Τετραήμερη ιστορική εκδρομή στον Γράμμο και το Βίτσι πραγματοποίησε το τετραήμερο Παρασκευή 26 – Δευτέρα 29 Ιουνίου, το Τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ για τις Ενοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας, με τη συμμετοχή αξιωματικών ε.α, στο πλαίσιο των «Ιστορικών Διαδρομών» που είναι αφιερωμένες στα βήματα των μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) και των αγωνιστών του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ.
Η εκδρομή περιελάμβανε επισκέψεις σε ιστορικούς τόπους, μνημεία, μουσεία και χώρους μαχών που συνδέονται με τις κορυφαίες αναμετρήσεις της περιόδου 1948-1949 στον Γράμμο και το Βίτσι.
Καθοριστική ήταν η συμβολή του σ. Θανάση Λεκάτη, μέλους του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του Κόμματος όπου πραγματοποιεί τις ιστορικές παρουσιάσεις και αναλύσεις για τις μάχες, τις επιχειρήσεις και τη δράση των δυνάμεων του ΔΣΕ στην περιοχή, ζωντανεύοντας στα μάτια μας τις μεγάλες στιγμές ηρωισμού, την καθημερινή ζωή των μαχητών, τις κινήσεις τους στους ορεινούς όγκους, ξεχωρίζοντας ορισμένες απ’ τις πιο συγκλονιστικές στιγμές που συγκινούν βαθύτατα και διδάσκουν.
Κατά το τετραήμερο, με σταθμό εξόρμησης το Νεστόριο επισκεφθήκαμε το Μουσείο ΕΑΜ – ΕΛΑΣ – ΔΣΕ στο χωριό καθώς και τα αντίστοιχα σε Θεοτόκο και Καλλιθέα Πρεσπών, τη νοσοκομειούπολη του ΔΣΕ λίγο έξω απ’ την Γράμμουστα αλλά και τα χειρουργεία στο Τύρνοβο. Το πρόγραμμα περιελάμβανε ακόμη στάσεις και ξεναγήσεις σε χώρους ιστορικής σημασίας στον Μαυρόκαμπο, την Κώττα, τη Μικρολίμνη, τους Ψαράδες, καθώς και επισκέψεις στην Ιεροπηγή, το Πισοδέρι και τη Φλώρινα όπου ολοκληρώθηκε η ιστορική μας εξόρμηση στο μνημείο για τους νεκρούς μαχητές του ΔΣΕ.
Παρουσιάζουμε σήμερα την τέταρτη και τελευταία ημέρα της επίσκεψης.
Επίσκεψη του Τμήματος της ΚΕ του ΚΚΕ για τις ΕΔΣΑ στο Γράμμο και το Βίτσι – 4η ημέρα: Μάλι Μάδι – Βίτσι – Φλώρινα
Τελευταία ημέρα, ο καιρός έχει ζεστάνει και το ταξίδι μας θα ολοκληρωθεί με την επιστροφή στην Αθήνα.
Πριν, όμως, φτάσουμε στο τέλος του τετραημέρου, θα επισκεφθούμε τόπους στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, θα διασχίσουμε το Μάλι – Μάδι, θα περάσουμε απ’ τον αυχένα της Βίγλας για να πέσουμε στη Φλώρινα όπου θα καταθέσουμε στεφάνι στο συγκλονιστικό μνημείο για τους νεκρούς μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού.
Αφήνοντας πίσω μας το Νεστόριο και τον Γράμμο, πέφτουμε στο άνοιγμα ανάμεσα στους ορεινούς όγκους, την Μεσοποταμία. Φτάνουμε σ ένα φυσικό μπαλκόνι κάτω απ’ το Μάλι – Μάδι ανάμεσα σε Ιεροπηγή και Κρυστολλοπηγή και κάνουμε την απαραίτητη στάση.
Εδώ εκτείνεται μπροστά μας προς τα νοτιοδυυτικά ολόκληρος ο ορεινός όγκος του Γράμμου κι ακόμη πιο βαθειά , ο Σμόλικας.
Με τη βοήθεια του Θανάση και ολόκληρου του πεδίου που ανοίγεται μπροστά μας προσπαθούμε να αντιληφθούμε τον σπουδαίο ελιγμό που πραγματοποίησαν οι μαχητές του ΔΣΕ στις 20-21 Αυγούστου του 1948, καταφέρνοντας να απαγκιστρωθούν απ’ τις δυνάμεις του αστικού στρατού και να ανασυγκροτηθούν στο Βίτσι.
