει μια τελετή θυσίας για μερικά παιδιά, ο San Bonifacio φώναξε: «Εκεί είναι ο κεραυνός της δικής σας δρυός και εδώ ο σταυρός του Χριστού που θα σπάσει το σφυρί του ψευτοθεού Thor», ως απάντηση στις θυσίες των ειδωλολατρών.
(ΣΣ |> Ο Thor |Θωρ| Donar | Donner στα γερμανικά, Þórr στα αρχαία σκανδιναβικά, γιος του Οντίν και της Γιορντ, είναι ο κοκκινομάλλης και γενειοφόρος θεός του κεραυνού και της αστραπής στη γερμανική και σκανδιναβική μυθολογία και συνήθως εμφανίζεται να κραδαίνει ένα σφυρί το Μγιόλνιρ [Mjöllnir], το οποίο με μαγικό τρόπο επέστρεφε στον κάτοχό του, αφού έβρισκε τον στόχο του. Για το χειρισμό του ο Θωρ φορούσε σιδερένια γάντια και μια ζώνη που διπλασίαζε –λένε τη δύναμή του.

Το όνομα του Θωρ, δημιούργησε την ημέρα Πέμπτη
…Tor’s Day | Thor’s Day) …Thursday στα αγγλικά, το Donnerstag -που σημαίνει η ημέρα του κεραυνού, στα γερμανικά, Donderdag στα ολλανδικά …Torsdag στα Σουηδικά – Δανέζικα – Νορβηγικά κλπ).

Παίρνοντας ένα τσεκούρι, ο Bonifacio (που τότε δεν είχε ακόμη αγιάσει) άρχισε να χτυπά τη βελανιδιά και τότε ένας δυνατός άνεμος ξέσπασε από το πουθενά, το δέντρο έπεσε και έσπασε σε τέσσερα μέρη και πίσω από την επιβλητική βελανιδιά ξεπρόβαλε το καταπράσινο έλατο.
Στράφηκε τότε στους ειδωλολάτρες λέγοντας: «Αυτό το μικρό δέντρο, ένα μικρό παιδί του δάσους, θα είναι το ιερό σας δέντρο απόψε. Είναι το ξύλο της ειρήνης, καθώς τα σπίτια σας είναι χτισμένα από έλατο. Είναι το σημάδι μιας ατελείωτης ζωής, καθώς τα φύλλα του είναι πάντα πράσινα. Παρατηρήστε πώς δείχνει κατευθείαν προς τον ουρανό. Αφήστε αυτό να ονομαστεί το δέντρο του νεογέννητου Χριστού!
Συγκεντρωθείτε γύρω από αυτό, όχι στο δάσος, αλλά στα σπίτια σας. δεν θα υπάρξουν πια τελετές αίματος, αλλά δώρα αγάπης και τελετές καλοσύνης».

Στους αιώνες που ακολούθησαν, η καθολική παράδοση της χρήσης ενός αειθαλούς δέντρου για τον εορτασμό της γέννησης του Ιησού εξαπλώθηκε σε όλη τη Γερμανία, και οι Γερμανοί μετανάστες τον 18ο αιώνα έφεραν αυτό το έθιμο στην Αμερική, έως ότου έγινε παγκόσμιο χριστουγεννιάτικο έθιμο.
Τα κεριά συμβόλιζαν την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος στη γη με την έλευση του «μωρού Ιησού».

Τη 10ετία του 1970 οι πολιτικές ανακατατάξεις στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού (που 20 χρόνια αργότερα οδήγησαν στις ανατροπές «από τα μέσα και από τα πάνω» δεν μπορούσαν να μην επηρεάσουν –στα πλαίσια του ευρύτερου εποικοδομήματος, την καθολική εκκλησία, που τοποθέτησε επικεφαλής τον πρώτο μη-ιταλό Πάπα τα τελευταία 455 χρόνια (και μάλιστα σλαβικής καταγωγής).
Ήταν ο πολωνός Giovanni Paolo II (Ιωάννης Παύλος ο 2^ος πραγματικό όνομα Κάρολος Ιωσήφ Βοϊτίλα, Karol Józef Wojtyła) που πήρε τα ηνία της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας και του κράτους του Βατικανού (παρεμπιπτόντως –ως είθισται αγιοποιήθηκε το 2014 από τον Πάπα Φραγκίσκο).

