«Ο πόλεμος επέστρεψε, είτε μας αρέσει είτε όχι», είχε τονίσει σε ομιλία του το 2023 ο τότε επικεφαλής της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ, ναύαρχος Ρομπ Μπάουερ. Το ίδιο μήνυμα έχει αναμεταδώσει και ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, λέγοντας το 2024: «Ηρθε η ώρα να περάσουμε σε νοοτροπία πολέμου».
Το ΝΑΤΟ βρίσκεται σε πόλεμο, ο καπιταλισμός έχει περάσει στην πολεμική φάση του, η προετοιμασία του για να διεξάγει αυτόν τον πόλεμο, απέναντι στα αντίπαλα ιμπεριαλιστικά κέντρα, δεν περιορίζεται στην ενίσχυση των στρατιωτικών δυνάμεων και την ανάπτυξη οπλικών συστημάτων, αλλά έχει επεκταθεί σε κάθε πτυχή της κοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό προσαρμόζονται τα πάντα. Η οικονομία και η ίδια η λειτουργία του κράτους, η λειτουργία των κρίσιμων υποδομών και όλοι οι μηχανισμοί που στόχο έχουν να στρατεύσουν τον λαό στους στόχους της αστικής τάξης, για «τη διασφάλιση της λειτουργίας της κοινωνίας σε συνθήκες κρίσης», όπως λένε χαρακτηριστικά τα ΝΑΤΟικά κείμενα, δείχνοντας την επιχείρηση θωράκισης της αστικής εξουσίας και βέβαια λειτουργίας της καπιταλιστικής οικονομίας σε συνθήκες πολεμικής αναμέτρησης.
Συνεχής προσαρμογή του θεσμικού πλαισίου για την «ανθεκτικότητα» του κεφαλαίου
Για αυτόν τον λόγο τα ΝΑΤΟικά επιτελεία τονίζουν την ανάγκη ενίσχυσης της πολιτικο-στρατιωτικής συνεργασίας και την προώθηση μιας «κουλτούρας ετοιμότητας» σε ολόκληρη την κοινωνία.
Στο πλαίσιο αυτό, η ανθεκτικότητα (resilience) έχει αναδειχθεί σε κεντρική έννοια της σύγχρονης στρατηγικής των ιμπεριαλιστών. Η έννοια αυτή μετατοπίζει το επίκεντρο από την απλή προστασία στη συνολική προετοιμασία της οικονομίας και της κοινωνίας, ώστε να συνεχίζουν να λειτουργούν ακόμη και υπό συνθήκες πολέμου.
Για τα ευρωατλαντικά επιτελεία, η ανθεκτικότητα δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως παθητική ικανότητα απορρόφησης κραδασμών, αλλά όπως τονίζει σε ανάλυσή του το German Marshall Fund, είναι μια «ενεργητική διαδικασία μάθησης και προσαρμογής», η οποία απαιτεί τη συμμετοχή όλων των φορέων – κράτους, επιχειρηματικών ομίλων, οργανώσεων της αποκαλούμενης «κοινωνίας των πολιτών» αλλά και μεμονωμένα για κάθε άτομο.1
Το ΝΑΤΟ προσαρμόζει συνεχώς το σχετικό αντιδραστικό οπλοστάσιό του.
Στη Σύνοδο Κορυφής της Βαρσοβίας το 2016, το ΝΑΤΟ, υπογράμμισε την ανάγκη για μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, οδηγώντας στη διαμόρφωση των 7 Βασικών Απαιτήσεων Εθνικής Ανθεκτικότητας. Οι απαιτήσεις αυτές καλύπτουν τη συνέχεια της διακυβέρνησης, την ενεργειακή ασφάλεια, τις μεταφορές, τις επικοινωνίες, τα τρόφιμα και το νερό, τη διαχείριση μαζικών θυμάτων και τις μετακινήσεις πληθυσμού και αποτέλεσαν το πρώτο συστηματικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της «λειτουργίας της κοινωνίας σε συνθήκες κρίσης».
Οπως επισημαίνεται στη μελέτη του GMF, οι απαιτήσεις αυτές δεν είναι απλώς πολιτικές κατευθύνσεις, αλλά έχουν άμεσες στρατιωτικές προεκτάσεις: η συνέχεια της διακυβέρνησης διασφαλίζει τον πολιτικό έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων, η ανθεκτικότητα των μεταφορών επιτρέπει τη στρατιωτική κινητικότητα, και η ανθεκτικότητα των επικοινωνιών διασφαλίζει την επιχειρησιακή επικοινωνία. Και οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν το «νευρικό σύστημα» της ανθεκτικότητας.
