Η τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου έχει πάντα τη γεύση φανουρόπιτας

Άγιος Φανούριος …αιτείτε και δοθήσεται υμίν (φανουρόπιτα), ζητείτε και ευρήσεται, κρούετε και ανοιγήσεται: για τους πιστεύοντας απλούς ανθρώπους ο Άγιος Φανούριος υπήρξε η συμπαθητική μορφή που πάντοτε βοηθούσε να βρεθούν τα χαμένα, γαμπροί και νύφες, πρόσωπα ή ακόμη ευτελή αντικείμενα (κλειδιά πχ.), με μαγική λύση το νηστίσιμο εθιμικό γλυκό άρτο – κέικ, που έχει «μπολιαστεί» και με διάφορα στοιχεία της ελληνικής λαογραφίας και ανήκει στα «vegan» κατά τους σεφ της κακιάς ώρας.

Σε ένα ιδιότυπο λατρευτικό υπόβαθρο που -αφού ευλογηθεί από τον ιερέα, μοιράζεται στους παρευρισκομένους … «Θεός σχωρέστ’ τη μάνα του Αγίου Φανουρίου».
Μια πίτα που υλικά της -λένε, πρέπει να είναι πάντοτε 7 ή 9, καθώς οι συγκεκριμένοι αριθμοί ανήκουν στους λεγόμενους ιερούς ήδη από την εποχή των Πυθαγορείων.
Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες (με αρχή τις 27 Αυγούστου και μέχρι να κλείσει ο μήνας) οι εκκλησίες γεμίζουν από σπιτικές φανουρόπιτες μια μίξη, λαϊκής δοξασίας και παράδοσης, πίστης και τοπικών εθίμων, που –μάλλον, ξεκίνησε στη Ρόδο και επεκτάθηκε.
Και όλ’ αυτά για έναν άγιοφάντασμα», αφού –το πιο πιθανό, αυτό δεν είναι καν το πραγματικό του όνομα, ενώ οι πληροφορίες που υπάρχουν για τον ίδιο και την ζωή του είναι από ελάχιστες έως ανύπαρκτες –το μόνο σίγουρο πως είχε «αμαρτωλή» μάνα (όπως η εν πολλαίς αμαρτίες περιπεσούσα … εκ γυναικός τα χείρω –αλλά και εκ γυναικός τα κρείττω -Μαρία Μαγδαληνή ή Κασσιανή –κι εδώ οι πληροφορίες είναι αντιφατικές).
Ήταν η μάνα του –εκτός από τα υπόλοιπα- σκληρή, άπονη και αυστηρή με τους φτωχούς και συμπεριφερόταν απάνθρωπα –έτσι για το αμετανόητο του χαρακτήρα της πήγε στην κόλαση.
Προσπάθησε να τη σώσει ο γιος της -ο αρχάγγελος Μιχαήλ μαζί με τον Φανούριο την τράβηξαν με την βοήθεια κρεμμυδόφυλου (που κάποτε είχε δώσει με το ζόρι σε ένα ζητιάνο) αλλά η κακία της δεν τον άφησε …ο αρχάγγελος απηύδησε και είπε «δεν μπορώ να την βοηθήσω».

Το μόνο σίγουρο το «Άγιε μου Φανούριεφανέρωσέ το» των γιαγιάδων με τάμα κερί στη χάρη του και φανουρόπιτα και ότι (στα σοβαρά; -άβυσσος η ψυχή…) ακόμη και σήμερα αυτές τις μέρες, ανύπαντρες παρθένες γυναίκες (κατ’ ευφημισμό ή με αμφιλεγόμενη τη σημασία) πάνε στην εκκλησία με τη vegan της μαμάς και με μόνο αίτημα… να «φανερωθεί» άντρας άξιος.

