Δημήτρης Λάγιος – Να ονειρεύομαι απ’ το παράθυρο, να ταξιδεύω…

Πολιτισμός - Μουσική - Δημήτρης Λάγιος
Ο Δημήτρης Λάγιος

Συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από τον Απρίλη του 1991, που ο συνθέτης Δημήτρης Λάγιος «έφυγε» και αναπαύεται στις θάλασσες των δυο πατρίδων του, της Ζακύνθου και τις Κύπρου.

Απρίλη άνοιξε τα μάτια του και είδε τον ήλιο, Απρίλη αποφάσισε να φύγει οριστικά, αφήνοντας ένα εξαιρετικό έργο πίσω του, αλλά και όνειρα που δεν πραγματοποιήθηκαν.

«Έχω πρόβλημα με το χρόνο. Δεν έχω με το θάνατο. Ο θάνατος είναι φίλος μου. Ό,τι και να κάνεις στην τέχνη, δε φτάνει ο χρόνος».

Με τα δικά του λόγια, ας πιάσουμε το νήμα από την αρχή.

Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο στις 7 Απριλίου 1952. Ήταν γιος του Σπύρου Λάγιου και της Μαρίας, το γένος Τετράδη, από τη Ζάκυνθο. Ο πατέρας του, φούρναρης στο επάγγελμα και εξαιρετικός τενόρος, τον επηρέασε βαθιά, αφού τον ακολουθούσε πιτσιρικάς στα ζακυνθινά ταβερνεία. Έτσι βαφτίστηκε στους ήχους της επτανησιακής διαλέκτου.

Μελέτησε πιάνο, κιθάρα και θεωρητικά στο Εθνικό Ωδείο. Δάσκαλοί του ήταν οι συνθέτες Μιχάλης Βούρτσης και Δημήτρης Δραγατάκης. Συνέχισε τις μουσικές σπουδές του στην Αμερική στο πανεπιστήμιο του Ιλινόις, στο Σικάγο (1974-78, ανάλυση της μουσικής με καθηγητή τον Ernest Brown), όπου, παράλληλα, άρχισε να ασχολείται και με την έρευνα για το προεπαναστατικό τραγούδι στην Ελλάδα. Στην Αμερική γνώρισε και τη μετέπειτα σύζυγό του, Πέγκυ Φοινινή.

Η μεγαλοσύνη της λαϊκής μας παράδοσης ήταν η Σειρήνα που τον μάγευε και αφέθηκε στους ήχους της να τον παρασύρουν. Κατάφερε να τους αφομοιώσει στο εξαιρετικό και πολύμορφο έργο του.

Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1980 και επιδόθηκε σε εντατική μουσικολογική δραστηριότητα, με επίκεντρο την ιδιαίτερη πατρίδα του. Ερεύνησε το προεπαναστατικό τραγούδι και την παραδοσιακή (λαϊκή και εκκλησιαστική) μουσική των Επτανήσων. Αγάπησε βαθιά τη Ζάκυνθο και την υπηρέτησε με το έργο του. Προς τιμή της, μάλιστα, ονόμασε την κόρη του Υακίνθη. Η αγάπη του για τα ιδιαίτερα γνωρίσματα της πατρίδας του (χρώματα, ήχοι) τον οδήγησαν στην έρευνα, τη μελέτη, την καταγραφή και τη διδασκαλία έργων της Επτανησιακής Μουσικής Σχολής, απ’ όπου προέκυψαν κάποιες δισκογραφικές δουλειές και η σύσταση του συνόλου καλλιτεχνών «Μουσικό Ασκηταριό», με το οποίο διοργάνωσε «Γιορτές Τέχνης και Λόγου», στη Ζάκυνθο. Από το Λάγιο ιδρύθηκαν, επίσης, το «Κάλβειο Κέντρο Μουσικών Μελετών» και η «Κάλβειος Μουσική Σχολή».