Στις 18 Αυγούστου η διοίκηση του Γενικού Αρχηγείου του ΔΣΕ πήρε την απόφαση για τον ελιγμό. Η απόφαση ανακοινώθηκε το πρωί της 19/8. Μέσα σε 48 ώρες 8.500 άνδρες του ΔΣΕ με βάση την απόφαση συμπτύσσονται στις προκαθορισμένες θέσεις που προβλέπει το σχέδιο.
Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας των τμημάτων (νύχτα 19-20/8/48 και ημέρα 20-8-48) προβλεπόταν η διατήρηση της φυσιογνωμίας της μάχης σ’ όλους τους τομείς και ισχυρή κατοχή των σημείων 2520 – 2442 – Κιάφα – Σούφλικα – Σκάλα (1952 Τσάρνο – Ψωριάρικα – Γκίνοβα). Κατά τη διάρκεια της κίνησης (ελιγμού) έπρεπε να εξασφαλιστεί ισχυρή κατοχή των υψωμάτων 2520 – 2442 – Κιάφα – Σούφλικα – Σκάλα (1952) – Φλάμπουρο – Πόρτα Οσμάν.
Παραμονές του ελιγμού, ο διοικητής του Β΄ Σώματος του αστικού στρατού, Κιτριλάκης, ανέφερε στο ΓΕΣ πως οι «συμμορίτες» έχουν στριμωχτεί και ότι η μόνη δίοδος διαφυγής τους, το Μονόπυλο, έχει σφραγιστεί!
Η ώρα είναι λίγο μετά τις 08:30 το πρωί. Τέτοια ώρα, οι μαχητές και μαχήτριες του ΔΣΕ βρίσκονταν στο σύνολο τους (εκτός των οπισθοφυλακών) λίγα μέτρα παρακάτω από δω που βρισκόμαστε τώρα. Το σχέδιο του αστικού στρατού απέτυχε. Οι δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού περνάνε στο Βίτσι, ανασυγκρτούνται και αργότερα θα επανακαταλάβουν το Γράμμο.
Ο δρόμος μας συνεχίζει για τα σύνορα, περνούμε την Κρυσταλλοπηγή, το Βατοχώρι, όπου βρίσκεται η προτομή του καπετάν Σκοτίδα (Νίκου Θεοχαρόπουλου), Διοικητή του Αρχηγείου Δυτικής Μακεδονίας του ΔΣΕ και συνεχίζει προς Βίγλα.
Σύντομη στάση στο χιονοδρομικό, μας καλωσορίζουν μέλη και φίλοι της ΚΝΕ που προετοιμάζουν τον χώρο για την 35η αντιιμπεριαλιστική κατασκήνωση της Οργάνωσης που θα ξεκινήσει σε 2 ημέρες.
Από κάτω μας ανοίγεται η κοιλάδα της Φλώρινας. Ο Θανάσης κάνει μια τελευταία ανάλυση για την μάχη της Φλώρινας και τη σφαγή που ακολούθησε από τον αστικό στρατό που έθαψε σε ομαδικό τάφο νεκρούς και ζωντανούς μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού.
Τελευταία στάση, Φλώρινα, όπου από τις 11 έως τις 13 Φλεβάρη του 1949, γράφτηκε μια από τις πιο ηρωικές σελίδες της τρίχρονης εποποιίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας.
Η μάχη της Φλώρινας ήταν μια από τις πιο δύσκολες και πολύνεκρες μάχες που έδωσε ο ΔΣΕ. Ο αστικός στρατός είχε έγκαιρα αντιληφθεί τις προθέσεις του ΔΣΕ από τη συγκέντρωση μεγάλων δυνάμεών του στην περιοχή και τις εντατικές ασκήσεις του με πραγματικά πυρά.
Το γεγονός ότι ο αστικός στρατός ήταν προετοιμασμένος γι’ αυτή τη μάχη και έχοντας το συσχετισμό δύναμης υπέρ του, έκανε εξαρχής αυτή την πολεμική σύγκρουση άνιση σε βάρος του ΔΣΕ, εφόσον ο ΔΣΕ είχε χάσει το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού, με αποτέλεσμα να βρίσκεται σε μειονεκτική θέση από το ξεκίνημά της.