Ιστορίες και δοξασίες

Μέχρι τον 14ο-15ο αιώνα (αν και υποτίθεται είναι προγενέστερος), ο άγιος ήταν άγνωστος. Τότε (το πότε άγνωστο κι αυτό) στη Ρόδο, κατά την διάρκεια εργασιών αναστήλωσης των τειχών της, αποκαλύφθηκε –λένε, μια μισογκρεμισμένη εκκλησιά με παλαιές εικόνες και μία από αυτές -η πιο καλοδιατηρημένη λέει η παράδοση, ήταν κάποιου με ρωμαϊκά στρατιωτικά ρούχα που κρατούσε κερί (λαμπάδα) και σταυρό (σαν δόρυ).
Διακρινόταν …ένα «ο Άγιος Φανώ» με 12 παραστάσεις μαρτυρίου γύρω-γύρω στις οποίες απεικονιζόταν το μαρτύριο του (;;).
Σημειωτέον πως μόνο στις γραφές υπάρχει αυτή η «αγιογραφία»
Το όνομα αποδόθηκε από τον Μητροπολίτη Ρόδου Νείλο (πάλι το πότε δεν είναι γνωστό –έζησε μεταξύ 1355 & 1369, που ανακαίνισε και το εκκλησάκι και από κει, στόμα με στόμα, η ιστορία του νέου αγίου διαδόθηκε πρώτα στα γύρω νησιά -κυρίως στην Κρήτη, όπου υπάρχουν τρία σπουδαία μοναστήρια και δεκάδες ναοί στα οποία τιμάται και μετέπειτα σε ολόκληρη τη χώρα, Σκιάθο, Φλώρινα –μέχρι και στην Κύπρο έφτασε η αφεντιά του.

«Τον Άγιο Φανούριο έκανε αρκετά δημοφιλή και η παρήχηση του ονόματός του προς το φαίνω, φανερώνω. Για τον Άγιο Φανούριο ο λαός μας λέει πολλά. «”Είναι ο Άγιος”, λένε “που φανερώνει τα κλεμμένα ζα και τα χαμένα πράγματα“. Σε άλλους τους φανερώνει τον καλό δρόμο. “Του φέγγει“, λέει ο λαός για κάποιον που πάει καλά στην ζωή του. “Του φέγγει ο Άγιος Φανούριος”. Γι’ αυτό στις εικόνες παριστάνεται να κρατάει στο χέρι κερί αναμμένο και να φωτίζει“»
(Βασίλη Λαμνάτου, «Οι μήνες στην αγροτική και ποιμενική ζωή του λαού μας» -έκδ. 1982 & 1987, εξαντλημένο υπάρχει μεταχειρισμένο)