«Ηταν το ίνδαλμα των νέων εδώ. Στα 25-28 του συσπείρωσε την καλλιτεχνική Ζάκυνθο γύρω του, ανέδειξε τραγούδια, ποιήματα, μνημεία, που δεν τους έδιναν σημασία και ήταν σκόρπια, έκανε τις γιορτές του “Ασκηταριού”. Είχαμε μια πόρτα να χτυπήσουμε κι έναν άνθρωπο να συνεννοηθούμε. Έφτιαξε το Κάλβειο Ωδείο, έφερε καθηγητές, έχουν βγει τόσα παιδιά, τόσα μαντολίνα, απ’ αυτό», όπως έλεγαν εκείνη την περίοδο οι Ζακυνθινοί.

Ηχογραφεί «Τα λαϊκά τραγούδια της Ζάκυνθος», «Του Σολωμού και της Ζάκυνθος», «Ζακυνθινές σερενάδες», «Εκκλησιαστική μουσική παράδοση», «Του μαντολίνου», με μουσική Επτανήσιων συνθετών, διασκευασμένη από τον ίδιο. Αυτές οι εκδόσεις μαρτυρούν την αγωνία και την προσπάθειά του για τη διάσωση και διάδοση της πλούσιας μουσικής παράδοσης της περιοχής. Παράλληλα, δημιουργεί στη Ζάκυνθο τις «Γιορτές Τέχνης και Λόγου», συντονίζοντας ένα σύνολο καλλιτεχνών με την ονομασία «Μουσικό Ασκηταριό». Είναι κάτι που το υπαγορεύουν οι καταβολές του, η πολιτιστική ιστορία ενός τόπου που διψά για δημιουργία. Ίσως να νιώθει ότι το χρωστά στους συντοπίτες του, που μαζί τους πρωτοτραγούδησε αρέκειες και καντάδες, όπως και τα πρώτα δικά του τραγούδια.

Η πρώτη δισκογραφική εμφάνιση του Δημήτρη Λάγιου έγινε, το 1975, με το δίσκο «Τα Τέσσερα Επαναστατικά Τραγούδια του Ρήγα Φεραίου», σε συνεργασία με τον ιστορικό Γεώργιο Γ. Λαδά, που εκδόθηκε σε 1000 αντίτυπα. Τα τραγούδια ερμηνεύει ο Δημήτρης Λάγιος ο οποίος έχει επιμεληθεί την ενορχήστρωση καθώς και τη διεύθυνση ορχήστρας του δίσκου.

«Αυτά που έκανε ο Λάγιος στον τομέα της δισκογράφησης της παράδοσης, σε μια εποχή τόσο πεζή και αδιάφορη, που κυνηγάνε μόνο το εμπορικό, ήταν ένας πραγματικός άθλος, μια προσφορά που θα άξιζε να βραβευτεί από την Ακαδημία Αθηνών, έστω και μεταθανάτια», έχει πει ο μουσικολόγος Μάρκος Φ. Δραγούμης.

Πιστεύοντας στον καθοριστικό ρόλο της μουσικής παιδείας, συμμετέχει με τον Αριστείδη Μόσχο στην ίδρυση του «Λαϊκού Σχολείου Παραδοσιακής Μουσικής», ενώ ξεκινά τα Μουσικά Σχολεία Μυκόνου και Αλίμου. Ίδρυσε το σύνολο “Ραψωδοί” με το οποίο παρουσίασε μουσικές εκδηλώσεις σε αρχαίους χώρους.

Από το 1980, που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, ο Δημήτρης Λάγιος επιδόθηκε στη μελοποίηση μεγάλων ποιητών. Αποτέλεσμα αυτής της δραστηριότητας ήταν μια σειρά έργων, όπως οι «Ιδανικοί Αυτόχειρες» (σε ποίηση Κώστα Καρυωτάκη) και «Ψαλμοί» (ποίηση Δαβίδ).

Απόσπασμα από το έργο «Ιδανικοί Αυτόχειρες» εδώ

«Ήταν η ζωή τους, λένε, τραγωδία.

Θεέ μου, το φρικτό γέλιο των ανθρώπων,

τα δάκρυα, ο ίδρως η νοσταλγία

των ουρανών, η ερημία των τόπων.»

