Η κλιμάκωση του ιμπεριαλιστικού πολέμου κατά του Ιράν, με βασικό διακύβευμα τον έλεγχο των στρατηγικών Στενών του Ορμούζ, από όπου μέχρι τις 28 Φλεβάρη και την έναρξη των αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων περνούσε το 25% της παγκόσμιας Ενέργειας και σημαντικών εμπορικών προϊόντων (όπως τα λιπάσματα), αναγκάζει ενεργειακά μονοπώλια και αστικές κυβερνήσεις, κυρίως χωρών του Περσικού Κόλπου, να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς.
Παρά το συγκυριακό αμερικανο-ιρανικό μνημόνιο της 17ης Ιούνη, που γρήγορα απέδειξε τον εύθραυστο χαρακτήρα του, τα επιτελεία του αμερικανικού ιμπεριαλισμού ποντάρουν πολλά σε αυτήν τη σύγκρουση στην περιοχή, καθώς είναι σημαντικό κομμάτι στο γεωπολιτικό «παζλ» στην αντιπαράθεση πρωτίστως με την Κίνα για την πρωτοκαθεδρία στη διεθνή καπιταλιστική οικονομία. Το αστικό (παρά τον θεοκρατικό χαρακτήρα του) καθεστώς του Ιράν, που βρέθηκε στο στόχαστρο, επιδιώκει να διατηρήσει τα κυριαρχικά του δικαιώματα και να αυξήσει (αν μπορέσει) την περιφερειακή γεωπολιτική επιρροή, παρά τις κατά καιρούς κρίσεις στις σχέσεις του με πλούσιες αραβικές μοναρχίες.
Σε αυτό το διαμορφωμένο πλαίσιο επιχειρείται η αναζήτηση μεσοπρόθεσμων λύσεων για τη μεταφορά Ενέργειας και άλλων εμπορευμάτων με παράκαμψη (όπου είναι εφικτό) των Στενών του Ορμούζ. Επίσης καταβάλλονται προσπάθειες επαναχάραξης εμπορικών διαδρομών, οι οποίες έχουν – μέχρι ενός σημείου – τις «ευλογίες» των ΗΠΑ.
Οι σχεδιασμοί της Σαουδικής Αραβίας
Η Σαουδική Αραβία μέσω του αγωγού Ανατολής – Δύσης (East – West Pipeline), μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, που κατασκευάστηκε τη δεκαετία του 1980, μεταφέρει αργό πετρέλαιο από ανατολικά κοιτάσματα του Κόλπου στο λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Στην παρούσα φάση εξετάζεται σχέδιο επέκτασης του αγωγού με παράλληλο δίκτυο ή και διασύνδεσής του με γειτονικές χώρες που δεν έχουν έξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα (π.χ. Κουβέιτ, Κατάρ). Ο διευθύνων σύμβουλος της «Kuwait Petroleum Corporation, σεΐχης Ναουάφ Αλ Σαμπάχ, μιλώντας τον Ιούνη στο Παγκόσμιο Φόρουμ Ενέργειας του Atlantic Council επιβεβαίωσε ότι έχουν ξεκινήσει συζητήσεις με Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ «για να επεκταθεί το σύστημα αγωγών που διαθέτουν, ώστε να μπορεί να μεταφέρει και τα βαρέλια του Κουβέιτ».
Από τους σχεδιασμούς της Σαουδικής Αραβίας δεν λείπει ούτε η δημιουργία νέων τερματικών σταθμών εξαγωγής πετρελαίου στην Ερυθρά Θάλασσα.
Οι κινήσεις σε Κατάρ και ΗΑΕ
Από την άλλη το εμιράτο του Κατάρ, που εξάγει κυρίως LNG, εξετάζει πιθανές εναλλακτικές λύσεις, μεταξύ των οποίων και μια διαδρομή μέσω Σαουδικής Αραβίας.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ολοκληρώσει περίπου το 50% ενός νέου αγωγού για την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ, ώστε να διπλασιάσουν τη δυναμικότητα μεταφοράς αργού προς τη Φουτζέιρα όταν τεθεί σε λειτουργία, πιθανώς εντός του 2027. Ο υφιστάμενος αγωγός του Αμπού Ντάμπι μεταφέρει έως και 1,8 εκατ. βαρέλια τη μέρα.
Επιπλέον, τα ΗΑΕ σχεδιάζουν να κατασκευάσουν ένα νέο λιμάνι και τερματικό σταθμό εμπορευματοκιβωτίων στη Φουτζέιρα. Το έργο αναπτύσσεται από το λιμενικό μονοπώλιο «DP World», επιδιώκοντας την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ. Είναι ενδεικτικό ότι η δραστηριότητα στο μεγαλύτερο λιμάνι του Ντουμπάι, Τζεμπέλ Αλι, μειώθηκε κατά 95% όταν το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ τον Μάρτη. Επιπλέον, η εμιρατινή εταιρεία διαχείρισης λιμένων και εφοδιαστικής αλυσίδας «Gulftainer», με έδρα το εμιράτο της Σάρτζα, προωθεί επέκταση στο Χορ Φακάν, ανακοινώνοντας προ ημερών επενδύσεις ύψους 2 δισ. δολαρίων.
