Στην εκδήλωση της KE και της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΚΕ με θέμα «Οι θέσεις του ΚΚΕ για την αντιπυρική προστασία», έκανε παρέμβαση o Βασίλης Τσιλιγιάννης, σμήναρχος εν αποστρατεία, πρόεδρος του Συλλόγου Αποφοίτων Σχολής Τεχνικών Υπαξιωματικών Αεροπορίας (ΣΑΣ) και του Συντονιστικού Συμβουλίου Συλλόγων Αποφοίτων Ανωτέρων Στρατιωτικών Σχολών Υπαξιωματικών (ΑΣΣΥ) Ενόπλων Δυνάμεων.
Παραθέτουμε την παρέμβασή του:
«Το ζήτημα της πολιτικής προστασίας και του ρόλου των Ενόπλων Δυνάμεων στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή διοικητικό θέμα. Είναι ένα βαθιά πολιτικό, κοινωνικό και στρατηγικό ζήτημα που αγγίζει τον πυρήνα της κρατικής λειτουργίας: Την ικανότητα δηλαδή του κράτους να προστατεύει τη ζωή, την ασφάλεια και το περιβάλλον των πολιτών του.
Βρισκόμαστε μπροστά σε μια πραγματικότητα που δεν επιδέχεται ωραιοποιήσεις.
Σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και το πρόσφατο “Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Εθνικής Άμυνας 2026-2030”, οι Ένοπλες Δυνάμεις έχουν σαφή αποστολή: Την διασφάλιση της εθνικής άμυνας, της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, καθώς και την ενίσχυση της ασφάλειας και σταθερότητας στο διεθνές περιβάλλον.
Όμως στην πράξη, αυτός ο πυρήνας αποστολής έχει αρχίσει να διαβρώνεται επικίνδυνα.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις μετατρέπονται σταδιακά σε έναν πολυεργαλειακό μηχανισμό γενικής χρήσης — από την εθνική άμυνα μέχρι την πολιτική προστασία, από την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών μέχρι την κάλυψη δομικών κενών ενός κράτους που αποσύρεται από τις ευθύνες του, ακόμα και στην υγεία.
Σε πολλές χώρες ο στρατός αξιοποιείται ως δύναμη ταχείας αντίδρασης, λόγω της οργανωτικής του επάρκειας, της πειθαρχίας και της διαθεσιμότητας μέσων και προσωπικού. Όμως, εδώ ανακύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Πού τελειώνει ο επικουρικός ρόλος και πού αρχίζει η υποκατάσταση των πολιτικών μηχανισμών;
Διότι όταν οι Ένοπλες Δυνάμεις καλούνται να καλύψουν συστηματικά κενά της πολιτικής προστασίας, τότε το πρόβλημα δεν είναι πλέον επιχειρησιακό — είναι δομικό.
Και το ερώτημα είναι απλό:
Ποιος τελικά προστατεύει ποιον;
Η πολιτική προστασία ως μόνιμο πεδίο εκτροπής
Η πολιτική προστασία στη χώρα μας έχει μετατραπεί σε ένα διαρκές πεδίο κρίσης, σε ένα μόνιμο πεδίο εκτροπής, χωρίς στρατηγικό βάθος.
Το σχέδιο “Ξενοκράτης” και τα επιχειρησιακά πρωτόκολλα του ΓΕΕΘΑ αποτυπώνουν μεν μια οργανωτική πρόβλεψη και δομή, όμως στην πράξη λειτουργούν ως άλλοθι για τη συνεχή μεταφορά βαρών στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Πυρκαγιές, πλημμύρες, χιονοπτώσεις, τεχνολογικά ατυχήματα, καταρρεύσεις υποδομών — όλα καταλήγουν να αντιμετωπίζονται με έναν κοινό παρονομαστή: την υπερεξάντληση προσωπικού και μέσων των Ενόπλων Δυνάμεων.
Και όλα αυτά χωρίς να έχει προηγηθεί το αυτονόητο: η ουσιαστική ενίσχυση του Πυροσβεστικού Σώματος και των αρμόδιων μηχανισμών πολιτικής προστασίας.
Η κλιματική κρίση ως άλλοθι και ως αποτυχία σχεδιασμού
Ναι, η κλιματική κρίση είναι πραγματική.
Ναι, τα φαινόμενα είναι πιο έντονα, πιο συχνά και πιο απρόβλεπτα.
Αλλά η κλιματική κρίση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μόνιμο άλλοθι για την απουσία σχεδιασμού.