Κι εδώ απόσπασμα από το έργο «Ψαλμοί»

Η πρώτη προσωπική δισκογραφική κατάθεση του Λάγιου ήταν ο δίσκος «Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας» (1982), σε μελοποιημένη ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη. Το έργο γράφτηκε στο διάστημα 1978 -1980, ενώ ίδιος ο ποιητής έδειξε θετική διάθεση για τη συγκεκριμένη μελοποίηση.

Όλο το έργο, εδώ

«Κάμποι της Σαλονίκης», με το Νίκο Δημητράτο από το άλμπουμ

«Πολλά δε θέλει ο άνθρωπος», πάλι με το Νίκο Δημητράτο

Το 1983 κυκλοφόρησε δύο λαϊκούς δίσκους, έναν με τη Σωτηρία Μπέλλου, με τίτλο «Ο Άη Λαός» (στίχοι Μιχάλη Μπουρμπούλη). Ο Μιχάλης Μπουρμπούλης θα συνεργαστεί με τον Δ. Λάγιο, στον οποίο θα προτείνει την Σωτηρία Μπέλλου.

Το έργο όλο εδώ

«Θα με δικάσει ο κούκος και τ αηδόνι», με τη Σωτηρία Μπέλλου

Ο άλλος δίσκος είναι με τον Αντώνη Καλογιάννη, με τίτλο «Εδώ που γεννηθήκαμε» (στίχοι Φώντα Λάδη).

Όλο το έργο εδώ

O δίσκος αυτός, αν και επιβεβαίωσε το ταλέντο του Ζακυνθινού δημιουργού, δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τον πήχη της επιτυχίας, τον οποίο εκείνη την εποχή το όνομα του Α. Καλογιάννη αντιπροσώπευε.

«Μέρα μπαίνει, μέρα βγαίνει», με τον Αντώνη Καλογιάννη

Το 1985 γνώρισε το δεύτερο μεγάλο έρωτα της ζωής του, την Κύπρο. Από τη μέρα εκείνη και μέχρι το θάνατό του αφιερώθηκε στον τόπο αυτό και έδωσε την ψυχή του για τους αγώνες του Κυπριακού λαού. Μελοποίησε Κυπρίους ποιητές (Ευαγόρα Παλληκαρίδη, Δημήτρη Λιπέρτη) και με τη μουσική αλλά και τη στάση του βοήθησε στην προβολή και την αντιμετώπιση των προβλημάτων του κυπριακού λαού. Μακροχρόνια ήταν και η συνεργασία του με το κυπριακό φωνητικό και χορευτικό σύνολο «Διάσταση».

Μη ξεχνώντας ποτέ την ιδιαίτερη πατρίδα του σε ένα εξαιρετικό δείγμα της αγάπης του για την επτανήσια μουσική σε ανακαινισμένες φόρμες, παρουσιάζει το δίσκο «Του Σολωμού και της Ζάκυνθος» (Κάλβειο Μουσικό Σχολείο, 1986). Σε αυτόν μελοποίησε Διονύσιο Σολωμό, Διονύση Μάργαρη και διασκεύασε παραδοσιακά τραγούδια.

Η «Γαλήνη», σε ποίηση Διονυσίου Σολωμού. Τραγουδά ο Πέτρος Βυθούλκας

«Δεν ακούεται ούτ’ ένα κύμα εις την έρμη ακρογιαλιά

λες κι η θάλασσα κοιμάται μέσ’ της γης την αγκαλιά»

Το 1987 θα εκδώσει το έργο «Σκιές», στο οποίον ερμήνευσε ποίηση δική του η μεσόφωνος Ηλέκτρα Βάργκα και συμμετείχε το Σύνολο «Διάσταση».

