Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης είναι αυτό των Δασικών πυρκαγιών. Πρόβλημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν όλες οι χώρες και που αφήνουν πίσω αποτεφρωμένες εκτάσεις χιλιάδων στρεμμάτων. Βέβαια, τα μεσογειακό δάσος, που επικρατεί στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, είναι οικολογικά προσαρμοσμένο στις δασικές πυρκαγιές από φυσικά αίτια, ακόμη και από εμπρησμούς ακόμη κι αν αυτοί επαναλαμβάνονται στην ίδια περιοχή σε διάστημα όχι λιγότερο από 20 χρόνια.
Υπάρχει συγκεκριμένος λόγος που συμβαίνουν αυτές οι καταστροφικές πυρκαγιές στην Ελλάδα και στις άλλες χώρες που ακολούθουν τον ίδιο δρόμο ανάπτυξης.
Είναι η κυρίαρχη αντίληψη που αξιολογεί τη γη και τα δάση ως εμπόρευμα με αποτελέσματα το θεσμικό πλαίσιο που αφήνει αθωράκιστα τα δάση, την άναρχη και αυθαίρετη δόμηση, την υπερεκμετάλλευση, τη μετατροπή των δασών σε τουριστικά καταλύματα, των φυσικών οικοτόπων σε τεχνητά κατασκευάσματα, τη μετατροπή των δασών, των βουνών σε πάρκα ανεμογεννητριών κλπ.
Η εικόνα των υγροτόπων δεν είναι καλύτερη. Σύμφωνα με όλα τα στοιχεία σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πληθυσμοί των ζώων που ζουν σε γλυκά νερά έχουν μειωθεί κατά 84% στο διάστημα 1970-2016. Δηλαδή σε μια περίοδο ούτε μισού αιώνα! Η «κλιματική κρίση», που κάποιοι επικαλούνται ότι θα συμβεί και παρά τις αντιτιθέμενες επιστημονικές απόψεις για την ύπαρξη ή την έντασή της, μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση.
Σε ότι αφορά τη χώρα μας, την τελευταία εικοσαετία, καίγονται κατά μέσο όρο 534.121 στρέμματα. Το μεγαλύτερο ποσοστό εξ αυτών οφείλεται σε εμπρησμούς από πρόθεση και ανθρώπινη αμέλεια, σε ποσοστό πάνω από 65% μαζί με τα άγνωστα αίτια (δηλ ανεπιβεβαίωτους εμπρησμούς).
Το πρόβλημα των πυρκαγιών αποτελεί θέμα που απασχολεί κάθε χρόνο το κράτος, με την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου. Αυτό συνεπάγεται ότι πριν και μετά, ουδέν ενδιαφέρον υπάρχει από το επίσημο κράτος και τους φορείς του και απομένουν το Πυροσβεστικό Σώμα να δίνει έναν αγώνα, απευθυνόμενο εις ώτα μη ακουόντων και η υποστελεχωμένη και απαξιωμένη δασική υπηρεσία με μηδενική δυνατότητα πρόληψης. Το κράτος ιδιαίτερα φροντίζει για την καταστολή και ποτέ για την πρόληψη.
Είναι πολύ χαρακτηριστικό το άρθρο του Διονύση Βορίση, Αντιστράτηγου Π.Σ. ε.α. και η συνέντευξη του Καθηγητή Δασολογίας Μιχάλη Σκαρβέλη.