Στο Στρατηγικό Δόγμα που υιοθετήθηκε στη Μαδρίτη το 2022, το ΝΑΤΟ ενέταξε ρητά την προστασία των κρίσιμων υποδομών στις βασικές προτεραιότητες της Συμμαχίας.
Παράλληλα, η ΕΕ προχώρησε σε αντίστοιχες θεσμικές εξελίξεις. Η υιοθέτηση της Οδηγίας NIS2 για την κυβερνοασφάλεια και της Οδηγίας για την Ανθεκτικότητα των Κρίσιμων Φορέων το 2022 έθεσαν νομικά δεσμευτικά πλαίσια για την προστασία των υποδομών σε μια σειρά κρίσιμους τομείς. Η πρόσφατη Στρατηγική της ΕΕ για την Ετοιμότητα ενσωματώνει την έννοια της «ετοιμότητας εξ αρχής» (preparedness by design) σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ, αναγνωρίζοντας ότι η ασφάλεια των υποδομών αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Παράλληλα, έχει προχωρήσει η ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ-ΝΑΤΟ, με την ίδρυση το 2023 κοινής ομάδας εργασίας για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών.
Η «ενεργειακή διάσταση του πολέμου»
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κι ενώ οι πολεμικές αναμετρήσεις πολλαπλασιάζονται με φόντο την μάχη για την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα, οι κρίσιμες υποδομές και ιδιαίτερα οι ενεργειακές αναδεικνύονται ταυτόχρονα σε όπλα και κεντρικό πεδίο στρατηγικής αντιπαράθεσης, αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της πολεμικής αντιπαράθεσης. Οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν κρίσιμο σημείο τομής μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ανθεκτικότητας.
«Οι κρίσιμες ενεργειακές υποδομές είναι το σημαντικότερο τμήμα του πολύπλοκου ιστού των κρίσιμων υποδομών» τονίζεται σε άρθρο του Κέντρου Αριστείας του ΝΑΤΟ (CoE) για την αντιτρομοκρατία, καθώς σημειώνει πως χωρίς ενέργεια – ιδίως την αδιάλειπτη παροχή ηλεκτρισμού και καυσίμων – κανένα άλλο στοιχείο των κρίσιμων υποδομών (επικοινωνίες, μεταφορές, υγεία, τροφοδοσία) δεν μπορεί να λειτουργήσει.2
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, αλλά και αυτός στη Μέση Ανατολή έχει αποτελέσει βασικό πεδίο μελέτης των ΝΑΤΟικών επιτελείων που επιβεβαιώνει την παραπάνω διαπίστωση.
Οι συστηματικές επιθέσεις σε ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς, υποσταθμούς, αγωγούς και αποθήκες καυσίμων ανέδειξαν ότι η Ενέργεια αποτελεί πλέον βασικό πεδίο στρατιωτικής αντιπαράθεσης, το οποίο αποδυναμώνει και την επιχειρησιακή ικανότητα των ενόπλων δυνάμεων, δημιουργεί συνολικό πρόβλημα στα αντίπαλα ιμπεριαλιστικά κέντρα.
Στην υπόλοιπη Ευρώπη, τα περιστατικά δολιοφθορών σε υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στη Βαλτική Θάλασσα ανέδειξαν την ευπάθεια των ευρωπαϊκών ενεργειακών υποδομών. Τα περιστατικά αυτά, τα οποία πλέον δεν θεωρούνται μεμονωμένα, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αποσταθεροποίησης, αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του νέου τοπίου ασφάλειας, όπου η Ενέργεια μετατρέπεται σε όπλο και οι υποδομές σε πεδίο μάχης.
Οπως διαπιστώνεται σε σχετική ΝΑΤΟική μελέτη, «η διατάραξη, υποβάθμιση ή καταστροφή της ενεργειακής υποδομής και η διατάραξη του ενεργειακού εφοδιασμού θα πρέπει να θεωρούνται ως μια νέα “ενεργειακή διάσταση” του πολέμου και να λαμβάνονται υπόψη στην αμυντική πολιτική».3
Οπως τονίζει ο αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ για την Κυβερνοάμυνα και τον Ψηφιακό Μετασχηματισμό, Jean-Charles Ellermann-Kingombe, η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί πλέον ακρογωνιαίο λίθο της πολεμικής ετοιμότητας του ΝΑΤΟ και η προστασία των κρίσιμων υποδομών αναδεικνύεται σε πρωταρχική προτεραιότητα.