«Κι εγώ που τόσο σ’ αγαπώ

που ζεις μες στην καρδιά μου

Είσαι στα όνειρα ανθός

είσαι στο φως σκιά μου»

Πολύ αξιόλογη υπήρξε και η δημιουργία του «Έργα για ορχήστρα νυκτών εγχόρδων» (Πνευματικό Κέντρο Πάτρας, 1989). Η συμφωνικότητα του δίσκου, κυριεύει τον ακροατή, όπως και το τόσο ευαίσθητο χρώμα της φωνής του συνθέτη. Στο τραγούδι «Καθρέπτης», συνέπραξε η Μαρίζα Κωχ.

«Καθρέφτη, καθρέφτη

Διπρόσωπε και ψεύτη

Διπλά με καθρεφτίζεις

Κι ανάποδα γυρίζεις.

Καθρέφτη, καθρέφτη

Μικρέ άτιμε κλέφτη

Με δείχνεις πάντα νέο

Κι εκεί που γελάω, κλαίω…»

Δυστυχώς η ζωή έχει τους δικούς της νόμους και κανόνες. Αν και πολύ νέος, ο Δημήτρης Λάγιος ασθένησε από νεοπλασία και έφυγε από τη ζωή στις 11 του Απρίλη του 1991. Το οξύμωρο ήταν, πως 3 εξαιρετικά του έργα, εκδόθηκαν μετά θάνατον. Το πρώτο εξ αυτών, υπήρξε η «Ερωτική Πρόβα (COLUMBIA, 1991)», με τον Γ. Νταλάρα, τους Αδελφούς Κατσιμίχα και την Σαβίνα Γιαννάτου. Οι στίχοι ήταν του συνθέτη και σε μία περίπτωση του Μάνου Ελευθερίου («Σόδομα»). Σημαντικά τραγούδια όπως το «Να ονειρεύομαι», «Μην την πιστεύεις την αγάπη», «Τι Πάθος», «Σε Χάνω», κέρδισαν ξεχωριστή θέση στις καρδιές μας. Επιβεβαίωσαν με μοναδικό τρόπο το ότι ο Δημήτρης Λάγιος είχε ακόμη πολλά, πάρα πολλά να προσφέρει.

Όλο το έργο, εδώ

Αξίζει να ακούσουμε κάποια τραγούδια.

«Να ονειρεύομαι», με το Γιώργο Νταλάρα

Να ονειρεύομαι

Να ονειρεύομαι απ’ το παράθυρο να ταξιδεύω

να μπαίνω μέσα σου να καταστρέφομαι και να πεθαίνω

Η σωτηρία μου είναι ο θάνατος και το κορμί σου

να μπαίνω μέσα σου να καταστρέφομαι και να πεθαίνω

Να ονειρεύομαι απ’ το παράθυρο να ταξιδεύω

σ’ ένα πλατύ γιαλό στην εγκατάλειψη λευκού χειμώνα

Να αγγίζω το βυθό και να ξοδεύομαι γιατί το θέλω

σ’ ένα πλατύ γιαλό στην εγκατάλειψη λευκού χειμώνα

Να ονειρεύομαι απ’ το παράθυρο να ταξιδεύω

Η γύμνια λάμπει με του λευκού τη λάμψη

μαγεύει το θάνατο με το λευκό

απουσία κι όλα τίποτα, δαπάνη, γύμνια…

Να ονειρεύομαι απ’ το παράθυρο να ταξιδεύω

με τον έρωτα γύρω και το θάνατο κάτω απ’ τα μάτια

Ξόδεμα συνέχεια δεν υπάρχουν μάσκες

τ’ όνειρο είναι που μαγεύει

Ανοίγω… ξημερώνει…

«Τι Πάθος», με το Γιώργο Νταλάρα

Ένα χρόνο μετά, θα παρουσιαστεί το δεύτερο έργο, με νωπό, επίσης, τον αποχαιρετισμό του συνθέτη. Πρόκειται για το «Ίνα τί» (ΜΙΝΟΣ, 1992). Εδώ μια σειρά από εκκλησιαστικούς ύμνους, θα μελοποιηθούν σε μια ιδιότυπη φόρμα, δυτική αλλά όχι υπερβολική και όχι απαραίτητα ξένη από τα ελληνικά πρότυπα. Συνέπραξαν, κυρίως, το Φωνητικό Σύνολο «Διάσταση», ο Δώρος Δημοσθένους και η Σαββίνα Γιαννάτου, ενώ συμμετείχαν ο Γ. Νταλάρας και ο Μ. Χριστοδουλίδης. Όλο το έργο εδώ.

