Τετραήμερη ιστορική εκδρομή στον Γράμμο και το Βίτσι πραγματοποίησε το τετραήμερο Παρασκευή 26 – Δευτέρα 29 Ιουνίου, το Τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ για τις Ενοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας, με τη συμμετοχή αξιωματικών ε.α, στο πλαίσιο των «Ιστορικών Διαδρομών» που είναι αφιερωμένες στα βήματα των μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) και των αγωνιστών του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ.
Η εκδρομή περιελάμβανε επισκέψεις σε ιστορικούς τόπους, μνημεία, μουσεία και χώρους μαχών που συνδέονται με τις κορυφαίες αναμετρήσεις της περιόδου 1948-1949 στον Γράμμο και το Βίτσι.
Καθοριστική ήταν η συμβολή του σ. Θανάση Λεκάτη, μέλους του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του Κόμματος όπου πραγματοποιεί τις ιστορικές παρουσιάσεις και αναλύσεις για τις μάχες, τις επιχειρήσεις και τη δράση των δυνάμεων του ΔΣΕ στην περιοχή, ζωντανεύοντας στα μάτια μας τις μεγάλες στιγμές ηρωισμού, την καθημερινή ζωή των μαχητών, τις κινήσεις τους στους ορεινούς όγκους, ξεχωρίζοντας ορισμένες απ’ τις πιο συγκλονιστικές στιγμές που συγκινούν βαθύτατα και διδάσκουν.
Κατά το τετραήμερο, με σταθμό εξόρμησης το Νεστόριο επισκεφθήκαμε το Μουσείο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ – ΔΣΕ στο χωριό καθώς και τα αντίστοιχα σε Θεοτόκο και Καλλιθέα Πρεσπών, τη νοσοκομειούπολη του ΔΣΕ λίγο έξω απ’ την Γράμμουστα αλλά και τα χειρουργεία στο Τύρνοβο. Το πρόγραμμα περιελάμβανε ακόμη στάσεις και ξεναγήσεις σε χώρους ιστορικής σημασίας στον Μαυρόκαμπο, την Κώττα, τη Μικρολίμνη, τους Ψαράδες, καθώς και επισκέψεις στην Ιεροπηγή, το Πισοδέρι και τη Φλώρινα όπου ολοκληρώθηκε η ιστορική μας εξόρμηση στο μνημείο για τους νεκρούς μαχητές του ΔΣΕ.
Παρουσιάζουμε σήμερα την πρώτη ημέρα της επίσκεψης.
1η ημέρα: Νεστόριο – Επταχώρι και μουσείο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ – ΔΣΕ
Το στίγμα δόθηκε από νωρίς. Ο Θανάσης (στο μικρόφωνο του λεωφορείου) ξεκαθάρισε τα πράγματα.
Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ): Εξέφραζε τα συµφέροντα της εργατικής τάξης και της βασικής συµµαχικής της δύναµης, της εξαθλιωµένης αγροτιάς και των φτωχών αυτοαπασχολούµενων των πόλεων
Ελληνικός (αστικός) Στρατός: Εξέφραζε τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου. Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον ΕΛΑΣ και την απιοχώρηση των Ναζί, με δεδοµένο ότι απειλούνταν η καπιταλιστική εξουσία, στόχος του ήταν να τσακίσει πάση θυσία το ΚΚΕ και το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ.
Στη συνέχεια έκανε μία σύντομη παρουσίαση του τι είχε προηγηθεί της Απόφασης δημιουργίας του ΔΣΕ, αναφέρθηκε στις στρατηγικές επεξεργασίες του Κόμματος τότε και σήμερα, τα ιστορικά και πολιτικά συμπεράσματα που προκύπτουν, ώστε να μην δούμε τον αγώνα του ΔΣΕ ως στενά «Ένοπλης Σύγκρουσης», σημειώνοντας, επιπλέον, ότι «το ΚΚΕ, με την ίδρυση του ΔΣΕ έσωσε την τιµή του και την τιµή του λαού και έγραψε την πιο λαµπρή σελίδα στην Ιστορία της ταξικής πάλης στη χώρα µας».
