Μίκης Θεοδωράκης: Το Χρυσοπράσινο Φύλλο της Κύπρου

Γη της λεμονιάς, της ελιάς
Γη της αγκαλιάς, της χαράς
Γη του πεύκου, του κυπαρισσιού
Των παλικαριών και της αγάπης
Χρυσοπράσινο φύλλο …
ριγμένο στο πέλαγος.

Τέλη Αυγούστου, αρχές Σεπτέμβρη 1958 –τέτοιες μέρες, το Κυπριακό μπήκε σε νέα φάση, με τους Άγγλους, ενθαρρυμένους –«αέρα στα πανιά», από τη στάση της Ελλάδας (κυβέρνησης Καραμανλή), που ανακοίνωσαν την απόφαση να προχωρήσουν στην εφαρμογή του “Σχεδίου Μακμίλαν”, έστω και μονομερώς.

«Στα 1959, υπογράφεται στο Λονδίνο μεταξύ της Βρετανίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας η συμφωνία για την Κύπρο, με την οποία ιδρύεται ανεξάρτητη Κυπριακή Δημοκρατία, με Ελληνοκύπριο Πρόεδρο και Τουρκοκύπριο αντιπρόεδρο» -έτσι γράφει στο (λιβανιστήρι του αστικού κράτους) «Σαν Σήμερα» της ΕΡΤ…

Το Γενάρη του 1959, το Κυπριακό παρουσίασε φαινομενικά κάποια στασιμότητα, στην πραγματικότητα, όμως, συνεχίζονταν κρυφά τα παζαρέματα στα πλαίσια του ΝΑΤΟ και ασκούνταν όλο και πιο έντονες πιέσεις από Αμερικανούς και ΝΑΤΟικούς συμμάχους τους στην κυβέρνηση Καραμανλή για «βελτίωση των σχέσεων με την Τουρκία και δημιουργία δυνατότητας “λύσης” του Κυπριακού».
Κάτω απ’ αυτές τις πιέσεις, έγιναν στο Παρίσι μυστικές συνομιλίες ανάμεσα στους υπΕξ Ελλάδας (Αβέρωφ) και Τουρκίας, πίσω από τις πλάτες του λαού για μυστική συμφωνία δήθεν ανεξαρτησίας της Κύπρου.

Η ΚΕ του ΚΚΕ με ιστορική ανακοίνωσή της, την κατάγγειλε «σαν καθαρό εμπαιγμό σε βάρος των πόθων, των αισθημάτων και θυσιών των λαών της Κύπρου και της Ελλάδας», που μέσα «από την αιματηρή βία για την κατάπνιξη κάθε εκδήλωσης συμπαράστασης της Ελλάδας στον αγωνιζόμενο κυπριακό λαό καταλήγει στην υποχώρηση στους ξένους εκβιασμούς» … «σύμφωνα με τα συμφέροντα των Άγγλων δυναστών της Κύπρου, του ΝΑΤΟ και των Αμερικανών» που έπαιζαν το πρώτο ρόλο στο κλείσιμο της επαίσχυντης αυτής συμφωνίας».
Μια απόφαση που χτύπαγε στην καρδιά το πρόβλημα και «προφητική» για το δράμα του μαρτυρικού νησιού: ακολουθεί η πλήρης ΝΑΤΟποίηση του Κυπριακού (τα δύο Σχέδια Ατσεσον με διατήρηση των βρετανικών βάσεων και δημιουργία τουρκικών)
Ο Γ. Παπανδρέου σε μνημόνιο προς τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον, στις 15 Ιούνη 1964, σημείωνε: «Το δίλημμα είναι ΝΑΤΟποίηση ή Κούβα; ΝΑΤΟποίηση μπορεί να επιτευχθεί μόνο διά της ένωσης με την Ελλάδα. Ως αποτέλεσμα της ένωσης, ολόκληρο το νησί, όντας τμήμα της Ελλάδας, θα μπορούσε να είναι ΝΑΤΟική βάση όπως η Κρήτη. Ο εσωτερικός κομμουνισμός θα μειωθεί σημαντικά, όπως και στην Ελλάδα, που ελαττώθηκε στο 12%. Ετσι, η ασφάλεια της Τουρκίας και ολόκληρης της Μέσης Ανατολής θα περιφρουρηθεί πλήρως…».
Ακολουθεί το πραξικόπημα, ανατροπή του Μακάριου και η εισβολή με χαλκευμένες πληροφορίες που διοχέτευαν η CIA και οι μυστικές υπηρεσίες της Μ. Βρετανίας, ότι δήθεν …δυνάμεις του Συμφώνου της Βαρσοβίας συγκεντρώνονται στη Βουλγαρία και ετοιμάζονται για επίθεση εναντίον της Ελλάδας!