Σε άρθρο του για το περιοδικό του CoE του ΝΑΤΟ για την Ενεργειακή Ασφάλεια, σημειώνει: «Απαιτείται στενότερη συνεργασία με τις ενεργειακές εταιρείες και τους διαχειριστές ενεργειακών υποδομών, ώστε να γνωρίζουν ποιες θα είναι οι ανάγκες των ενόπλων δυνάμεων και να έχουν τα κατάλληλα κίνητρα για να διασφαλίσουν ότι η απαιτούμενη Ενέργεια θα είναι διαθέσιμη όταν τη χρειαστούμε. Οπως είχε πει ο στρατηγός Patton το 1944: “Οι άνδρες μου μπορούν να φάνε τις ζώνες τους, αλλά τα άρματά μου χρειάζονται καύσιμα”. Δεν υπάρχει υποκατάστατο της αξιόπιστης ενεργειακής τροφοδοσίας, αν θέλουμε να διασφαλίσουμε αξιόπιστη άμυνα».4
Η αναφορά αυτή δείχνει ότι το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει τους κρίσιμους κλάδους της καπιταλιστικής οικονομίας ως οργανικό τμήμα της στρατιωτικής ισχύος, ενώ την ίδια ώρα οι ΝΑΤΟικοί στα κείμενά τους αναγνωρίζουν πως η απελευθέρωση των ενεργειακών αγορών, η ιδιωτικοποίηση των υποδομών και η ψηφιοποίηση των συστημάτων ελέγχου έχουν δημιουργήσει νέα ευάλωτα σημεία, επιχειρώντας η ιμπεριαλιστική συμμαχία και τα κράτη – μέλη της να καλύψουν αυτό το κενό.
Η προώθηση της ευρωατλαντικής στρατηγικής στην Ελλάδα
Η στρατηγική αυτή αφορά ιδιαίτερα την Ελλάδα, που έχει αναλάβει ρόλο «σημαιοφόρου» των σχεδιασμών «ενεργειακής κυριαρχίας» των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων και της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αυτή την κατεύθυνση, η ντόπια αστική τάξη επιχειρεί τη μετατροπή σε κόμβο Ενέργειας και «πύλη εισόδου» του αμερικανικού LNG, για τα συμφέροντα εφοπλιστών, ενεργειακών και κατασκευαστικών ομίλων, με ό,τι αυτό σηματοδοτεί για τον λαό. Καθόλου τυχαία άλλωστε, χέρι – χέρι με τους ενεργειακούς σχεδιασμούς πηγαίνουν και τα ΝΑΤΟικής κοπής σχήματα προστασίας των «κρίσιμων υποδομών», τα στρατιωτικά σχέδια με καπιταλιστικά κράτη της περιοχής που επί της ουσίας ρίχνουν κι άλλο «λάδι στη φωτιά» των ανταγωνισμών.
Συνολικά, η ΝΑΤΟική προσέγγιση αυτή στην «ανθεκτικότητα» έχει ήδη προχωρήσει με τη σφραγίδα όλων των κυβερνήσεων, μέσα από την ενσωμάτωση όλων των ευρωατλαντικών δογμάτων και ένα πολυπλόκαμο νομοθετικό πλαίσιο, με τελευταίο βήμα τη σύσταση της Γενικής Γραμματείας Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων (ΓΓΠΚΟ), του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, με βάση τις Οδηγίες της ΕΕ και τις κατευθύνσεις του ΝΑΤΟ.
Η υλοποίηση αυτής της στρατηγικής αποτελεί χειροπιαστό παράδειγμα της αναβάθμισης της εμπλοκής της Ελλάδας στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Εμπλοκή που δεν περιορίζεται στις αποστολές των ενόπλων δυνάμεων, τις ασκήσεις – πρόβες πολέμου και την αναβάθμιση της πολεμικής βιομηχανίας, αλλά εκδηλώνεται ως τρόπος ύπαρξης του κεφαλαίου, σε κάθε κομμάτι της οικονομίας και της κοινωνίας, με ανυπολόγιστους κινδύνους για τον λαό.