Οι κινήσεις του Ιράκ
Το ίδιο διάστημα το Ιράκ προσπαθεί κι αυτό να μειώσει την εξάρτησή του από τα Στενά του Ορμούζ, κυρίως με χερσαίες διαδρομές προς Συρία, Τουρκία και Ιορδανία και με νέο αγωγό από τη Βασόρα προς την ενδοχώρα, ώστε οι εξαγωγές να γίνονται σε λιμάνια της Μεσογείου αντί για τον Περσικό Κόλπο.
Προωθείται μεταξύ άλλων η υλοποίηση αγωγού μεταξύ της νότιας πόλης Βασόρα και της δυτικής Χαντίθα, για την ημερήσια μεταφορά περίπου 2,5 εκατ. βαρελιών.
Ας σημειωθεί ότι μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ οι ιρακινές αρχές ενεργοποίησαν οδική διαδρομή μεταφοράς πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων προς το συριακό λιμάνι Μπανιγιάς, ως «έκτακτη λύση» για να συνεχιστούν οι εξαγωγές. Παράλληλα μελετούν την ενίσχυση των βόρειων διαδρομών μέσω Τουρκίας.
Στις 15 Ιούλη στέλεχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε (σύμφωνα με την «Jerusalem Post») ότι οι ΗΠΑ υποστηρίζουν τις προσπάθειες Ιράκ και Συρίας για την αναβίωση του αγωγού πετρελαίου μεταξύ των δύο χωρών, ώστε να μειωθεί η ιρακινή εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ. Ρόλο στην προώθηση της ανακατασκευής του αγωγού Κιρκούκ – Μπανιγιάς (που τέθηκε εκτός λειτουργίας μετά την αμερικανική ιμπεριαλιστική εισβολή στο Ιράκ το 2003) αναμένεται να παίξουν αμερικανικά μονοπώλια, μεταξύ των οποίων η «Chevron». Τον σκοπό αυτόν μεταξύ άλλων εξυπηρετούσε η επίσκεψη που έκανε την Τρίτη στον Λευκό Οίκο ο νέος πρωθυπουργός του Ιράκ, Αλί Αλ Ζαΐντι.
Το σχέδιο ανακατασκευής του αγωγού Κιρκούκ – Μπανιγιάς, μήκους άνω των 800 χλμ., έχει ιδιαίτερη σημασία για τις ΗΠΑ, καθώς θεωρούν ότι έτσι θα διασφαλιστεί η ροή του πετρελαίου προς τη Μεσόγειο και τις ευρωπαϊκές αγορές.
Τα σχέδια του Ισραήλ
Το Ισραήλ καταστρώνει κι αυτό σχέδια ώστε να εξελιχθεί σε κόμβο μεταφοράς και εξαγωγής Ενέργειας προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Ο Ισραηλινός υπουργός Ενέργειας Ελι Κοέν αναφέρθηκε προ ημερών στο σχέδιο ενός αγωγού μήκους 700 χλμ. που θα ξεκινά από τη Σαουδική Αραβία και θα καταλήγει στο λιμάνι Εϊλάτ της Ερυθράς Θάλασσας. Το Ισραήλ, μαζί με τις ΗΠΑ και τη σύμμαχό τους, Ινδία, πρωτοστατεί στο σχέδιο του ανταγωνιστικού προς τους κινεζικούς σύγχρονους «δρόμους του μεταξιού» οικονομικού και εμπορικού διαδρόμου IMEC (India – Middle East – Europe), που περιλαμβάνει πλέγμα σιδηροδρόμων, οδικών αξόνων, λιμανιών και αγωγών φυσικού αερίου και πετρελαίου. Σε ένα από τα σενάρια πιθανών διαδρομών του διαδρόμου IMEC προβλέπεται η μεταφορά αγαθών από την Ινδία στα ΗΑΕ, σιδηροδρομική μεταφορά μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ιορδανίας και κατάληξη στο λιμάνι της Χάιφα.
Σε αυτό το πλαίσιο, στις 7 Ιούλη ο Κοέν δήλωσε ότι η εξάρτηση των χωρών του Κόλπου από τα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να μειωθεί σημαντικά με την κατασκευή ενός αγωγού που θα συνδέει τον Κόλπο με την Ευρώπη μέσω του Ισραήλ. Μιλώντας στο «Reuters» τόνισε: «Οι χώρες του Κόλπου δεν θέλουν να εξαρτώνται ούτε από το Ιράν ούτε από τους Χούθι όσον αφορά τις εξαγωγές πετρελαίου, που αποτελούν την κύρια πηγή εισοδήματός τους. Αν δημιουργηθεί μια χερσαία οδός, τότε παρακάμπτετε τόσο το Ιράν όσο και τους Χούθι… Η καλύτερη διαδρομή είναι μέσω του κράτους του Ισραήλ».