Από τότε 60+ χρόνια, αγώνες και αμέτρητες θυσίες και τραγωδίες…

Αυτό το «Χρυσοπράσινο φύλλο, ριγμένο στο πέλαγο» ο -στιχουργός τότε, Λεωνίδας Μαλένης (και όχι ο Σεφέρης, όπως εσφαλμένα αναφέρεται, λόγω –ίσως του «ημερολόγιο καταστρώματος Γ΄» -«Στον κόσμο της Κύπρου», με υπότιτλο «… Κύπρον, ού μ’ εθέσπισεν…») μελοποιήθηκε τέτοιες μέρες του 1966 από το Μίκη και κυκλοφόρησε σε ομότιτλο δίσκο την 1η-Οκτ με την υπέροχη πρώτη εκτέλεση του Γρηγόρη Μπιθικώτση.

Από τότε 10άδες οι (καλές και κακές) εκτελέσεις του.

Πάνω σε μουσική του 1962 (συμμετέχουν Μαρία Φαραντούρη με το «Ματωμένο φεγγάρι», μια χορωδία με τον «Ύμνο της εθνοφρουράς» και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, που τραγουδά το «Μανούλα μου ο γιόκας σου», το «Χελιδονάκι», καθώς και το ομώνυμο τραγούδι)
Στην ηχογράφηση παίζουν μπουζούκι ο Λάκης Καρνέζης με τον Κώστα Παπαδόπουλο, πιάνο ο Γιάννης Διδίλης και μπάσο ο Βαγγέλης Παπαγγελίδης. Το «Χελιδονάκι» με το «Χρυσοπράσινο φύλλο» κυκλοφόρησαν και σε 45άρι.
Την ίδια εποχή, το «Χελιδονάκι» ηχογραφήθηκε και πάλι από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, αυτή τη φορά με διαφορετικούς στίχους του Θεοδωράκη και διαφορές στην ορχήστρα. (η εκτέλεση αυτή είδε για πρώτη φορά το φως της έκδοσης στην κασετίνα 10 δίσκων με τίτλο «Θεοδωράκης» που κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ το 1988).

(σσ)
Ο Σεφέρης υπήρξε –εκτός από μέγας ποιητής, διπλωμάτης που τη 10ετία του 50 ως κορυφαίο στέλεχος του ΥπΕξ και πρέσβης της Ελλάδας στο Λονδίνο, κλήθηκε να «συνδράμει» και όπως πολλοί επισημαίνουν η διπλή σχέση του με την Κύπρο τον οδήγησε συχνά –όντας άκρως συντηρητικών αντιλήψεων, αλλά πραγματιστής σε σύγκρουση εσωτερική. Ίσως-ίσως γιατί ο Γιώργος Σεφεριάδης, είλκυε την καταγωγή από τη Μικρασία (Σμύρνη) και είχε ζωντανές μνήμες από το ξεπούλημα των «συμμάχων μας.
(έγραψε)
«η εμπειρία ενός ανθρώπινου δράματος, που όποιες και να ‘ναι οι σκοπιμότητες της καθημερινής συναλλαγής, μετρά και κρίνει την ανθρωπιά μας» και σε ένα γράμμα προς την αδερφή του θα σημειώσει:
«Τον έχω αγαπήσει αυτόν τον τόπο. Ίσως γιατί βρίσκω εκεί πράγματα παλιά, που ζουν ακόμη, ενώ έχουν χαθεί στην άλλη Ελλάδα»