Η εμπλοκή στα σχέδια αυτά όχι μόνο δεν προσφέρει καμία ασφάλεια για τους εργαζόμενους και τον λαό, αλλά τους μετατρέπει σε στόχους για τα συμφέροντα του κεφαλαίου: Για το ΝΑΤΟ, την ΕΕ και τις αστικές κυβερνήσεις, η ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών όχι μόνο δεν συμπεριλαμβάνει την προστασία των εργαζομένων, αλλά αντίθετα οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζονται ως «πόρος» για την εξασφάλιση των υποδομών, ως αναλώσιμο εργαλείο διαχείρισης των κινδύνων που απορρέουν από την αναβάθμιση της εμπλοκής στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο.
Παράλληλα – δείχνοντας και την ανησυχία των ευρωατλαντικών για το ενδεχόμενο αμφισβήτησης των πολεμικών σχεδιασμών του κεφαλαίου – οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζονται και ως παράγοντας κινδύνου, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο στην εργοδοσία για αύξηση της επιτήρησης, της παρακολούθησης και του φακελώματος σε συνεργασία με το αστικό κράτος.
Αγώνας ζωής η σύγκρουση με την πολιτική της εμπλοκής
Αυτή τη «σταθερότητα» που μετατρέπει λιμάνια, διυλιστήρια, ενεργειακές υποδομές, συνολικά τους χώρους δουλειάς σε «ειδικές οικονομικές ζώνες» και κρίκους εμπλοκής στο πολεμικό σφαγείο, υπηρετούν η κυβέρνηση και τα άλλα αστικά κόμματα που συνυπογράφουν τα σχέδια αυτά, από τα οποία προσδοκούν οι επιχειρηματικοί όμιλοι νέα κέρδη.
Απέναντι σε αυτούς τους σχεδιασμούς, η απάντηση των εργαζομένων δεν μπορεί να είναι η στοίχιση πίσω από τα συμφέροντα της αστικής τάξης και των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών της. Ο αγώνας ενάντια στη μετατροπή των λιμανιών, των ναυπηγείων, των ενεργειακών και άλλων υποδομών σε εργαλεία πολέμου και στόχους αντιποίνων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της διεκδίκησης για την προστασία της ζωής και των δικαιωμάτων του λαού, της πάλης συνολικά απέναντι στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο.
Γι’ αυτό και αποτελεί παρακαταθήκη για όλους τους εργαζόμενους η μεγάλη απεργιακή μάχη του Φλεβάρη σε Πειραιά και Θριάσιο, όταν λιμενεργάτες, εργαζόμενοι στα ναυπηγεία, σωματεία και φορείς των δύο περιοχών βρέθηκαν σε κοινό βηματισμό, βροντοφωνάζοντας «δεν δουλεύουμε για τον πόλεμο των ιμπεριαλιστών». Το σύνθημα αυτό είναι υπόθεση ζωής για την εργατική τάξη.
Η πείρα αυτή δείχνει πως απέναντι στην πολιτική που θυσιάζει δικαιώματα και ζωές στον βωμό του κέρδους και του πολέμου, η εργατική τάξη μπορεί και πρέπει να ορθώσει το δικό της τείχος αντίστασης, αλληλεγγύης και διεθνιστικής πάλης.
Ο δρόμος της σύγκρουσης με τα κέρδη και τους πολεμικούς σχεδιασμούς, η πάλη για την αποδέσμευση της χώρας από το ΝΑΤΟ και όλες τις ιμπεριαλιστικές ενώσεις, με τον λαό στην εξουσία είναι ο μόνος δρόμος ώστε ο αγώνας αυτός να φτάσει έως το τέλος, έξω από τον φαύλο κύκλο των πολέμων και της εκμετάλλευσης. Ωστε οι εργαζόμενοι να αξιοποιήσουν όλες τις «κρίσιμες υποδομές», όλο τον τεράστιο πλούτο που παράγουν, για τις δικές τους ανάγκες. Αυτόν τον δρόμο φωτίζει με την πολιτική του πρόταση το ΚΚΕ, και γι’ αυτό η ενίσχυσή του πρέπει να γίνει υπόθεση κάθε εργαζόμενου.
Πηγές:
1. «NATO and Societal Resilience: All Hands on Deck in an Age of War». German Marshall Fund of the United States
2. «Critical Energy Infrastructure: Operators, NATO, and Facing Future Challenges». Defense Against Terrorism Review, Vol. 5, No. 2, NATO Defense Against Terrorism CoE.
3. «Hybrid Warfare against Critical Energy Infrastructure: The Case of Ukraine», Energy Highlights, No. 15, NATO Energy Security CοE.
4. «Reliable Defence Requires Reliable Energy». Energy Highlights, No. 20. NATO Energy Security CoE.
Πηγή: Ριζοσπάστης