Τα εκατομμύρια στρέμματα καμένων δασών δεν είναι “αναπόφευκτο φαινόμενο”. Είναι αποτέλεσμα επιλογών, ελλείψεων, καθυστερήσεων και διαχρονικής υποτίμησης της πρόληψης.
Όταν η πρόληψη απουσιάζει και η καταστολή φορτώνεται σε λίγους, τότε το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο.
Η μετατόπιση των Ενόπλων Δυνάμεων
Οι Ένοπλες Δυνάμεις αυτής της χώρας έχουν αποδείξει ιστορικά ότι στέκονται δίπλα στην κοινωνία. Τα τελευταία χρόνια όμως συντελείται μια βαθιά αλλαγή ρόλου.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις: από πυλώνας εθνικής άμυνας μετατρέπονται σε γενικό μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων, καλούνται να καλύψουν επιχειρησιακά κενά άλλων φορέων, εμπλέκονται συστηματικά στην πολιτική προστασία χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση και εκπαίδευση, απομακρύνονται από τον πυρήνα της αποστολής τους.
Δεν καλούνται απλώς να συνδράμουν, καλούνται να υποκαταστήσουν.
Η λεγόμενη “διεύρυνση ρόλων” δεν είναι ουδέτερη έννοια.
Στην πράξη σημαίνει υπερφόρτωση, αποσπασματικότητα και λειτουργική φθορά.
Και το πιο κρίσιμο: σημαίνει αποδυνάμωση της ίδιας της άμυνας της χώρας.
Η πολιτική προστασία σε μόνιμη κρίση
Η πολιτική προστασία δεν είναι απλώς ένας διοικητικός μηχανισμός.
Είναι το αν θα σωθούν οι ζωές των πολιτών. Είναι το αν θα σωθούν οι περιουσίες τους. Είναι το αν θα σωθούν τα δάση μας. Είναι η ποιότητα του περιβάλλοντός μας.
Και σήμερα τι παρατηρούμε;
Μόνιμη υποστελέχωση. Ελλείψεις σε βασικά μέσα κι ανεπαρκή εκπαίδευση. Ατελής προετοιμασία. Καθυστερημένες αντιδράσεις. Υπερεξάρτηση από έκτακτες λύσεις. Συνεχή μεταφορά βαρών στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Και κάθε χρόνο, αντί να διορθώνουμε τα αίτια, απλώς διαχειριζόμαστε τα αποτελέσματα.
Το πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ» και η νέα λογική
Το πρόγραμμα «ΑΙΓΙΣ» παρουσιάζεται ως εκσυγχρονισμός.
Στην πράξη όμως αποτυπώνει μια διαφορετική κατεύθυνση:
Συστήματα επιτήρησης. Τεχνολογίες διπλής χρήσης. Ενίσχυση μηχανισμών παρακολούθησης. Διασύνδεση στρατιωτικών και αστυνομικών δομών.
Εκατοντάδες εκατομμύρια επενδύονται σε τεχνολογίες που συχνά σχεδιάζονται με κριτήριο όχι την πρόληψη καταστροφών, αλλά τη στρατηγική επιτήρηση και τη γεωπολιτική αξιοποίηση.
Και το ερώτημα παραμένει αμείλικτο: Προστατεύουμε τα δάση ή απλώς θα επιτηρούμε τα αποκαΐδια τους;
Νομοθετική έκρηξη και αναδιάρθρωση
Οι πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις για τις ΕΔ, τα ΣΑ και για την Πολιτική Προστασία δεν είναι απλές διοικητικές αλλαγές.
Συνθέτουν ένα νέο μοντέλο: Εισαγωγή ιδιωτικών φορέων σε κρίσιμες λειτουργίες. Αναδιάρθρωση στρατιωτικών δομών. Αλλαγές στα Μετοχικά Ταμεία. Αξιοποίηση στρατιωτικής περιουσίας με όρους αγοράς. Υποβάθμιση κρίσιμων κοινωνικών παροχών και υπηρεσιών υγείας.
Η συνολική εικόνα είναι σαφής: Μια σταδιακή μετατόπιση από το δημόσιο, θεσμικό και κοινωνικό μοντέλο άμυνας, προς ένα μοντέλο κόστους–οφέλους.
Και αυτό δεν είναι «εκσυγχρονισμός». Είναι αναδιάταξη με βαθιές συνέπειες.
Οι ένοπλες δυνάμεις σε πίεση
Το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων βρίσκεται στο όριο:
Υποστελέχωση. Υπερεργασία. Παραβίαση ωραρίων. Ανεπαρκείς αποζημιώσεις. Συνεχής μετακίνηση χωρίς σταθερότητα. Ελλιπής εκπαίδευση για νέες αποστολές
Και μέσα σε όλα αυτά, προστίθεται μια διαρκής απαίτηση: Να καλύψουν επιχειρησιακά ό,τι δεν καλύπτει το κράτος.