Η διέλευση του εμπορικού διαδρόμου IMEC από το Ισραήλ, αν και συζητήθηκε κατά το παρελθόν, δεν προχώρησε, λόγω περιφερειακών συγκρούσεων ή εντάσεων. Οι δυσκολίες δεν λείπουν. Στις 8 Ιούλη δύο πηγές δήλωσαν στην «Jerusalem Post» πως η Σαουδική Αραβία σκέφτεται μια εναλλακτική πορεία του αγωγού IMEC, ώστε αυτός να μην περνάει από το Ισραήλ αλλά από τη Συρία.
Οι «ευκαιρίες» της Συρίας μέσω …Γαλλίας
Το κουρδικό «Kurdistan24.net», αναφερόμενο στη συνάντηση του Προέδρου της Γαλλίας Εμ. Μακρόν και του τζιχαντιστή «Προέδρου» της Συρίας Α. Σαράα την περασμένη βδομάδα στη Δαμασκό, δημοσιοποίησε «φιλόδοξο» γαλλικό σχέδιο για τη μετατροπή της συριακής πρωτεύουσας σε διαμετακομιστικό κέντρο περιφερειακού και διεθνούς εμπορίου. Η γαλλική πρωτοβουλία αποκαλύφθηκε σε οικονομικό φόρουμ για την ανοικοδόμηση της Συρίας, στο πλαίσιο προσπάθειας να λανσαριστεί η Δαμασκός ως νέο «στρατηγικό εμπορικό σταυροδρόμι» Δύσης – Ανατολής.
Επιπλέον, ρεπορτάζ του Γαλλικού Πρακτορείου ανέφερε πως ο Σαράα (Τζολάνι ως ηγέτης των τζιχαντιστών) τόνισε ότι η αλλαγή στη δυναμική του παγκόσμιου εμπορίου έχει ενισχύσει τη «γεωγραφική σημασία της Συρίας», ιδιαίτερα μετά τις συγκρούσεις στα Στενά του Ορμούζ, που ανέδειξαν ανάγκες και συμφέροντα για την εξασφάλιση χερσαίων εμπορικών διαδρόμων μεταφοράς. Ο Σαράα επιχειρηματολόγησε υπέρ της νευραλγικής θέσης της Συρίας σε μια πιθανή επανασύνδεση περιφερειακών και διεθνών δικτύων εφοδιαστικής αλυσίδας, ζητώντας τη βοήθεια της Γαλλίας.
Ο ρόλος του Πακιστάν
Το Πακιστάν, που εκτός από πυρηνική δύναμη είναι και σημαντικός στρατιωτικός σύμμαχος της Σαουδικής Αραβίας, τους τελευταίους μήνες παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο και για να ανοίξει ή να ενισχύσει οδικές διαδρομές για τη μεταφορά ιρανικού πετρελαίου και αερίου.
Ανοιξε έτσι νέες «νόμιμες» οδικές εμπορικές οδούς προς το Ιράν, με καθορισμένες διαδρομές που συνδέουν τα βασικά πακιστανικά λιμάνια (Καράτσι, Πορτ Κασίμ, Γκουαντάρ) με ιρανικά συνοριακά περάσματα. Οι οδοί αυτές έχουν σκοπό να μειώσουν χρόνο και κόστος, ενώ θεωρητικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για νόμιμη μεταφορά διυλισμένων προϊόντων πετρελαίου με βυτιοφόρα, εφόσον υπάρχουν σχετικές διμερείς συμφωνίες και δεν παραβιάζονται διεθνείς κυρώσεις.
Η συντομότερη διαδρομή, ο διάδρομος Γκουαντάρ – Γκαμπντ, μειώνει τον χρόνο ταξιδιού προς τα ιρανικά σύνορα σε 2 έως 3 ώρες, σε σύγκριση με τις 16 έως 18 ώρες που απαιτούνται από το Καράτσι – το μεγαλύτερο λιμάνι του Πακιστάν – μέχρι τα ιρανικά σύνορα. Αυτό θα μπορούσε να μειώσει το κόστος μεταφοράς έως 55% σε σύγκριση με το κόστος θαλάσσιας μεταφοράς από το Καράτσι.
Ολοι αυτοί οι σχεδιασμοί αναδεικνύουν τα ισχυρά συμφέροντα που παίζονται και σε αυτήν τη σύγκρουση. Η κατάληξη της αντιπαράθεσης είναι αβέβαιη, παράλληλα με την αναζωπύρωση φόβων για την ειρήνη, τη σταθερότητα και τα πραγματικά συμφέροντα των λαών της ευρύτερης περιοχής.
Πηγή: Ριζοσπάστης