Με γεύση φανουρόπιτας

Όπως ήδη αναφέραμε κανείς δεν γνωρίζει επακριβώς πως και γιατί ξεκίνησε αυτό το έθιμο, κάποιοι θέλουν να φτιάχνεται αυστηρά με 7 υλικά και άλλοι με 9 -αριθμοί αυτοί έχουν την δική τους σημειολογία η οποία δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με την πίστη όσο με την (ελληνική και παγκόσμια) λαϊκή παράδοση: 7ψυχος, 7 τα θανάσιμα αμαρτήματα 7, οι δωρεές του Αγίου Πνεύματος 7 τα Μυστήρια της Εκκλησίας… 7 οι κόσμοι στο Σύμπαν και 7 οι θάλασσες.
Ο 7 θεωρήθηκε «αριθμός του Θεού» ήδη στην Αρχαία Αίγυπτο, ο Βούδας έκανε κατά την παράδοση 7 βήματα με τη γέννησή του, στην ιρλανδική μυθολογία ο επικός ήρωας Cúchulainn έχει 7 δάχτυλα σε κάθε χέρι, 7 σε κάθε πόδι και 7 ίριδες σε κάθε μάτι και είναι 7 ετών όταν παραλαμβάνει τα πρώτα του όπλα και νικά τους εχθρούς του.
Ο μικρός συμβολικός αριθμός του γιανγκ στο Ταοϊσμό είναι ο 7 και ο αριθμός 7 έχει ιδιαίτερη σημασία στον κοσμογονικό μύθο των Ινδιάνων Τσερόκι, 7 είναι οι βασικές αρχές του μπουσίντο (κώδικα τιμής των σαμουράι).
Ως «ιερός αριθμός», το 7 χρησιμοποιείται ευρύτατα στην αρχαία και λαϊκή παράδοση, εξ αυτού και σε πολλά έργα του ανθρώπινου πολιτισμού: 7 οι σοφοί της αρχαίας Ελλάδας ,αλλά και στην Κίνα  «Επτά οι σοφοί της συστάδας των μπαμπού».
Στην ελληνική μυθολογία η Λερναία Ύδρα έχει 7 κεφάλια, 7 και  οι βασιλείς στο Ρωμαϊκό Βασίλειο, 7 τα θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, ενώ υπάρχουν πολλές «7λοφες» πόλεις (μεταξύ αυτών η Ρώμη (Septem Montes Romae) η Αθήνα (;;) και η Κωνσταντινούπολη.
Στους Πόντιους ιδιαίτερα υπήρχαν πολλές παραδόσεις και προλήψεις σχετικές με το 7. Αν ένα νήπιο αργούσε να περπατήσει, ένα πρωτότοκο παιδί μάζευε αλεύρι από 7 «μονοστέφανα» έπαιρνε νερό από 7 βρύσες, τα ζύμωναν, έκαναν ψωμάκια, τα έψηναν με φύλλα από 7 φράχτες και τα μοίραζαν στα παιδιά της γειτονιάς.
Μετά τη βάφτιση, ο νονός έλεγε δίνοντας το νεοφώτιστο στη μάνα του: «ως τα 7 χρόνια η αμαρτία για κακοπάθημα του μωρού είναι δική σου και μετά από τα 7 χρόνια θα είναι δική μου. Το παιδί πήγαινε τότε σχολείο 7 ετών.
Στον χορό του γάμου, «θύμιγμα» 7 ζεύγη (αντρόγυνα) έπαιρναν μέρος, έκαναν μόνο 7 στροφές και αμέσως μετά άλλαζαν χορό. Οι γονείς της νύφης καλούσαν τον γαμπρό 7 μέρες ύστερα από τον γάμο.
Στο δείπνο της παραμονής των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων έπρεπε να παρατεθούν στο τραπέζι 7 ειδών φαγητά. Πίστευαν ότι «η γάτα έχει 7 ψυχές κι η γυναίκα 7 διαβόλους». Κι αν μια γάτα την περάσεις από την πυροστιά 7 φορές, δεν θα γεννήσει για 7 χρόνια.

ℹ️  Δείτε και (Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη Ιστορίας & Πολιτισμού) Άγιος Φανούριος: ένας μεταλλαγμένος άγιος