Αντιγράφω από το οπισθόφυλλο του δίσκου (LP –κυκλοφόρησαν αρκετά 45άρια):
Αρχές του 1964 ο Μίκης Θεοδωράκης έκανε την πρώτη άμεση γνωριμία του με τον λαό της Κύπρου, και σε μια συνέντευξη που μεταδόθηκε από την Κυπριακή Τηλεόραση έδινε την υπόσχεση ότι αν οι άλλες υποχρεώσεις θα του το επέτρεπαν, θα έγραφε τη μουσική μιας ταινίας που είχε αρχίσει να γυρίζει το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου από τον προηγούμενο χρόνο με τίτλο «Το νησί της Αφροδίτης».
Ύστερα γύρισε στην Αθήνα και η ομάδα που είχε αρχίσει να γυρίζει Το νησί της Αφροδίτης -νέοι άνθρωποι όλοι- περίμενε να κοπάσει κάπως η ένταση της τουρκοκυπριακής ανταρσίας, που ξέσπασε τα Χριστούγεννα του εξήντα τρία, για τη συμπληρωματική εργασία που απόμεινε. Αρχές του καλοκαιριού, σχετική ηρεμία επικρατούσε στο νησί και το γύρισμα ξανάρχισε.
Τέλη του καλοκαιριού η ταινία ήταν έτοιμη και ο Μίκης Θεοδωράκης πήγε ξανά στην Κύπρο. Μέσα σε λίγες βδομάδες έδινε με τη μουσική του τη βαθιά αγάπη που τον έδεσε με το πολυτάραχο νησί και τους ανθρώπους του. Για την ομάδα που γύρισε την ταινία, η προσφορά του μεγάλου συνθέτη με την παγκόσμια φήμη, προσφορά που έγινε με ανιδιοτέλεια κι ενθουσιασμό, στάθηκε η καλύτερη ενθάρρυνση και επιβράβευση μιας προσπάθειας, που για την Κύπρο σήμαινε την αρχή σ’ ένα τομέα σχεδόν παρθένο.
Αλλά τι είναι Το νησί της Αφροδίτης;
Μια πολυτάραχη ιστορία ογδόντα αιώνων, δεμένη με την πορεία του ελληνικού πολιτισμού, πανάρχαια μνημεία κ’ έργα τέχνης σπάνια, ένας τόπος προικισμένος από τη φύση –χρυσοπράσινο φύλλο ριγμένο στο πέλαγο– κ’ ένας λαός βασανισμένος αλλά και περήφανος, χάρισαν το θέμα της ταινίας.
Το έγχρωμο αυτό ντοκιμαντέρ γυρίστηκε από το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου μέσα στα πλαίσια των προσπαθειών του για την προβολή της Κύπρου, τόσο μέσα στον ελληνικό χώρο όσο και στο εξωτερικό.

(σσ.)
Τίποτε το ιδιαίτερο σαν ταινία –σχετικά με το δράμα της Κύπρου και του λαού της, ακόμη χειρότερη η «πολεμική» του 1969 –επί χούντας, του Γ. Σκαλενάκη, παρά την πλειάδα γνωστών ηθοποιών -Κατίνα Παξινού, Σταύρος Ξενίδης, Άγγελος Αντωνόπουλος, Κώστας Καστανάς, Ζωρζ Σαρρή) και –κράχτης η Ανν Λόμπεργκ.

Επιμέλεια Γιάννης Παπαγιάννης

Ετικέτες:

Δείτε ακόμα...