Το θέατρο – Η ελπίδα της κοινωνίας

Το θέατρο είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας, ο κόσμος βλέπει, ακούει και κρίνει. Με αυτό καλλιεργείται και επιμορφώνεται η κοινωνία και η συνείδηση των ανθρώπων. Είναι μία τέχνη ξεχωριστή, που διδάσκει. Το θέατρο έχει μια διαχρονική συνέχεια και συνέπεια στη χώρα μας, από την εποχή του αρχαίου θεάτρου, του δράματος και της κωμωδίας, του Σοφοκλή και του Αριστοφάνη, της Αντιγόνης και της Λυσιστράτης μέχρι το θέατρο του βουνού, το θέατρο Τέχνης, το Γιώργο Κοτζιούλα και τον Κάρολο Κουν.

Το θέατρο πέρασε πολλές δοκιμασίες, λογοκρίθηκε και απαγορεύτηκε. Οι ηθοποιοί φυλακίστηκαν και εκτελέστηκαν. Όσο το θέατρο εξεγείρει τις συνειδήσεις και διαπαιδαγωγεί το λαό προκαλεί την αστική εξουσία. Στην Ελλάδα το θέατρο δέχτηκε την πίεση της λογοκρισίας, στη δικτατορία του Μεταξά, στη διάρκεια της Κατοχής, την περίοδο του εμφυλίου πολέμου, τη μετεμφυλιακή περίοδο, την εφτάχρονη δικτατορία 1967-74. Τα θέατρα δοκιμάστηκαν, όπως δοκιμάστηκαν και οι ηθοποιοί, αλλά άντεξε και στις πιο αντίξοες συνθήκες.

Να θυμίσουμε το θέατρο στην εξορία, στην Ανάφη στις 25 Μάρτη 1941, με το θίασο των εξόριστων και την ηρωική Ηλέκτρα Αποστόλου. Παρουσίασαν τον «Ρήγα Βελεστινλή» του Βασίλη Ρώτα και συναδέλφωσαν εξόριστους της δικτατορίας, χωριάτες και χωροφύλακες και απαίτησαν από την κυβέρνηση να τους αφήσει ελεύθερους για να αγωνιστούν ενάντια στους φασίστες του Μουσουλίνι.

Στεκόμαστε με προσοχή στον κομμουνιστή αντιστασιακό Βασίλη Ρώτα, άνθρωπο της τέχνης του θεάτρου και της ποίησης, που παρομοιάζει το θέατρο με τη γιορτή της δημοκρατίας γιατί ο καθένας πάει εκεί για να συναντηθεί με τους άλλους, να νιώσει τον εαυτό του μέλος της κοινωνίας, να νιώσει πως δεν είναι έρημος στον κόσμο.

Το 1942 ο Βασίλης Ρώτας ιδρύει μαζί με τους Μέμο Μακρή, Μάνο Ζαχαρία και Κώστα Ζαϊμη το θεατρικό σπουδαστήρι που στάθηκε σχολείο, αγώνας, θέατρο και φυτώριο της ΕΠΟΝ και καταφύγιο της σκλαβωμένης νεολαίας. Εκεί κάποιοι κορυφαίοι της τέχνης και των γραμμάτων δίδαξαν ιστορία, ποιητική τέχνη και μουσική. Ο Βασίλης Ρώτας, που είχε επηρεαστεί από τα έργα του μεγάλου κομμουνιστή θεατράνθρωπου Μπ. Μπρεχτ, δημιούργησε θέατρο στις περιοχές της πατρίδας μας που ελευθέρωσε ο ΕΛΑΣ, έδωσε παραστάσεις στα χωριά και στις πόλεις με μέριμνα της ΕΠΟΝ και του ΕΑΜ, εμψυχώνοντας το λαό.

Σημαντική για τη διαπαιδαγώγηση των ανταρτών του ΕΛ.ΑΣ και το λαό, υπήρξε και η συμβολή του αντάρτη ποιητή Γιώργου Κοτζιούλα, που με το λαϊκό θίασο των ανταρτών ξεσήκωνε τις συνειδήσεις και την αγωνιστική διάθεση τους στα χωριά και τις πόλεις της Ηπείρου.

Από τους τόπους του αγώνα στον εμφύλιο πόλεμο το θέατρο μεταφέρεται στους βράχους και τα ξερονήσια της εξορίας, εκεί που οδηγήθηκαν και βασανίστηκαν χιλιάδες κομμουνιστές που είπαν όχι στον μοναρχοφασισμό. Στην εξορία, που η ελεύθερη Ελλάδα βρισκόταν στις καρδιές των κρατουμένων, το θέατρο έδωσε εξετάσεις και αρίστευσε. Συγκροτήθηκαν θεατρικές ομάδες, όπου ανέβασαν έργα αριστουργήματα. Ήταν η αντίσταση στα βασανιστήρια και στον ευτελισμό της ανθρώπινης αξίας. Η πίστη να ανώτερα ιδανικά και σε ένα μέλλον χωρίς εκμετάλλευση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ήταν η περιφρόνηση των κομμουνιστών στους δημίους τους, στις κακουχίες, στα βασανιστήρια, στις εκτελέσεις, στο θάνατο.

Αυτή η παράδοση του θεάτρου, που θέλει τον άνθρωπο να διαπαιδαγωγείται και να εξυψώνεται σε κάθε εποχή, συνεχίστηκε και στη διάρκεια της εφτάχρονης δικτατορίας 1967-74. Δόθηκαν παραστάσεις σε θέατρα που εμψύχωσαν και στήριξαν τον καταπιεζόμενο ελληνικό λαό με κορύφωση την παράσταση ¨Το μεγάλο μας τσίρκο” του συγγραφέα Ιάκωβου Καμπανέλη, όπου ηθοποιοί και λαός έπαιξαν μαζί και βροντοφώναξαν “Κάτω η χούντα”, αψηφώντας την τρομοκρατία.

Το θέατρο είναι πολιτική πράξη σε όλες του τις διαστάσεις. Δεν έχει ηλικία, φτάνει να καταλαβαίνεις, να προβληματίζεσαι, να ζεις και να θυμάσαι και όπως είπε ο Βασίλης Ρώτας, “η Πολιτεία εάν στηρίξει το θέατρο, η κοινωνία έχει ένα φωτεινό και ελπιδοφόρο μέλλον”.

Δημήτρης Θωμάκος
Αστυνομικός Υποδιευθυντής ε.α.
Diploma H.Ed. Photografy Middlessex Un. Athenian-Akto

Πηγές: Φ. Χάρτνολ «Η ιστορία του θεάτρου»

Β. Ρώτας «Θέατρο και Αντίσταση»

Θ. Βαρσάμης «Το θέατρο της εξορίας»

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...