Τα Χριστούγεννα του 1982, για πρώτη φορά ο πάπας δέχτηκε ένα περίτεχνο έλατο τοποθετημένο στο κέντρο της colonnato del Bernini (κιονοστοιχίας του Μπερνίνι), στην πλατεία του αγίου Πέτρου της Ρώμης.  
Αυτό το έλατο ήταν ένα δώρο -σύμβολο από έναν Πολωνό αγρότη, ο οποίος το μετέφερε στη Ρώμη με το φορτηγό του.
Από τότε και μετά, σε ρητή επιθυμία του εκάστοτε «αγίου πατέρα», η παράδοση επαναλαμβάνεται τακτικά στη μνήμη της γέννησης του Ιησού: μια σκηνή γέννησης –εν είδει φάτνης στήνεται στη βάση του οβελίσκου και στα δεξιά στήνεται το χριστουγεννιάτικο δέντρο, που δωρίζεται κάθε χρόνο από έναν διαφορετική ορεινή περιοχή της Ευρώπης.

Φυσικά, στο πέρασμα των αιώνων, το νόημα του χριστουγεννιάτικου δέντρου πήρε αναρίθμητες μορφές.
Αρχικά, για να συμβολίσει την ευτυχία που κρύβει για τον άνθρωπο η γέννηση του Χριστού, άρχισε να γεμίζει το δέντρο-σύμβολο με διάφορα χρήσιμα είδη- κυρίως φαγώσιμα κι αργότερα ρούχα κι άλλα είδη καθημερινής χρήσης, συμβολίζοντας έτσι πρακτικά την προσφορά των «θείων δώρων», για να εξελιχτεί προοδευτικά σ’ ένα απαραίτητο διακοσμητικό είδος των ημερών, που αργότερα πήρε και τη θέση της «Δωροθήκης»- του χώρου δηλαδή που σ’αυτόν τοποθετούσαν οι συγγενείς και φίλοι τα δώρα τους ο ένας για τον άλλο.

Στην πατρίδα μας, το χριστουγεννιάτικο δέντρο το έφεραν για πρώτη φορά στην Αθήνα οι Βαυαροί.

Για την Αγγλία ο Τσαρλς Ντίκενς, εκείνη την εποχή, φρόντισε να ξαναπάρουν τα Χριστούγεννα την παλιά χαρούμενη γιορταστική μορφή τους, όσο κανένας άλλος.
Κι αν σήμερα σ’ολόκληρο τον κόσμο το χριστουγεννιάτικο δέντρο θυμίζει αυτή τη μέρα, αυτό σίγουρα οφείλεται και στον Ντίκενς, που σε διάφορα έργα του και πιο πολύ ακόμα στη «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» (το πασίγνωστο Christmas Carol)

Τα Χριστούγεννα μπορεί να είναι πλέον κοντά, για το μίζερο και μισάνθρωπο γέρο Ebenezer Scrooge (Εμπενίζερ Σκρούτζ) όμως η γιορτή αυτή θα ήταν προτιμότερο για κείνον να μην ερχόταν ποτέ.
Έτσι, το μόνο που του μένει να κάνει τις μέρες που κάθεται άπραγος είναι ακριβώς ό,τι και τον υπόλοιπο χρόνο, δηλαδή να ξεσπά πάνω στους μοναδικούς δικούς του ανθρώπους, τον πιστό του υπάλληλο και τον χαρωπό ανιψιό του…
Όταν όμως τον επισκεφθούν τα τρία πνεύματα των Χριστουγέννων από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, ο Scrooge θα κληθεί να αντιμετωπίσει πικρές αλήθειες που για καιρό αρνιόταν να δει. Ύστερα απ’ αυτό, δε θα του μένει παρά μονάχα μία επιλογή: να αλλάξει έστω και στα γεράματα το χαρακτήρα του προτού να είναι πολύ αργά…

Αλλά το παραμύθι Christmas Carol, είναι μια άλλη ιστορία, για την οποία θα μιλήσουμε τις αμέσως επόμενες μέρες.

Επιμέλεια |> Γιάννης Παπαγιάννης