Δεν προλάβαμε να φτάσουμε στον Αυλώνα. «Καπετάν Κρόνος».
Ο Θανάσης εξηγεί τι σημαίνει για την αστική τάξη οι Δυνάμεις του ΔΣΕ να βρίσκονται μόλις 20 χιλιόμετρα απ’ την Αθήνα. Η γνωστότερη επιχείρηση του ΔΣΕ στην περιοχή είναι αυτή της 126ης Ταξιαρχίας του ΔΣΕ. Τάγμα της με διοικητή τον Κώστα Αντωνόπουλο (Κρόνο), το Γενάρη του 1948, ξεκίνησε από τον Παρνασσό, διέσχισε τη Βοιωτία και επιχείρησε να εγκατασταθεί στην Πάρνηθα και τα Γεράνεια.
Απ’ τον Κρόνο, στα μέρη του Νάκου του Μπελλή και του Αρη, στον Γοργοπόταμο. Στη Νιάλα, Άγραφα και την πορεία των 1000 αόπλων.
Οι περιγραφές για τις μάχες στο πέρασμα της Νιάλας, καθηλώνουν.
Εκατοντάδες μαχητές του ΔΣΕ και πολιτικά στελέχη του ΚΚΕ δίνουν μια τιτάνια μάχη το Πάσχα του 1947 υπό ακραίες καιρικές συνθήκες και καταφέρνουν να σπάσουν τον κλοιό του αστικού στρατού, με μεγάλες ωστόσο απώλειες.
Το σχέδιο «Terminous» αποτυγχάνει παταγωδώς!
«Σκοπός των επιχειρήσεων αυτών είναι η ΕΞΟΝΤΩΣΙΣ (σ.σ. δικά τους τα κεφαλαία) των συμμοριτών». Αυτά έγραφε η διαταγή του αστικού στρατού.
Στη Βάρνα, ξεκινάει μια φάλαγγα αόπλων που επιθυμούν να ενταχθούν στον ΔΣΕ. Στόχος τους, να φτάσουν στον Γράμμο, να εκπαιδευτούν και να πολεμήσουν. Μαζί τους ομάδα ένοπλων μαχητών του ΔΣΕ που αναλαμβάνει να τους συνοδέψει.
Η φάλαγγα ξεκινάει και αποφασίζει για λόγους ασφαλείας να ακολουθήσει μία αρκετά μεγάλη διαδρομή κάνοντας έναν κύκλο: Όθρυς, λίμνη Κάρλα και μέσα απ’ τον Πηνειό, στα χωριά του Μαυροβουνίου, τον Κίσσαβο, Όλυμπο, κι από κει στα Πιέρια, τα Χάσια όρη και τέλος στο Γράμμο.
Οι αφηγήσεις δεν σταματούν παρά μόνο όταν πια φτάνουμε στο Νεστόριο.
Έως εκεί, βήμα το βήμα, χιλιόμετρο το χιλιόμετρο η ιστορία του λαού μας, του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και του ΔΣΕ ξεδιπλώνεται καθώς ανεβαίνουμε όλο και βορειότερα.
Τελευταία στάση πριν το Νεστόριο, Επταχώρι.
Στο διάσελο σύντομη στάση, Βόιο, Σμόλικας και στο βάθος Γράμμος. Εδώ το μάτι προσπαθεί να συλλάβει ένα στοιχείο του ηρωισμού των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ και μόνο απ’ την γεωγραφία.
Στο μουσείο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΔΣΕ
Φτάνοντας στο Νεστόριο, κατευθείαν για το Μουσείο.