Τα συμπεράσματα που βγαίνουν τόσο από τις δυο παραπομπές αλλά και από αντίστοιχη σχετική βιβλιογραφία είναι ότι για να είναι αποτελεσματική η προστασία των δασών από τις πυρκαγιές πρέπει να εντάσσεται στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης και προστασίας των δασών με βάση τους κανόνες και τις αρχές της Δασολογικής επιστήμης. Ότι με βάση τη μέχρι σήμερα εμπειρία η διάσπαση της πρόληψης από την καταστολή και η πολιτική που δίνει το βάρος κυρίως στην καταστολή των πυρκαγιών έχει αποτελέσει παράγοντα όξυνσης του προβλήματος των δασικών πυρκαγιών, έχει ανεβάσει το κόστος της καταστολής σε τεράστια ύψη και μάλιστα αναποτελεσματικά αφού δίνεται το βάρος στην ακριβή επικουρική εναέρια κατάσβεση και όχι στην οργάνωση των επίγειων δυνάμεων που αυτές σβήνουν τις πυρκαγιές. Είναι δε γνωστό στην επιστήμη των δασικών πυρκαγιών ότι για κάθε ένα ευρώ που δεν δαπανάται για την πρόληψη, δαπανάται 2,1 ευρώ για την καταστολή. Επισημαίνουμε βέβαια ότι η διαφορετική αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών στο πλαίσιο της διαχείρισης των δασών και αντιπυρικής τους προστασίας με κύριο βάρος στην πρόληψη τα οφέλη για τα δάση θα ήταν πολλαπλά και τεράστια. Κι αυτό αν αναλογιστούμε την προσφορά των δασών ως παραγωγού Οξυγόνου, ως οικοσυστήματα που κατακρατά διοξείδιο του άνθρακα και ρυθμίζει την ισορροπία των υδάτων με εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα κλπ.
Τη χρονιά που πέρασε, περίπου 167.000 στρέμματα δασών και δασικών εκτάσεων κάηκαν στην Ελλάδα από την αρχή του 2020, όπως προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία αρμόδιων υπηρεσιών καταμέτρησης για τις δασικές πυρκαγιές. Αυτός ο αριθμός είναι σχετικά χαμηλός σε σχέση με το μ.ο. της προηγούμενης δεκαετίας, που ήταν 235.263 στρέμματα. Είναι νωρίς να βγουν ασφαλή επιστημονικά συμπεράσματα αλλά πρέπει κανείς να επισημάνει ότι την τελευταία 10ετια, οι κυβερνήσεις ΝΔ, ΚΙΝΑΛ ΣΥΡΙΖΑ έχουν ψηφίσει περιβαλλοντικούς, δασικούς νόμους και νόμους για τη χρήση της γης. Το νέο αυτό νομικό πλαίσιο δίνει πλέον τη δυνατότητα στους επιχειρηματίες να μπορούν πλέον “νόμιμα” και με την «προβιά» του «δημόσιου συμφέροντος», δηλαδή τα κέρδη τους, να εκμεταλλευτούν – «επενδύσουν» στα κρατικά δάση και σε προστατευόμενες περιοχές, για τουριστικές επιχειρήσεις δασικά χωριά, βιομηχανίες λατομικές και μεταλλευτικές επιχειρήσεις κλπ. Η δυνατότητα αυτή που συνιστά αλλαγή της στρατηγικής των ομιλών έχει συμβάλλει σε ένα βαθμό στη μείωση των δασικών πυρκαγιών από εμπρησμούς.
Από την άλλη, την ίδια χρονιά, μόλις 70 πυρκαγιές, προκάλεσαν το 80% των καμένων εκτάσεων.
Το ζήτημα των πυρκαγιών δεν αφορά μόνο τη δασοπυρόσβεση. Είναι και ένα σοβαρό οικονομικό μέγεθος, που πρέπει να αποτυπώνει όχι μόνο το κόστος καταστολής αλλά και το κόστος από την απώλεια περιουσιών, παραγωγής, υποδομών και φυσικού περιβάλλοντος.
Οι οικονομικοί πόροι που δαπανά η χώρα, κυρίως για την καταστολή των δασικών πυρκαγιών, αν και είναι εξαιρετικά σημαντικοί, εντούτοις, αποκρύπτονται σκόπιμα και δεν υπάρχουν συνολικά όλα τα στοιχεία σε εθνικό επίπεδο.
Το μόνο που γίνεται στο τέλος κάθε αντιπυρικής περιόδου είναι μόνο η επιχειρησιακή αποτίμηση με αποτέλεσμα να είναι θέμα πολιτικής βούλησης η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και της επάρκειάς τους σε σχέση με την ασφάλεια των πολιτών και την προστασία του περιβάλλοντος.
Το ακριβές και υπέρογκο κόστος αεροπυρόσβεσης δεν γίνεται γνωστό. Η διαδικασία μίσθωσης ελικοπτέρων παραμένει μια απόρρητη διαδικασία μέσω του Διεθνούς Οργανισμού NSPA του ΝΑΤΟ, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα ελέγχου. Η κατάσβεση μιας πυρκαγιάς μπορεί να στοιχίσει από μερικές δεκάδες ως πολλά εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ.