Και στη μάχη της Φλώρινας, παρά την ήττα και τις πολύ μεγάλες απώλειες (πάνω από 800 ήταν οι νεκροί και πάνω από 1.000 οι τραυματίες), αναδείχθηκε περίτρανα η ηθική, η πολιτική ανωτερότητα και το ακατάβλητο σθένος του ΔΣΕ.
Μετά το τέλος των επιχειρήσεων, ο αστικός στρατός διέπραξε ένα μεγάλο ανοσιούργημα. Μάζεψε τους νεκρούς μαχητές του ΔΣΕ μαζί με πολλούς τραυματίες και όλους μαζί, ζωντανούς και νεκρούς, τους παράχωσε με μπουλντόζες σε ένα λάκκο που άνοιξε σε χωράφι στη νοτιοανατολική πλευρά της πόλης, στην περιοχή Αγιος Γεώργιος, εκεί που σήμερα στέκει το μνημείο.
Το μνημείο είναι έργο του σπουδαίου καλλιτέχνη, Μέμου Μακρή του οποίου τα δικαιώματα παραχώρησε η κόρη του Κλειώ Μακρή. Η κατασκευή και τοποθέτηση του έγινε με την καθοριστική συμβολή συντρόφων και φίλων του ΚΚΕ από την Ουγγαρία.
Σε πρώτη φάση, επιλέχθηκε να αποδοθεί το στοιχείο – χωρόσημο του ιστορικού τόπου, το παγκόσμια γνωστό πλέον μνημείο που φιλοτέχνησε ο Μέμος Μακρής, αρχικά για το Μαουτχάουζεν.
Πρόκειται για μια γλυπτική σύνθεση 11 ανθρώπινων μορφών, που σηκώνουν τα χέρια σε έκταση, προς τον ουρανό. Ο γλύπτης ήταν σαφής ως προς τις προθέσεις του: Δεν ήθελε το μνημείο να εκφράζει απόγνωση, να δηλώνει ένα δραματικό τέλος. Αντίθετα, ήθελε να υπερτονίσει το ανάστημα που ορθώνει ο αγωνιστής, αυτός που δε λυγίζει, που από την πάλη και το θάνατό του αντλεί αισιοδοξία και μεταδίδει το μήνυμα της τελικής νικηφόρας μάχης σε όλους τους λαούς που αγωνίζονται.
Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οι επισκέπτες του ιστορικού χώρου του Μαουτχάουζεν κάνουν ιδιαίτερη στάση στο μνημείο του Μέμου Μακρή, σε σχέση με τα υπόλοιπα εθνικά μνημεία των διάφορων χωρών, καθώς είναι το μόνο που δεν έχει τη λογική απλά του θρήνου για τα αθώα θύματα, αλλά παράλληλα, μέσα από την υψηλή καλλιτεχνική του αξία, αποπνέει την αίσθηση της συνέχειας και της αγωνιστικής αισιοδοξίας. Το ίδιο μνημείο, πέρα από το χώρο του στρατοπέδου του Μαουτχάουζεν, βρίσκεται σε αντίγραφο σε πλατεία της Βουδαπέστης, στις όχθες του Δούναβη, σε ανάμνηση των κρατουμένων που διέφυγαν από το στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Το μνημείο είναι περίοπτο, έπρεπε επομένως να μπορεί να το δει κανείς και από τις τέσσερις πλευρές, αλλά και από μακριά, καθώς δεσπόζει στο κέντρο ενός μεγάλου οικοπέδου.
Είναι τοποθετημένο σε μια στιβαρή και αρκετά ψηλή βάση, η οποία φέρει πινακίδες με το σύνθημα «Είναι αυτοί που νίκησαν το θάνατο», το διακριτικό της ΚΕ του ΚΚΕ και τα στοιχεία του γλύπτη.
…
Έτσι, ολοκληρώνεται η τετραήμερη επίσκεψη μας στον Γράμμο και το Βίτσι, βαδίζοντας στα χνάρια αυτών που νίκησαν τον θάνατο με όλους τους τρόπους, που δεν έσκυψαν το κεφάλι αλλά ύψωσαν ψηλά τις γροθιές τους για τη νίκη, για το καινούργιο, για ένα καλύτερο λεύτερο κόσμο χωρίς εκμετάλλευση.