Το Μνημείο – Μουσείο είναι ένα μεγάλο εγχείρημα, αντάξιο της προσφοράς του λαού της περιοχής στους αγώνες της περιόδου 1940 – 1949, που έγινε πραγματικότητα χάρη στη δωρεά του οικοδομήματος από τον σ. Χάρη Τουτούνη, στη μνήμη των αγωνιστών γονιών του, Μάρκου και Ελένης Τουτούνη. Η εθελοντική δουλειά δεκάδων μελών και φίλων του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, η συμβολή των κατοίκων της περιοχής με εργασία και οικονομική στήριξη, καθώς και η υποστήριξη του Δήμου Νεστορίου σε ό,τι χρειάστηκε, ήταν τα “υλικά” που το μετέτρεψαν σε ένα καλαίσθητο Μουσείο.
Στο εξωτερικό του Μνημείου – Μουσείου δεσπόζουν μεταλλικές επιφάνειες με τα ονόματα των 450 ανταρτών που πότισαν με το αίμα τους τα ιερά χώματα της περιοχής τόσο την περίοδο της ΕΑΜικής Αντίστασης ενάντια στην τριπλή φασιστική κατοχή των Ιταλών, των Γερμανών και των Βουλγάρων, αλλά και έπειτα στην τρίχρονη εποποιία του ΔΣΕ.
Η περιήγηση στο Μουσείο είναι ένα πολύτιμο μάθημα ιστορίας.
Σειρά από τα εκθέματα του Μουσείου προβάλλουν ειδικότερα τον αγώνα στην ευρύτερη περιοχή της Καστοριάς και τη μεγάλη προσφορά των κατοίκων του Νεστορίου: Εκατοντάδες -πάνω από 600- στον μόνιμο και τον εφεδρικό ΕΛΑΣ. Όλοι τους σχεδόν οργανωμένοι στο ΕΑΜ και την ΕΠΟΝ, όπως και την Εθνική Αλληλεγγύη.
Ξεχωρίσαμε το έκθεμα όπου παρουσιάζονται οι τρεις χειρόγραφες σελίδες από το ημερολόγιο της μαχήτριας του ΔΣΕ Καλλιόπης Χαριζοπούλου, που περιγράφει την τελευταία μάχη στο Παπούλι, στις 26 Αυγούστου του 1949.
Τα βλέμματα των επισκεπτών τραβά –δικαιολογημένα – ένα μεγάλο μεταλλικό αντικείμενο. Ρωτούν: «Τι είναι αυτό;»
«Ναπάλμ», απαντούν αρκετοί. «Εδώ ρίχτηκαν απ’ τους Αμερικάνους οι πρώτες βόμβες Ναπάλμ, μετά στο Βιετνάμ».
Κι ένα ακόμη μοναδικό έκθεμα: η επιγραφή σύνθημα της εποχής που βρέθηκε σε τοίχο εγκαταλελειμμένου οικήματος της εποχής της πάλης του ΔΣΕ, που δείχνει και τους ακατάλυτους δεσμούς του με το λαό.
Το σύνθημα που αποκολλήθηκε από τον τοίχο με την βοήθεια ξεχωριστών συντηρητών και τεχνιτών για να φτάσει αλώβητο στο Μουσείο γράφτηκε με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτώβρη του 1948 και είναι: “Ο ΔΣΕ είναι ατσαλλένιος” (διατηρώντας το ακριβώς όπως βρέθηκε και με την φθορά που είχε).
Οι εκδρομείς είδαν ακόμη τη στολή του στρατιώτη του ΔΣΕ, ένα «σήμα κατάληψης» αλλά και τα υπόλοιπα εκθέματα του μουσείου.
Στη συνέχεια η Κομματική Οργάνωση Δυτικής Μακεδονίας του ΚΚΕ, επεφύλασσε μια θερμή υποδοχή με πλούσιο φαΐ και ποτό με ζωντανή ορχήστρα. Το γλέντι δεν άργησε να ξεκινήσει και κράτησε μέχρι το απόγευμα. Φαΐ και μουσική, γλέντι και ποτό, απαραίτητα για τις επόμενε ημέρες της επίσκεψης στο Γράμμο και το Βίτσι.