Ο Φανούρης και το σόι του

ℹ️  Ηθογραφική κωμική ταινία του 1957, σε σενάριο Αλέκου Σακελλάριου και Χρήστου Γιαννακόπουλου- διασκευή του δικού τους ομότιτλου θεατρικού έργου με θέμα την προίκα και πρωταγωνιστή τον επιπλοποιό Φανούρη Σκαρβέτσο (Μίμη Φωτόπουλο -απολαυστικό και ταλαντούχο «χαμηλών τόνων», όπως πάντα).
Η 30χρονη αδελφή του Κατίνα (Γκέλυ Μαυροπούλου) έχει χάσει τον αρραβωνιαστικό της σε τροχαίο και κινδυνεύει να μείνει στο ράφι (έτσι ήταν εκείνα τα χρόνια …) αλλά πρέπει να της δώσει προίκα (300 λίρες)
Έτσι ο Φανούρης, θέλει να την παντρέψει με τον Σόλωνα Δελλακώτσο (Χριστόφορος Χειμάρας, ηθοποιός άγνωστος σε πολλούς –έπαιζε πάντα δεύτερους ρόλους (Οι Γερμανοί Ξανάρχονται, η νύφη το ‘σκασε, το μπλόκο, Μέρες του ΄36 κά).
Προσπαθεί λοιπόν να πουλήσει ένα οικόπεδο της οικογένειας στην Κολοκυνθού, ο Σόλωνας για γρήγορη εκταμίευση, απειλώντας να διαλύσει το προξενιό κι ο Φανούρης εναποθέτει τις ελπίδες στον αδελφό του, Γιάννης, μετανάστη στην Αμερική από 14 ετών (Κώστας Δούκας), που όμως τον ρίχνει καθώς η γυναίκα του Μάργκαρετ βουτάει τα χρήματα του μεριδίου τους …για να φτιάξει σπιτάκια για τα σκυλιά τους.
Και τότε εμφανίζεται απ’ το πουθενά «ο από μηχανής θεός» Βαγγέλης Λαμπούσης, ένας ναυτικός που αγαπάει κρυφά την Κατίνα και επιστρέφοντας στη στεριά, αντιλαμβάνεται την παντρεύεται -χωρίς προίκα και …όλα καλά.
Συμμετέχουν και άλλοι γνωστοί ηθοποιοί Λαυρέντης Διανέλλος – μπαρμπα-Αλέξης Λαμπούσης, συνεργάτης Φανούρη στο ξυλουργείο, πατέρας Βαγγέλη Νανά Σκιαδά – Νίκος Φέρμας και Άννα Φόνσου +Τζόλη Γαρμπή – Σκαρβέτσου, αδελφές Φανούρη

Συνταγή φανουρόπιτας

(ελεγμένη)

1.    1 φλιτζάνι ελαιόλαδο
2.   1 ¼ φλιτζάνι φρέσκο χυμό πορτοκαλιού
3.   2 κουταλ. γλ κανέλα
4.    ½ (και λιγότερο) κουταλ. γλ. γαρύφαλλο
5.   ¾ φλιτζάνι ζάχαρη
6.   2 κούπες (ή «όσο πάρει») αλεύρι που φουσκώνει μόνο του
7.     1+ φλιτζάνι ψιλοκομμένα καρύδια,
8.     1+ κουταλάκι του γλυκού μπέικιν πάουντερ
9.     (προαιρετικά) ζάχαρη άχνη για πασπάλισμα

Εκτέλεση (χωρίς μίξερ):
🔸 Προθερμαίνουμε κανονικά το φούρνο στους 160-180°C και στρώνουμε προληπτικά αντικολλητικό χαρτί σε μια στρογγυλή «ίσια» φόρμα κέικ 20-25εκ.
🔹 Ανακατεύουμε τα υγρά με κανελογαρύφαλλα και τη ζάχαρη -μέχρι να ομογενοποιηθεί.
🔹 Προσθέτουμε σιγά-σιγά το αλεύρι, ανακατεύοντας καλά, στη συνέχεια τα καρύδια και το μπέικιν.
🔸 Ρίχνουμε το μείγμα στη φόρμα και ψήνουμε για 15λ στους 160°C + 40-45 λ στους 130°C.
🔹 Αφού κρυώσει πασπαλίζουμε –και «καλή όρεξη», αποφεύγοντας τα «συνοδευτικά» των chefs (σαντιγές, παγωτά «γκαρνί» κλπ.) –ταιριάζει πολύ με cappuccino.
ℹ️  Πολλοί προσθέτουν σταφίδες, μοσχοκάρυδα, σουσάμι (αυτό είναι καλύτερο από τη ζάχαρη πασπαλίσματος) και κρασί –περί ορέξεως κολυμπηθρόξυλο, αλλά το «όσο πάρει αλεύρι» είναι βασικό.

Επιμέλεια: Γιάννης Παπαγιάννης

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...