Η επαγγελματική εξουθένωση στους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
Της εκπαιδευτικού Σωτηρίας Καραγιάννη
Χρησιμοποιούμε τον όρο επαγγελματική εξουθένωση (Burn out) για να περιγράψουμε εκείνο το φαινόμενο που οδηγεί κάποιον να βιώνει σοβαρά ψυχοσωματικά προβλήματα, έντονη απομόνωση από την κοινωνία αλλά και σημαντική μείωση στην εργασιακή του απόδοση.
Το συναντάμε σε όλο και μεγαλύτερη συχνότητα στην σύγχρονη κοινωνία ειδικά σε επαγγελματικά περιβάλλοντα στα οποία είναι κυρίαρχη η έννοια της παροχής υπηρεσιών σε ανθρώπους και στα οποία οι εργαζόμενοι έρχονται συχνότερα σε επαφή μαζί τους.
Αν και μπορεί λοιπόν να παρουσιαστεί σε όλους τους εργαζόμενους, υπάρχουν συγκεκριμένοι εργασιακοί χώροι στους οποίους η πιθανότητα εμφάνισης του συγκεκριμένου φαινομένου είναι αυξημένοι όπως για παράδειγμα ο χώρος της υγείας, της παροχής κοινωνικών υπηρεσιών και της εκπαίδευσης.
Έτσι λοιπόν ένας από τους επαγγελματικούς κλάδους που αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο για να εμφανίσει το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης είναι ο κλάδος των εκπαιδευτικών και μάλιστα για το συγκεκριμένο φαινόμενο έχει παρατηρηθεί αυξημένη συχνότητα εμφάνισης στον κλάδο τους. Ο μεγάλος αριθμός ατόμων που απασχολούνται στην εκπαίδευση και πλήττονται από το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι και ο λόγος που η επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών έχει μελετηθεί από πληθώρα ερευνητών.
Επιγραμματικά στις κύριες αιτίες εμφάνισης του φαινομένου στους εκπαιδευτικούς περιλαμβάνονται οι δύσκολες και αγχωτικές συνθήκες εργασίας, οι πολύ υψηλές προσδοκίες που καλλιεργούν οι νεοεισερχόμενοι στον κλάδο σχετικά με τους στόχους που έχουν βάλει, η έλλειψη αναγνώρισης και οι χαμηλές αμοιβές τους, η μειωμένη αυτονομία δράσης και επαγγελματικής ολοκλήρωσης που τους προσφέρει το σχολικό περιβάλλον εργασίας, αλλά κυρίως η συναισθηματική τους εμπλοκή με τους μαθητές και τις οικογένειες τους και τα προβλήματα που αυτοί αντιμετωπίζουν.
Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε είναι μία κοινωνική έρευνα που περιορίζεται στον πληθυσμό των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και είχε σαν σκοπό της να διερευνήσει τις πιθανότητες εμφάνισης του συνδρόμου της επαγγελματικής εξουθένωσης και ως συνέπεια αυτού και της εργασιακής ικανοποίησης των εκπαιδευτικών.
Από την επεξεργασία των απαντήσεων των εκπαιδευτικών που ρωτήθηκαν προκύπτουν τα ακόλουθα συμπεράσματα:
Σχεδόν οι μισοί από τους εκπαιδευτικούς που απάντησαν στην έρευνά μας αισθάνονται συμπτώματα επαγγελματικής εξουθένωσης και δηλώνουν ψυχικά εξαντλημένοι παρουσιάζοντας έλλειψη ενεργητικότητας.
Σε προχωρημένο στάδιο του συνδρόμου δείχνει να είναι το 13% που εμφανίζει συμπτώματα αποπροσωποποίησης (αδιαφορία για τους μαθητές) και πιο ελαφριά το 23% (αδιαφορία για το περιβάλλον μάθησης), ενώ σε ποσοστό 28% δηλώνουν απογοητευμένοι από την εργασία τους.
Η Επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση καθώς οι σημαντικότεροι παράγοντες που δρουν ώστε ο εκπαιδευτικός να λαμβάνει επαγγελματική ικανοποίηση και να ανασυντάσσει τις δυνάμεις και το ενδιαφέρον του για το έργο του είναι ιδεαλιστικοί.
Η μεγαλύτερη ανατροφοδότηση και ικανοποίηση προέρχεται από τη σχέση με τους μαθητές του, από την αλληλεπίδραση μαζί τους από το αίσθημα ευθύνης απέναντι τους. Οι συνθήκες δύσκολες και αντίξοες, αποτέλεσμα πολιτικής που απαξιώνει όχι μόνο τον ίδιο τον εκπαιδευτικό και τους μαθητές του αλλά ολόκληρο το πλαίσιο της παιδείας.
Ο αγώνας διαρκής…
Σωτηρία Καραγιάννη
Εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης
Msc στην Οργάνωση και Διοίκηση Εκπαιδευτικών Μονάδων