Σύμφωνα με πληροφορίες ο αντίστοιχος προϋπολογισμός του Πυροσβεστικού Σώματος για το 2020 έφτασε περίπου στα 22,8 εκατ. ευρώ, ενώ το κόστος που επωμίστηκε το 2019 η Πολεμική Αεροπορία για τα δικά της πτητικά μέσα υπολογίστηκε στα 15 εκατ. ευρώ για 2.506 ώρες πτήσης. Και παρόλα αυτά και μόνο για λόγους άμβλυνσης των λαϊκών αντιδράσεων, ενδιαφέρεται μόνο για την πανάκριβη καταστολή, εξυπηρετώντας επιχειρηματικούς ομίλους.
Η φετινή περίοδος ξεκίνησε με μια τεράστια πυρκαγιά στα Γεράνεια όρη, που έκαψε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, 71.000 στρέμματα εκ των οποίων τα 52.000 στρέμματα ήταν δάσος. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές των τελευταίων δέκα χρόνων αναφορικά με το μέγεθος καμένης δασικής έκτασης.
Ακομη και τώρα μετά την μεγάλη αυτή πυρκαγιά είναι ανάγκη να γίνει αντιληπτό πως η ευθύνη του κράτους είναι να αντιμετωπίζει τις δασικές πυρκαγιές όχι σαν μια απλή πυρκαγιά ενός κτιρίου, ενός εργοστάσιου, μιας κατοικίας.
Η Δασική πυρκαγιά είναι πυρκαγιά που εκδηλώνεται σε ένα ζωντανό και δυναμικά εξελισσόμενο οικοσύστημα, με ξεχωριστά χαρακτηριστικά και ιδιαίτερες συνθήκες, που συνιστούν ξεχωριστή επιστημονική γνώση, πολύ περισσότερο που για κάθε δάσος είναι διαφορετικές οι γεωμορφολογικές συνθήκες, η σύνθεση της βλάστησης, οι βιοκλιματικές συνθήκες, οι συνθήκες υγρασίας, ανέμων η κατάσταση των υποδομών κλπ. Παράγοντες που καθορίζουν τόσο τον συνολικό αντιπυρικό σχεδιασμό στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης διαχείρισης του δάσους, όσο και τον σχεδιασμό της καταστολής, που πρέπει να έχουν ετήσιο μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που να παίρνει υπόψη τις ανάγκες κάθε δασικού συμπλέγματος, όπως επίσης την εξέλιξη της βλάστησης και των υποδομών (δασικού οδικού δικτύου, δίκτυα υδατοδεξαμενών, πυροσβεστικών κρουνών, στεγασμένων ή μη αντιπυρικών ζωνών και κάθε άλλης υποδομής που θα ενισχύσει την αυτασφάλεια του δάσους πριν ξεσπάσει μια πυρκαγιά.
Καθοριστικό στοιχείο όμως είναι η εξάλειψη του παράγοντα που οδηγεί στην καταστροφή των δασών που είναι η εμπορευματοποίησή τους και η εξασφάλιση ενιαίας αντιπυρικής προστασίας (πρόληψης και καταστολής). Όχι η διατήρηση της διάσπασης όπως γίνεται από το 1998 μέχρι σήμερα. Είναι ευθύνη του κράτους να προστατεύει το περιβάλλον και όχι να το αφήνει στα χέρια «επενδυτών» που μοναδικό στόχο έχουν να αυξάνουν και να διευρύνουν τα κέρδη τους σε βάρος του περιβάλλοντος και της ζωής μας, με τη «βούλα» των εκάστοτε κυβερνήσεων που εξυπηρετούν τα σχέδιά τους. Και το κράτος, όπως το έφτιαξαν οι αστικές κυβερνήσεις, δεν ενδιαφέρεται για κανενός είδους πρόληψη.
Και για την προστασία του περιβάλλοντος, απαιτείται ένας άλλος δρόμος. Ο Σοσιαλισμός, που μπορεί να εξασφαλίσει τη ολοκληρωμένη διαχείριση και προστασία των δασών από κάθε κίνδυνο και από τις πυρκαγιές
Γιάννης Αγγέλου
Σχης (ΜΧ) εα
ΜΒΑ, Ms’c