Η πολιτική προστασία έχει μετατραπεί σε μόνιμη αποστολή χωρίς τέλος, χωρίς επαρκή μέσα, χωρίς επαρκές προσωπικό.
Η πραγματικότητα επί του πεδίου
Στην πράξη:
Οχήματα ακατάλληλα, ανασφαλή, παλαιότητας δεκαετιών. Ελλείψεις σε συντήρηση και ανταλλακτικά, αποψιλώσεις και κανιβαλισμός. Επιχειρήσεις με οριακή ασφάλεια. Εξαντλητικά ωράρια. Επιχειρησιακή κόπωση χωρίς ανάπαυση.
Και όλα αυτά σε συνθήκες αυξανόμενης επικινδυνότητας. Χωρίς την αναγκαία αναγνώριση, χωρίς επαρκή αποζημίωση, χωρίς πραγματική στήριξη.
Δεν μιλάμε για θεωρία.
Μιλάμε για καθημερινή επιχειρησιακή πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι απλώς διοικητικό πρόβλημα. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η πολιτική επιλογή πίσω από την κρίση
Η κρίση στην πολιτική προστασία δεν είναι φυσικό φαινόμενο.
Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών:
Υποχρηματοδότησης κρίσιμων τομέων. Αποδυνάμωσης δημόσιων μηχανισμών. Μεταφοράς ευθυνών χωρίς αντίστοιχους πόρους και σταδιακής ιδιωτικοποίησης λειτουργιών
Το κράτος δεν απουσιάζει. Απλώς επιλέγει πού θα είναι παρόν και πού όχι.
Και στις πυρκαγιές, στις πλημμύρες και στις καταστροφές, η απουσία αυτή έχει κόστος σε ζωές, περιουσίες και περιβάλλον.
Συμπέρασμα – Η ώρα της αλήθειας
Δεν υπάρχει άλλη δυνατότητα ωραιοποίησης.
Το σημερινό μοντέλο πολιτικής προστασίας: Είναι υπερφορτωμένο. Είναι κατακερματισμένο. Είναι υποστελεχωμένο
και λειτουργεί πάνω σε ανθρώπινα όρια εξάντλησης
Οι Ένοπλες Δυνάμεις καλούνται να σηκώσουν βάρος που δεν τους αναλογεί αποκλειστικά, ενώ ταυτόχρονα αποδυναμώνεται η κύρια αποστολή τους.
Αυτό δεν είναι βιώσιμο μοντέλο.
Είναι συνταγή διαρκούς κρίσης.
Τελικό μήνυμα
Η προστασία της ζωής, του περιβάλλοντος και της ασφάλειας της χώρας δεν μπορεί να στηρίζεται σε υπερβάσεις ανθρώπων και συστημάτων που ήδη λειτουργούν στα όριά τους.
Χρειάζεται:
– Πραγματική ενίσχυση των αρμόδιων φορέων
– Σοβαρός σχεδιασμός πρόληψης
– Διαφάνεια στις επιλογές
– και επανακαθορισμός των ρόλων χωρίς υπερφόρτωση.
Γιατί κάθε φορά που το σύστημα φτάνει στα όριά του, δεν καταρρέει απλώς ένας μηχανισμός. Καταρρέει η ίδια η έννοια της πολιτικής προστασίας.
Θα κλείσω με κάτι που έγραφε κάποιος ανθυποπυραγός ε.α. στο μακρινό 2021:
“Ο λαός να πάψει να είναι παθητικός θεατής απέναντι στο δράμα που εκτυλίσσεται κάθε φορά, σε μία άλλη περιοχή, σε κάποιους άλλους ανθρώπους.
Να γίνει ο ίδιος πρωταγωνιστής και να περάσει με τον οργανωμένο αγώνα μέσα από τα συνδικάτα και τους φορείς του στην αντεπίθεση. Να αμφισβητήσει την καταστροφική πολιτική που εφαρμόζεται διαχρονικά και να θέσει τους όρους του με κριτήριο τις δικές του ανάγκες για ένα ασφαλές και προστατευμένο φυσικό περιβάλλον. Για να μπορεί να ελπίζει ότι κάποια στιγμή θα καταφέρει να αποτινάξει οριστικά το μαύρο χρώμα της στάχτης και του θανάτου από την ζωή και την ψυχή του”»!
