“Μαλαματένια λόγια στο μαντήλι, τα βρήκα στο σεργιάνι μου προχθές…“
Η ιστορία ενός ποιήματος, που έντυσε με τη μουσική του ο Γιάννης Μαρκόπουλος και που αγαπήσαμε πολύ!
Τα μαλαματένια λόγια αποτελούν μια ιστορική αναδρομή του εργατικού κινήματος με αφετηρία την κατοχή που φθάνει ως την Επταετία.
Ο Μάνος Ελευθερίου γράφει το ποίημα μέσα στη Χούντα, λίγο καιρό μετά το θάνατο του Σεφέρη, η κηδεία του οποίου δίνει την αφορμή για μια από τις ελάχιστες πορείες διαμαρτυρίας ενάντια στη χούντα των συνταγματαρχών.
Συνεπώς αυτονόητα είναι ένα λογοκριμένο ποίημα.
Αλλάζει ο στίχος και από «ξημερώνοντας Παρασκευή» γίνεται «ξημερώνοντας μέρα κακή». Μέρα Παρασκευή έγινε η 21 Απριλίου, μέρα Παρασκευή σκοτώνουν τον Λαμπράκη.
Ο Σεφέρης υπάρχει παντού. «Τ αηδόνια σε χτικιάσανε στη Τροία» ως απάντηση στο «Τ’ αηδόνια δε σ αφήνουμε να κοιμηθείς στις Πλάτρες. (Σεφέρης, Ελένη)
Και,
«Γυναίκες στην γωνιά με ασετιλίνη, παραμιλούν στην ακροθαλασσιά.»
«σαν και μια τέτοια νύχτα στ᾿ ακροθαλάσσι του Πρωτέα
σ᾿ άκουσαν σκλάβες Σπαρτιάτισσες κι έσυραν το θρήνο,
κι ανάμεσό τους – ποιός θα το᾿ λέγε; – η Ελένη!»
Η τελευταία στροφή είναι αναφορά στο ποίημα «Επί Ασπαλάθων»
«Έτσι στον κάτω κόσμο πλέρωνε τα κρίματά του
ο Παμφύλιος ο Αρδιαίος ο πανάθλιος Τύραννος»
***
«πώς το ‘φεραν η μοίρα και τα χρόνια, να μην ακούσεις έναν ποιητή.»
Ο ποιητής είναι ο Σεφέρης.
Μια πίκρα, όμως, διαφαίνεται από το Μάνο Ελευθερίου για τον Σεφέρη. Ο Σεφέρης δεν είναι αριστερός, ανήκει στην αστική τάξη. Δε συγκρούεται μαζί της, αν και κάνει δημόσια δήλωση κατά της Χούντας.
«…καλύτερα να σ’ έλεγαν Μαρία
και να ‘σουν ράφτρα μες στην Κοκκινιά
κι όχι να ζεις μ’ αυτή την κομπανία (ο στίχος πριν τη λογοκρισία ήταν: παρά να ζεις μ αυτήν τη συμμορία)
και να μην ξέρεις τ’ άστρο του φονιά»
Εδώ αγωνιά όμως ο Μάνος Ελευθερίου
«Του κόσμου ποιος το λύνει το κουβάρι
ποιος είναι καπετάνιος στα βουνά
ποιος δίνει την αγάπη και τη χάρη
και στις μυρτιές του Άδη σεργιανά
μαλαματένια λόγια στο χορτάρι
ποιος βρίσκει για την άλλη τη γενιά».
Τι θα γίνει όμως μετά το θάνατο του Σεφέρη; Ποιος θα βγάλει τον τόπο στο φως, ποιος θα γράψει μαλαματένια λόγια, ποιος θα διαφωτίσει το λαό;
Η αναφορά στον Σεφέρη είναι θαυμασμός ή μομφή στον ποιητή;
Ίσως και τα δυο μαζί!
Αυτή είναι η ιστορία του ποιήματος, που έντυσε με τη μουσική του ο Γιάννης Μαρκόπουλος και που αγαπήσαμε πολύ!