Ω Γλυκύ Μου Έαρ, Δημήτρης Λάγιος και η Χορωδία

Τέλος, το ταλέντο του Δημήτρη Λάγιου, απλώθηκε και στο 2ο κυπριακό δίσκο του Γ. Νταλάρα «Των Αθανάτων» (MINOS – EMI, 1994). Εκεί μελοποίησε το ομώνυμο τραγούδι, καθώς και το «Ηρώων Γη» σε στίχους του εθνομάρτυρα και ποιητή Ευαγόρα Παλλικαρίδη, καθώς και το επικό «Καρτερούμεν» του Δημήτρη Λιπέρτη:

«Καρτερούμεν μέραν νύχταν/ να φυσήσει ένας αέρας/ στουν τον τόπον πο `ν καμένος/ τζι’ εν θωρεί ποτέ δροσιάν./ Για να φέξει καρτερούμεν/ το φως τζιήνης της μέρας/ πο `ν να φέρει στον καθ’ έναν/ τζιαι δροσιάν τζαι ποσπασιάν»

Και Καρτερούμεν, με το Γιώργο Νταλάρα

Με τη μουσική του ο Δημήτρης Λάγιος απέδειξε πως το μουσική φαρέτρα της χώρας μας είναι πάντα γεμάτη, από ταλαντούχους μουσικής που παίρνουν τη σκυτάλη από τους παλαιότερους για να την πάνε παρακάτω.

Προσπαθώ να «κλείσω» αυτό το αφιέρωμα, αλλά η μουσική του Δημήτρη Λάγιου δε με αφήνει. Με προκαλεί και με προσκαλεί διαρκώς, σε ένα ταξίδι που μόνο αυτός ήξερε να προσφέρει. Ίσως γιατί ο πρόωρος χαμός του, ο άδικα πρόωρος χαμός του, να κρατά τόσο φρέσκια και δροσερή τη δική μας σκέψη. Ίσως γιατί όπως ο ίδιος είπε:

«Αισθάνομαι δόκιμος άνθρωπος και δόκιμος μουσικός. Είναι εσωτερικές οι ανάγκες που με κάνουν να τραγουδώ, να γράφω στίχους και μουσική. Όσο και να διαβάζω, όσο και αν ψάχνομαι, δεν έχω βρει ακόμα το δρόμο μου, δεν έχω καλά καλά γνωρίσει τον εαυτό μου, δεν έχω μεγαλώσει μέσα μου. Με ενδιαφέρει το μονοπάτι κι ο δρόμος που θα βρω σαν δημιουργός, γι’ αυτό ψάχνομαι συνεχώς…».

Με τη μουσική του και τις ερμηνείες των μεγάλων ερμηνευτών, ανανεώνουμε το ραντεβού μας.

Σωτηρία Μπέλλου και Οι φυλακές στα Βούρλα

Η νύχτα ρίχνει παγωνιά

κι ο ουρανός μαύρα πανιά

χτυπάνε τα ταμπούρλα

σε γράψανε για τα νησιά

μα σβήσανε τα θαλασσιά

τα μάτια σου στα Βούρλα.

Νίκος Δημητράτος και Τρελοβάπορο

Χρόνους μας ταξιδεύει δε βουλιάξαμε

χίλιους καπεταναίους τούς αλλάξαμε

Κατακλυσμούς ποτέ δε λογαριάσαμε

μπήκαμε μέσ’ στα όλα και περάσαμε

Σύνταξη – Επιμέλεια: Γιάννης Αγγέλου

Πηγές: www.rizospastis.gr, http://www.musicheaven.gr, www.musicpaper.gr, www.imerazante.gr

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...